तदा, विशालतारुतुल्यपादः स प्रेतगणैः परिवृतः, दिशः सर्वाः दग्ध्वा, द्वारकां प्रति अग्रे गतः। तस्य मायाविनः अग्नेः समीपागमनं दृष्ट्वा द्वारकावासिनः भयग्रस्ताः अभूवन्, यथा वनाग्नौ मृगाः कम्पन्ते। ते भयभीताः सभा मध्ये क्रीडन्तं भगवन्तं समीपमुपेत्य, 'त्रैलोक्यनाथ! नगरे दह्यमानेऽस्मान् रक्ष,' इति विलपन्तः। तेषां दुःखं श्रुत्वा, स्वजनान् भीतान् च दृष्ट्वा, सर्वाश्रयः भगवान् स्मितं कृत्वा, 'माऽभैः, अहं रक्षिता भवामि,' इत्युवाच। सर्वव्यापकः अन्तर्यामी भगवान् महेश्वरस्य मायाम् अवगत्य, तस्य विघ्नार्थं, स्वपार्श्वस्थं चक्रं आज्ञापयत्। सुदर्शनचक्रं, दशलक्षसूर्यसमानदीप्तम्, प्रलयाग्नेः तेजसा शोभमानम्, स्वदीप्त्या आकाशं, दिशः, भूमिं च प्रकाशयन्, मुकुन्दस्य आयुधः सः तं मायाविनं अग्निं दमनं कृतवान्। हे राजन्, तदभिचारयज्ञोत्पन्नः अग्निः, चक्रशक्त्या आहतः, भग्नः, पराजितमुखः, वाराणसीं प्रविश्य, सुदक्षिणं तस्य पुरोहितांश्च दग्ध्वा, यज्ञेनैव स्वं कर्तारं भक्षयामास। ततः विष्णोः चक्रं वाराणसीं प्रविष्टम्—तत्र राजप्रासादाः, सभागृहाणि, विपणयः, द्वारतोरणशालाः, कोशगृहाणि, हस्तिनः, अश्वाः, रथाः, धान्यसञ्चयः च सर्वत्र आसीत्। सर्वं वाराणसीं दग्ध्वा, सुदर्शनचक्रं पुनः कृष्णस्य, निष्कलङ्ककर्मणः, पार्श्वे स्थितम्। यः कश्चित् एकाग्रचित्तः, भगवतः पुण्यकृत्यवृत्तान्तं शृणोति वा पठति, स सर्वपापैः विमुक्तः भवति। ततः राजा पुनः पप्रच्छ—'रामस्य अद्भुतकृत्यानि पुनः श्रोतुमिच्छामि। अनन्तशक्तेः प्रभोः अन्यानि कर्माणि किम्?' शुकः उवाच—अस्ति कश्चन कपिः द्विविदः, नरकस्य मित्रम्, सुग्रीवस्य मन्त्रिणः, मैन्दस्य वीर्यवान् भ्राता च। स कपिः, मित्रवधस्य प्रतिशोधाय, भूमिं विनाशयन्, नगराणि, ग्रामाणि, वसतिस्थलानि, गोपालग्रामाणि च दग्ध्वा। कदाचित् पर्वतान् समूलं उत्पाट्य, तैः प्रदेशान् विशेषतः अनर्ते, यत्र हरिः मित्रघ्नः निवसति, चूर्णितवान्। समुद्रमध्ये स्थित्वा, तस्य जलं बाहुभ्यां उत्थाप्य, तटप्रदेशान् निमज्जयन्, दशसहस्रगजबलसम्पन्नः आसीत्। महर्षीणां आश्रमाणि तेषां वृक्षान् भङ्क्त्वा, अग्निं मूत्रपुरीषाभ्यां दूषयन्, दुष्टः अभवत्। अहंकारपूर्णः, पुरुषान् स्त्रियः च गृह्य, पर्वतगुहायां, कन्दरान् च निक्षिप्य, तान् शिलाभिः, यथा कीटकारः कीटान्, चूर्णितवान्। एवं भूमिं विदारयन्, कुलीनस्त्रियः च बलात्कृत्य, मधुरगानं श्रुत्वा, रैवतकपर्वतं अगच्छत्। तत्र स रामं यदुनाथम्, पद्ममालया शोभितम्, सर्वाङ्गसुन्दरम्, स्त्रीसमूहैः परिवृतम्, अपश्यत्। स रामः गानं कुर्वन्, वारुणीपानात् चञ्चललोचनः, मदोन्मत्तगजवत् दीप्तिमान् आसीत्। दुष्टः कपिः, वृक्षं आरोह्य, शाखाः कम्पयन्, शब्दं कुर्वन्, ध्यानं स्वयम् आकर्षयन्। तस्य उच्छृङ्खलतां दृष्ट्वा, बालाः, हास्यप्रियाः, रामस्य सखीः, हास्यं कृतवन्त्यः। कपिः तान् उपहस्य, पुरतः मृद् अन्यानि च क्षिपन्, पृष्ठं प्रदर्शयन्, रामस्य साक्षात्। ततः क्रुद्धः बलरामः शिलां क्षिप्तवान्; कपिः तां छलयन्, मद्यपात्रं गृहीत्वा। तद्गृह्य, कपिः उपहस्य, हास्यं कुर्वन्, दुष्टः, पात्रं भङ्क्त्वा, बलरामस्य वस्त्राणि विक्षिप्य। बलरामं पराजित्य, मदोन्मत्तः, उच्छृङ्खलः अभवत्; तस्य अवमानं तथा प्रदेशान् विक्षिप्तान् दृष्ट्वा—क्रुद्धः बलरामः, गदां हलं च गृहीत्वा, शत्रुं हन्तुम् इच्छन्। द्विविदः, महाबलः, महावृक्षं हस्तेन उत्थाप्य, शीघ्रं सञ्जातः, बलरामस्य शिरसि तेन आहतः; सङ्कर्षणः पर्वतवत् अचलितः। बलरामः तं वृक्षं गृहीत्वा, गदया द्विविदं ताडितवान्; तस्य शिरः भग्नं, रक्तं स्रवति स्म। स पर्वतवत् रक्तारुणः, प्रहारं न अबुध्यत्; पुनः अन्यं वृक्षं गृहीत्वा, तं शाखाभिः बलात् विवर्ज्य। तेन तीव्रं प्रहारं कृतवान्, बलरामः तं शतधा चूर्णितवान्; पुनः अन्येन वृक्षेण क्रुद्धः आघातः, तदपि शतधा चूर्णितम्। एवं भगवता युद्धं कुर्वन्, वृक्षः एकः एकः पुनः पुनः नष्टः, सर्वान् वृक्षान् उपट्य, वनं वृक्षरहितं कृतवान्। ततः बलरामे क्रुद्धः, शिलावृष्टिं सन्ददौ; बलरामः गदया सर्वाः शिलाः सहजं चूर्णितवान्। कपिप्रभुः, बाहू तालस्तम्भवत् कृत्वा, मुष्टिं निर्माय, रोहिण्याः पुत्रं समीपं गत्वा, उभाभ्यां वक्षसि ताडितवान्। यदुप्रधानः, गदाहलं परित्यज्य, उभाभ्यां बाहुभ्यां तं क्रुद्धः गृहीत्वा, कण्ठस्थलं पीडितवान्; स कपिः रक्तं वमन् पतितः। तस्य पतनात्, पृथिवी भयात् कम्पितवती, वृक्षैः सह; हे कुरुवृष, यथा पर्वतः वातेन विक्षिप्तः, वा नौका जलमध्ये। आकाशे 'जय!' 'नमः!' 'साधु! साधु!' इति शब्दाः देवैः, सिद्धैः, महर्षिभिः कृताः, पुष्पवृष्टिः च अभवत्। एवं द्विविदं, लोकविनाशकं, हत्वा, भगवान् जनैः स्तुतः, स्वनगरं प्रविष्टवान्। एवं सप्तषष्टितमः अध्यायः, 'द्विविदवधः' नाम, दशमस्कन्धस्य, द्वितीयभागस्य, श्रीमद्भागवतमहापुराणस्य, परमहंसप्रयोगस्य, समाप्तः। पुनः सांभस्य विवाहः, तथा बलरामस्य हस्तिनापुरस्य आकर्षणं अभवत्।