यदु-नगरस्य जनाः भयाकुलाः सन्तः सभायां क्रीडन्तं भगवन्तं द्यूते समुपेत्य त्रिलोकनाथं प्रार्थयन्ति—“प्रभो! नगरीं दहन्तं ज्वलनात् रक्षस्व।” तेषां दुःखं श्रुत्वा, स्वजनान् भयभीतान् दृष्ट्वा, सर्वाश्रयः भगवान् स्मित्वा अवदत्—“मास्तु भयम्; अहं तव रक्षकः।” सर्वव्यापी अन्तर्यामी भगवान् महेश्वरस्य मायया कृतं कर्म विज्ञाय तद्विघ्नाय स्वस्य पार्श्वस्थं चक्रं आज्ञापयत्। तत् सुदर्शनं चक्रम्, दशलक्ष-सूर्य-समान-तेजः, प्रलयाग्नि-दीप्तिमान्, स्व-प्रभया आकाशं दिशः भूमिं च प्रकाशयन्, मुकुन्दस्य आयुधः सन् तं ज्वलनात्मानं निगृह्य शान्तिम् आनयत्। राजन्! तद् अभिचार-यज्ञेन उत्पन्नः ज्वलनात्मा, चक्रायुधस्य शक्त्या आहतः, भग्नः, पराजितमुखः भूत्वा वाराणसीं प्रविष्टः, तत्र सुदक्षिणं तस्य याजकांश्च ददाह—यः अभिचारः तैः कृतः, स एव तान् भक्षयामास। ततः विष्णोः सुदर्शनं चक्रम् वाराणसीं प्रविष्टम्—तत्र प्रासादाः, सभागृहाणि, विपणयः, द्वारशालाः, स्तम्भाः, कोशागाराणि, हस्तिनः, अश्वाः, रथाः, धान्यभाण्डानि च सन्ति। सर्वां वाराणसीं दग्ध्वा, विष्णोः सुदर्शनं चक्रम् पुनः कृष्णस्य निष्कल्मषकर्मणः पार्श्वे स्थितम्। यः कश्चिद् एकाग्रचित्तः, भगवतः पुण्यकृत्यस्य एतत् आख्यानं पठति वा शृणोति वा, स सर्वपापैः विमुक्तः भवति। ततः राजा प्रष्टुम् आरभते—“रामस्य अद्भुतानि कर्माणि पुनः श्रोतुम् इच्छामि। अपरं किम् तेन महात्मना कृतम्?” शुकः उत्तरम् आरभते—“नरकस्य मित्रः, सुग्रीवस्य मन्त्रिणः, मिन्दस्य वीरभ्राता, द्विविदः नाम वानरः आसीत्। स मित्रवधात् प्रतिशोधाय भूमिं विनाशयामास—नगराणि, ग्रामाणि, पत्तनानि, गोपालकवाटिकाः च ददाह। कदाचित् पर्वतान् समूलं उद्धृत्य, तैः प्रदेशान् चूर्णयामास—विशेषतः अनर्ते, यत्र हरिः मित्रघ्नः स्थितः। कदाचित् समुद्रमध्ये स्थित्वा, बाहुभिः तस्य जलम् उत्तोल्य, तीरप्रदेशान् निमज्जयामास—दशसहस्रगजबलः आसीत्। स महर्षीणां आश्रमाणि वृक्षभङ्गेन विनाश्य, तेषां यज्ञाग्नीन् मूत्रपुरीषाभ्यां दूषयामास। अहङ्कारपूर्णः, नरान् नारीश्च अपहर्य पर्वतान्तरेषु क्षिप्त्वा, शिलाभिः चूर्णयामास, यथा वणिक् कीटान् चूर्णयति। एवं भूमिं विक्षिपन्, कुलीनान् स्त्रियः च बलात् स्पर्शयन्, मधुरं गीतम् श्रुत्वा, रैवतके गिरेः अगच्छत्। तत्र रामं यदुनाथं पद्ममालया भूषितं, सर्वाङ्गसुन्दरं, स्त्रीसमूहैः परिवृतं ददर्श। स रामं गायन्तं, वारुणीपानात् मदगदगदक्षं, महागजमिव मदोन्मत्तं, दीप्तस्वरूपं ददर्श। तदा दुष्टवानरः वृक्षं आरोह्य, शाखाः कम्पयन्, उच्चैः शब्दं कुर्वन्, स्वयम् आकर्षयामास। तस्य दुष्टत्वं दृष्ट्वा, बालाः रम्याः हास्यप्रियाः रामस्य युवतयः, हसन्त्यः अभवन्। तदा स वानरः तासां पुरतः मृत्तिकादीनि क्षिपन्, पृष्ठं दर्शयन्, रामस्य पश्यतः, उपहासं अकरोत्। ततः क्रुद्धः बलरामः शिलां क्षिप्तवान्; वानरः तां छलयित्वा, मद्यपात्रम् आदत्त। तद् गृहीत्वा, स वानरः उपहासं कृत्वा, हास्येन रामं उद्बोधितवान्; तद् भङ्क्त्वा, बलरामस्य वस्त्राणि विक्षिप्तवान्। अहङ्कारमदात् बलरामं निर्बलयन्, दुष्टः अभवत्; तस्य अवमानं तथा भूमेः विक्षेपं दृष्ट्वा, क्रुद्धः बलरामः मुसलम् हलम् च आदत्त, शत्रुं हन्तुम् इच्छन्। द्विविदः महाबलः वृक्षं उद्धृत्य, शीघ्रं धावन्, बलरामस्य शिरः तेन आहतवान्; सङ्कर्षणः तु पर्वतवत् स्थिरः आसीत्। बलरामः वृक्षम् गृहीत्वा, मुसलाभ्याम् द्विविदं ताडितवान्; तस्य शिरः भग्नम्, रक्तम् स्रवत्। पर्वतस्य लोहितचूर्णेन लिप्तमिव, स ताडनं न अचिन्तयत्; पुनः वृक्षान् आदाय, शाखाभिः बलात् विमुक्तवान्। तैः पुनः आहतः, बलरामः तान् शतशः चूर्णयामास; पुनः अन्येन वृक्षेन क्रुद्धः आहतवान्, स अपि शतशः चूर्णितः। एवं भगवता युद्धं कुर्वन्, वृक्षाः पुनः पुनः विनष्टाः, स सर्वान् वृक्षान् उपादाय, वनं निर्गच्छत्। ततः बलरामे क्रुद्धः, शिलावृष्टिं सन्ददाव्; बलरामः मुसलम् आदाय, शिलाः सहजं चूर्णयामास। वानराधिपः बाहू तालदण्डवत् कृत्वा, मुष्टिं निर्माय, रोहिणीसुतं समीपम् आगत्य, उभाभ्याम् वक्षः ताडितवान्। यदुनाथः मुसलम् हलम् च त्यक्त्वा, द्विविदं उभाभ्याम् बाहुभिः गृहीत्वा, क्रुद्धः, कण्ठास्थिबन्धे ददौ; स रक्तं वमन् पतितः। तस्य पतनात्, भूमिः कम्पिता, वृक्षैः सह, कुरुसिंह, यथा पर्वतः वायुनाः कम्प्यते, नाव जलम्। आकाशे “जय!” “नमः!” “साधु! साधु!” इति शब्दः, देवैः सिद्धैः महर्षिभिः च, पुष्पवृष्टिः अभवत्। एवं द्विविदं लोकविघातकं हत्वा, भगवन् जनैः स्तुतः, स्वनगरम् प्रविष्टः। एवं दशमो भागः द्वितीयार्धे, द्विविदवधो नाम सप्तषष्टितमः अध्यायः श्रीमद्भागवतमहापुराणे, परमहंसानां शास्त्रे, समाप्तः। ततः सम्भस्य विवाहः, तथा बलरामस्य हस्तिनापुरस्य आकर्षणम् अभवत्। कौरेवाः क्रुद्धाः ऊचुः—“अयं बालः दुश्चरितः; अस्मान् अवज्ञाय, अनिच्छन्तीं कन्यां बलात् हृतवान्। एतं दुष्टं बन्धाम; वृष्णयः किं करिष्यन्ति? ते अस्माभिः दत्तां भूमिम् उपभुञ्जते, अस्मदनुग्रहेण सञ्चिताम्।