तदा भीषणदंष्ट्रः क्रूरभ्रुकुटिः कटुरास्यः स्वजिह्वया अधरान् लिलिहानः, नग्नः, ज्वलन्मुष्टित्रिशूलधारिणः, घण्टारवेन कम्पयन्, स भूतसंघैः परिवृतः तालसदृशपादः पृथिवीं कम्पयन् द्वारकां प्रति सर्वदिक् दहन् अग्रे प्रायात्। तं मायामयं वह्निं द्वारकावासिनः समीपगन्तुम् आलक्ष्य, ते वनदावाग्नौ मृगवत् भीताः अभवन्। ते भयाकुलाः सभायां द्यूतक्रीडायाम् स्थितं भगवन्तम् उपसृत्य, ‘त्रैलोक्यनाथ! अस्माकं पुरीं दहन्तं वह्निं त्रातुम् अर्हसि!’ इति विलप्य जग्मुः। तेषां क्लेशं श्रुत्वा, स्वजनानां च भीतिं दृष्ट्वा, सर्वशरण्यः भगवान् सस्मितम् उक्तवान्—‘माभैष्ट, अहं सर्वेषां रक्षिता।’ सर्वव्यापी अन्तर्यामी भगवान् महेश्वरस्य मायामयं कर्म वेदित्वा, तद्विघाताय स्वसमीपस्थितं चक्रं आज्ञापयत्। तत् सुदर्शनं चक्रं दशसूर्यसमप्रभं, प्रलयाग्निसमदीप्तम्, स्वतेजसा द्यां दिशः पृथिवीं च प्रकाशयन्, मुकुन्दायुधत्वेन तं वह्निं निगृह्य तं ज्वालामयं पुरुषं निर्बिभेद। राजन्, मन्त्रकृतस्य तस्य ज्वालामयस्य पुरुषस्य मुखं भग्नं कृत्वा, स चक्रप्रभावेन निवारितः, अपसृत्य वाराणसीं प्रविश्य, सुदक्षिणं तस्य ऋत्विजश्च स्वयमेव अभिचारं भक्षयामास। ततः विष्णोः सुदर्शनचक्रं वाराणसीं प्रविश्य, तस्यां राजप्रासादसभामण्डपहाटकशृङ्गकोष्ठागारयुक्तां, हस्त्यश्वरथधान्यसमृद्धां, सर्वतः सम्पूर्णां दग्ध्वा, पुनः कृष्णस्य निष्कल्मषकर्मणः समीपे स्थितम्। यः केनापि प्रेक्षया वा श्रद्धया वा, भगवतः पुण्यकर्मणः एषां चरितं शृणोति वा पठति वा, स सर्वपापैः प्रमुच्यते। अथ राजा उवाच—‘पुनः श्रोतुम् इच्छामि रामस्य, योऽप्रमेयः अनन्तशक्तिः, अद्भुतानि कर्माणि। किं अन्यत् तेन कृतम्?’ इति। शुक उवाच—‘आसीत् कपिः कश्चित् द्विविदः नाम, नरकस्य सखा, सुग्रीवस्य मन्त्रिणः, मैनदस्य वीर्यवान् भ्राता। स आत्मनः सखायाः निधनं स्मृत्वा प्रतिशोधाय, नगरेषु ग्रामेषु पुरेषु गोपालकवाटेषु च अग्निं ददाह। कदाचित् पर्वतान् उत्पाट्य, तैः जनपदान् चूर्णयामास, विशेषतः अनर्तदेशे, यत्र हरिः तस्य सखाहन्ता निवसति स्म। कदाचित् सागरमध्ये स्थित्वा, बाहुभ्यां जलं उद्धृत्य, तटप्रदेशान् निमज्जयन्, दशसहस्रगजबलसम्पन्नः अभवत्। महर्षीणां आश्रमान् वृक्षच्छेदेन विनाश्य, तेषां वह्नीन् मूत्रपुरीषाभ्यां दूषयामास। दर्पपूर्णः, नरान् स्त्रीश्च गृह्य पर्वतकन्दराभ्यः प्रपातेषु च निक्षिप्य, तान् शिलाभिः कीटकवत् चूर्णयामास। एवं स भूमिम् उत्पीड्य, कुलस्त्रीणां च अपमानं कुर्वन्, मधुरगीतध्वनिं श्रुत्वा, रैवतकम् अचलम् अगच्छत्। तत्र स भगवान् रामः, यदुपतिः, कमलमालया विभूषितः, सर्वाङ्गसुन्दरः, स्त्रीसमूहेन परिवृतः, वरुणीमदनयनचपलः, गानरतः, गजराजइव दीप्तिमान् दृष्टः। स कपिः वृक्षम आरोह्य, शाखाः कम्पयन्, महान् शब्दः कुर्वन्, सर्वेषां ध्यानं स्वयम् आकर्षयत्। तस्य दुष्टस्य कपेर् उद्दामत्वं दृष्ट्वा, रमणीया यदुवर्यस्य स्त्रियः, हास्यप्रियाः, सख्यः, प्रहस्यन्। कपिः ताः कर्दमादिभिः अग्रतः क्षिपन्, पृष्ठं दर्शयन्, रामस्य पश्यतः ताः उपहसन्। ततः क्रुद्धः हलिनः रामः, शिलां तस्मिन् क्षिप्तवान्; स तु कपिः तां विमोच्य, सुरापात्रं जग्राह। तद्ग्राह्य कपिः, रमां प्रहसन्, तद् घटं भग्न्वा, रामस्य वसनानि विक्षिप्य, गर्वात् दुर्विनीतः अभवत्। तस्य दुरात्मनः, रामस्य अवमानं, देशानां च उत्पीडनं दृष्ट्वा, क्रोधात् हलं मुसलञ्च आदाय, रिपुं हन्तुम् उद्यतः। द्विविदः महाबलः, हस्तेन महावृक्षम् उत्पाट्य, वेगेन रामं शिरसि तेन ताडयामास; स तु सङ्कर्षणः, गिरिरिव, अचलः स्थितः। बलरामः तं वृक्षं गृहित्वा, गदया द्विविदं ताडयामास; तस्य कपालं भग्नम्, रक्तं स्रवत्। स तु पर्वत इव गेरुकाभ्यक्तः, पुनः अन्यं वृक्षं उत्पाट्य, शाखाः छित्वा, रामम् अताडयत्। रामः तं वृक्षं शतशः छित्वा, अन्येन पुनः आक्रमतः, तं पुनः शतशः छित्वा। एवं, वृक्षैः वृक्षैः युद्धं कुर्वन्, सर्वे वृक्षाः तत्र नष्टाः। ततः द्विविदः क्रुद्धः, शिलावृष्टिं रामे क्षिपन्, स तु गदया ताः सहजं चूर्णयामास। कपिश्रेष्ठः बाहू तालदण्डोपमौ कृत्वा, मुष्टिभ्यां रोहिणीसुतं वक्षसि ताडयामास। यदुप्रवरः रामः, गदाम् हलञ्च परित्यज्य, क्रुद्धः तं उभाभ्यां बाहुभ्यां गृहीत्वा, ग्रीवायां पीडयामास; स स्रक् रक्तं वमन्, भूमौ पतितः। तस्य पतनसमये, वायुसंवाहितनौका इव, भूमिः द्रुमाश्च सशङ्का कम्पिताः। आकाशे देवाः, सिद्धाः, महर्षयः च ‘जय! जय!’ ‘साधु! साधु!’ इत्यादि घोषैः पुष्पवृष्टिं च कृत्वा, तं स्तुवन्तः। एवं स द्विविदः, यः जगतः उत्पातकारकः, श्रीरामेण हतः, स भगवान् प्रजाभिः पूजितः स्वपुरीम् प्रविवेश। इति श्रीमद्भागवते महापुराणे परमं पवित्रं दशमस्कन्धस्य द्वितीयभागे सप्तषष्टितमोऽध्यायः—‘द्विविदवधो नाम’—समाप्तः।