राजा उवाच— भोः भगवन्, पुनरपि अहं रामस्य, अनन्तस्य, अपरिमेयस्य भगवतः अद्भुतानि कर्माणि श्रोतुमिच्छामि। तेन स्वामिना अन्यत् किं कृतं तदपि कथय। शुक उवाच— राजन्, द्विविद इति नाम वानरः आसीत्। स नारकस्य मित्रम्, सुग्रीवस्य मन्त्रिणः च, मैनदस्य च वीर्यवान् भ्राता आसीत्। स वानरः स्वमित्रस्य मृत्युं स्मरन् तस्य प्रतिकाराय कृतनिश्चयः अभवत्। तेन नगराणि, ग्रामाणि, पुराणि, गोपालकनिकेतनानि च सर्वाणि दग्धानि। कदाचित् पर्वतान् उन्मूल्य तैः प्रदेशान् अपि विदारयामास, विशेषतः अनर्तदेशे, यत्र हरिः तस्य मित्रघ्नः निवसति स्म। कदाचित् सागरमध्यगतः, सागरजलानि बाहुभ्यां उत्थाप्य, तटप्रदेशान् निमज्जयामास। तस्य बलम् दशसहस्रगजबलसमं आसीत्। महर्षीणां आश्रमान् अपि नाशयामास, तेषां वृक्षान् छित्त्वा, तेषां अग्नीन् मूत्रपुरीषाभ्यां मलिनीकृत्य, तान् पापः क्लेशयामास। अहङ्कारपूर्णः, स नरान् स्त्रीश्च गृहित्वा पर्वतगुहासु प्रदेशेषु च निक्षिप्य, तान् शिलाभिः अपि चूर्णयामास, यथा कश्चन तक्षकः कृमीन् चूर्णयेत्। एवं स भूमिम् अवेक्ष्य, कुलाङ्गनानाम् अपमानं कृत्वा, कदाचित् मधुरगीतश्रवणेन आकृष्टः, रैवतकम् अचलम् अगच्छत्। तत्र स रामं यदुपतिम् अपश्यत्, यः पद्ममालया भूषितः, सर्वाङ्गसुन्दरः, स्त्रीसमूहैः परिवृतः आसीत्। स तं रामं अपश्यत्, यो वारुणीमदपानात् चपललोचनः, महागज इव दीप्तिमान् आसीत्। स तु पापवान् वानरः वृक्षम् आरोह्य, शाखाः कम्पयन्, महान् शब्दं कृत्वा, सर्वेषां दृष्टिं स्वयम् आकर्षयामास। तस्य दुष्टस्य वानरस्य दर्पं विलोक्य, बालाः रम्याः हास्यप्रियाः युवतयः, या बलरामस्य सखीः आसन्, हसितुम् आरब्धाः। वानरः ताः काष्ठमृत्तिकादिभिः प्रक्षिप्य, स्वपृष्ठं दर्शयन्, हास्यं कुर्वन्, रामस्य साक्षात् निरीक्षणे ताः अवमनीय मज्जयामास। तदा क्रुद्धः बलरामः, प्रहरणश्रेष्ठः, शिलां तस्मै प्राक्षिपत्। किन्तु वानरः तां शिलां छलयित्वा, वारुणीकुम्भम् आदत्त। तं गृहित्वा, स वानरः हास्येन तं निन्दन्, पापात्मा स कुम्भं भङ्क्त्वा, बलरामस्य वस्त्राणि च विक्षिप्य, तं अवमानीय, गर्वमत्तः, दुष्टभावेन व्यवहृत्य, प्रदेशान् च विकोपयन्न्, तस्य निरादरं दृष्ट्वा— क्रुद्धः बलरामः, हलमुसलं समादाय, रिपुम् हन्तुम् उद्यतवान्। तु द्विविदः महाबलः हस्तेन महावृक्षम् उत्पाट्य, तेन शीघ्रं धावन्, रामस्य मूर्ध्नि तं प्रहरन्। सङ्कर्षणः तु, शिखरम् इव, तेन प्रहारेण न चलितः। स बलरामः तं वृक्षम् आदाय, मुसलेन द्विविदम् अभिहत्य, तस्य कपालं विदलितम्, रक्तम् अपि प्रवहन्। स तु पर्वत इव लोहितगेरुशोणितः, तं प्रहारं न ममन्थ। पुनः अन्यं वृक्षं आदाय, शाखाभिः रहितम् अकरोत्। तेन तं बलरामम् उग्रं प्रहारयामास। बलरामः तु तं वृक्षं शतधा छित्त्वा, पुनः अन्येन वृक्षेण क्रुद्धः आक्रम्य, तं अपि शतधा छित्त्वा। एवं प्रभुना सह युद्धं कृत्वा, यदा यदा वृक्षः नाशितः, सर्वान् वृक्षान् उपरम्य, तं वनं निर्वृक्षं चकार। ततः क्रुद्धः द्विविदः शिलावृष्टिं बलरामे समुत्सृज्य, बलरामः तु मुसलेन ताः शिलाः सहजतया चूर्णयामास। स वानराधिपः, तालेन्द्रकाण्डाभ्यां भुजाभ्यां मुष्टिं कृत्वा, समीपं गतः, रोहिणीसुतं उभाभ्यां वक्षसि ताडयामास। किन्तु यदुप्रवरः, मुसल-हलौ त्यक्त्वा, उभाभ्यां बाहुभ्यां तं गृहीत्वा, क्रुद्धः, ग्रीवायाम् आक्राम्य, स पपात, रक्तं वमन्। तस्य पतनसमये, भूमिः कम्पिता, वृक्षैः सह, कुरुवृषभ, यथा पर्वतः वातेन कम्प्यते, वा नौः जलधौ। आकाशे 'जयः', 'नमः', 'साधु', 'साधु' इति शब्दाः देवैः, सिद्धैः, महर्षिभिः, उच्चरिताः, पुष्पवृष्टिः अपि अभवत्। एवं द्विविदं लोकत्रयस्य क्लेशदं हत्वा, भगवान् जनैः स्तूयमानः, स्वपुरं प्रविवेश। एवं दशमस्कन्धस्य द्वितीयभागे, द्विविदवधनामकः सप्तषष्टितमोऽध्यायः, श्रीमद्भागवते महापुराणे, परमहंसशास्त्रे, समाप्तः। अनन्तरं, सांभस्य विवाहः तथा बलरामस्य हस्तिनापुरानयनं प्रवृत्तम्। तत्र कौरवाः क्रुद्धाः ऊचुः— 'अयं बालः दुर्विनीतः; अस्मान् अवज्ञाय, अनिच्छन्तीं कन्यां बलात् गृहीत्वा नीतवान्।' 'अयं दुष्टः बन्धनीयः; वृष्णयः किं करिष्यन्ति? ते हि अस्माभिः दत्ते भूमौ, अस्मदनुग्रहसम्पादिते, सुखं रमन्ते।' 'यदि वृष्णयः अत्र आगमिष्यन्ति, शृण्वन्तः पुत्रस्य बन्धनं, तेषां दर्पः भग्नः स्यात्, ते च प्रशान्ताः, यथा यथायोग्यं प्रश्वासाः।' एवं कर्णः, शलः, भूरिः, यज्ञकेतुः, सुयोधनः, कौरवश्रेष्ठैः सह, सांभं बन्धयितुम् उद्यताः। धृतराष्ट्रपुत्रैः अनुयातः स सांभः, महारथः, दिव्यं धनुः आदाय, एकाकी सिंहवत् स्थितवान्। ते क्रुद्धाः तम् उपगम्य, 'तिष्ठ, तिष्ठ' इति उच्चैः शब्दं कुर्वन्तः, कर्णादयः शरवृष्ट्या तं आच्छादयामासुः। स तु कौरवैः क्षिप्तः, यदुपुत्रः, सिंहः लघुजनैः इव, तं न सहते स्म। स सुमहद् धनुः संनद्ध्य, कर्णादीन् षट् महारथान्, एकैकशः, एकस्मिन्नेव क्षणे, शरैः विद्ध्वा, वीर्यं प्रादर्शयत्। चतुर्भिः शरैः चत्वारः अश्वान्, एकैकशरेण सारथीन्, महारथांश्च तेषां रथस्थानेषु प्रहारयामास। तेन तस्य वीर्यं तैः अपि समादृतम्। किन्तु तं रथहीनं कृतवन्तः— चत्वारः चत्वारः अश्वान्, एकः सारथिम्, अन्यः तस्य धनुः छित्त्वा, रथात् अपाकर्षयन्। इति कथा।