सुदर्शनचक्रं तदा दशसहस्रसूर्यसमप्रभं, प्रलयाग्निवर्चसा दीप्तमानं, स्वतेजसा गगनं दिशश्च पृथिवीं च प्रकाशयन्, मुकुन्दस्यायुधत्वेन तं अग्निमयं पुरुषं निगृह्य, विजयं प्राप्नोत्। ततः तद् यज्ञोत्थं अग्निरूपं भूतं, चक्रायुधस्य प्रभावेन आहतं, भग्नं पराजितमुखं सञ्जातम्। तत् काशीपुरीं प्रविश्य, स्वयमेव सुदक्षिणं तस्य पुरोहितांश्च भस्मसात्कृत्य, स्वकृतमभिचारमिव तेषु एव न्यवर्तयत्। अनन्तरं विष्णोः सुदर्शनचक्रं काशीपुरीं प्रविश्य, तस्यां राजभवनानि, सभागृहाणि, विपणीनि, द्वारशालाः, प्राकारास्तटाकानि, कोष्ठागाराणि, हस्त्यश्वरथधान्यसमृद्धानि च सम्यक् प्रविश्य, सर्वं दग्ध्वा, पुनः श्रीकृष्णस्य निष्कल्मषकर्मणः पार्श्वे स्थितम्। एवं यः कश्चित् समाहितचित्तः श्रीभगवत्कर्मणां पुण्यकथां पठति वा शृणोति वा, सर्वपापैः विमुच्यते। एवम् उक्ते, राजा पुनरपि पप्रच्छ—"भगवतः रामस्य, यः अनन्तः अप्रमेयः च, अद्भुतानि कर्माणि श्रोतुमिच्छामि; किं अन्यत् स भगवान् अकरोत्?" शुक उवाच—अभूत् कश्चन कपिः द्विविदो नाम, यो नरकस्य सखा, सुग्रीवस्य मन्त्रधारः, मैन्दस्य वीर्यशालिनः भ्राता च। स द्विविदः स्वमित्रस्य वधं स्मृत्वा, तस्य प्रतिकाराय, देशं विनाशयन्, नगराणि ग्रामान् पत्तनानि गोष्ठानि च ददाह। कदाचित् पर्वतान् उपादाय, तैः प्रदेशान् विशेषेण अनर्तदेशं, यत्र हरिर्मित्रघ्नः निवसति, ताडयन्। कदाचित् सागरमध्ये स्थित्वा, बाहुभ्यां जलं उत्थाप्य, तटप्रदेशान् निमज्जयन्, दशसहस्रगजबलसम्पन्नः सञ्जातः। स महर्षीणां आश्रमाणि, वृक्षान् छित्वा, तेषां वह्नीन् मूत्रपुरीषाभ्यां दूषयन्, दुष्टः सञ्जातः। अहङ्कारात्, नरनार्यौ गृह्य, गिरिगुहासु कन्दरासु च निक्षिप्य, तान् शिलाभिः पेषयन्, यथा तक्षकः कीटान्। एवं देशान् विनाशयन्, कुलवधूनां अपहरणं च कुर्वन्, मधुरं गीतं श्रुत्वा, रैवतकगिरिं प्रति जगाम। तत्र स भगवान् बलरामः, यदुपतिः, कमलमालाभरणः, सर्वाङ्गसुन्दरः, स्त्रीसमूहैः परिवृतः, विराजमानः दृष्टः। स तत्र वरुणीमदेन चञ्चललोचनः, गजराज इव दीप्तिमान्, गीतं गायन् आसीत्। स कपिः, दुष्टचित्तः, वृक्षं आरोह्य, शाखां कम्पयन्, उच्चैः शब्दं कुर्वन्, सर्वान् आकर्षयन् स्थितः। तस्य दुष्टकपेश्चेष्टां विलोक्य, ललिता हास्यप्रिया युवतयः, रामस्य सख्यः, हसितुम् आरब्धाः। स कपिः, ताः पुरतः मृत्पिण्डान् अन्यानि च अपाक्षिपन्, पृष्ठं दर्शयन्, रामेण निरीयमानः, ताः उपहसितवान्। ततः क्रुद्धः बलरामः, प्रहरणेषु श्रेष्ठः, शिलां तस्मिन् क्षिप्तवान्; किन्तु कपिः तां शिलां विमुञ्च्य, मद्यपात्रं जग्राह। तस्मिन् पात्रे गृहीते, स कपिः बलरामं उपहसन्, मद्यपात्रं भङ्क्त्वा, तस्य वस्त्राणि विक्षिपन्, दुष्टतया व्याहरत्। बलरामं अवज्ञाय, मदमत्तः स कपिः, गर्वेण दुष्टः सञ्जातः। तस्य अवमानं, प्रदेशविघ्नं च दृष्ट्वा, बलरामः कोपितः, हलमुसलं गृह्य, रिपुं हन्तुम् उद्यतः। द्विविदोऽपि महाबलः, हस्तेन महावृक्षं उत्थाप्य, वेगेन अभ्यधावत्। तेन वृक्षेण बलरामस्य शीर्षे ताडितः स बलरामः, गिरिरिवोन्नतः, न कम्पितः। बलरामः तं वृक्षं गृहित्वा, गदया द्विविदं ताडितवान्; तस्य शिरो भग्नं, रक्तधारा स्रवन्। स कपिः पर्वत इव मञ्जिष्ठारागेण लिप्तः, ताडनं न मन्यते। पुनः अन्यं वृक्षं गृहीत्वा, शाखाभिः शून्यीकृत्य, बलरामं ताडितवान्; किन्तु बलरामः तं वृक्षं शतधा छित्त्वा, अन्यं वृक्षं पुनः क्षिप्ते, तं अपि शतधा छित्तवान्। एवं भगवता सह युद्धं कुर्वन्, वृक्षः वृक्षः नष्टः; स सर्वान् वृक्षान् उपादाय, वनं वृक्षहीनं कृतवान्। तदा क्रुद्धः द्विविदः, शिलावृष्टिं बलरामे क्षिप्तवान्; किन्तु बलरामः गदया ताः शिलाः सर्वाः सहजं चूर्णीकृतवान्। कपिराजः, बाहू ताळदण्डसमौ कृत्वा, मुष्टिं निर्माय, रोहिणीसुतं समीपं गत्वा, उभाभ्यां वक्षसि ताडितवान्। तदा यदुपतिः, गदाहलं परित्यज्य, क्रुद्धः तं उभाभ्यां बाहुभ्यां गृहित्वा, कण्ठदेशे दब्धवान्; स कपिः रक्तं वमन् भूमौ पतितः। तस्य पतनसमये, पृथिवी भयात् ससङ्गता, वृक्षैः सह कम्पिता; कुरुसिंह, यथा पर्वतः वातेन कम्पितः, यथा नौः जले। दिवि 'जयः! नमः! साधु! साधु!' इति शब्दाः देवगन्धर्वसिद्धर्षिभिः उदगमन्, पुष्पवृष्टिश्च अभवत्। एवं द्विविदं लोकव्यसनकरं हत्वा, भगवान् जनैः स्तूयमानः, स्वपुरीं प्रविवेश। इति श्रीमद्भागवते महापुराणे परमंहंससंहितायां, द्वितीयभागे, दशमे स्कन्धे, सप्तषष्टितमोऽध्यायः—'द्विविदवधः'—समाप्तः। अनन्तरं, सांभस्य विवाहः, बलरामस्य च हस्तिनापुरस्य आकरषणं प्रवृत्तम्। तत्र कौरवाः क्रुद्धाः—"अयं कुमारः दुर्विनीतः; अस्मान् अवज्ञाय, अकार्यम् अस्माकं कन्यां बलात् गृहीत्वा, अपराधं कृतवान्।" "तम् उद्धतं बन्धामः; किं वृ्ष्णयः करिष्यन्ति? ते अस्मदनुग्रहेण प्राप्तं भूमिभागं उपभुंजते। यदि वृ्ष्णयः शृण्वन्ति यत् सुतः बद्धः, तेषां गर्वः भग्नः भविष्यति, शमितवायुवत् शान्ताः भविष्यन्ति।" एवं कर्णः, शलः, भूरिः, यज्ञकेतुः, सुयोधनश्च, कुरुवृद्धैः सहिताः, सांभं बन्धितुम् उद्यताः। तदा सांभः, रथकुञ्जरः, धृतधनुः, एकाकी सिंह इव स्थितः, धृत्युत्तमः, धृतधनुः, तान् धृतराष्ट्रान् प्रत्युद्ययौ।