अविमुक्ते तु तस्य भगवतः प्रसादेन वरदानेन सन्तुष्टः सुदक्षिणः पितृघ्नवधोपायं वरेण वव्रे। तदा भगवान् तम् अभ्यर्चयन् दक्षिणाग्निं ब्राह्मणैः सह ऋत्विग्भिश्चाभिचारकर्म समाचरितुम् उपदिश्य, "स यः पापः, तं प्रति समाहितः सन्तोषं प्राप्स्यसि," इति न्यगाद्। स च, भगवदाज्ञया, विधिवत् संकल्पपूर्वकं कृष्णायाभिचारकर्म अकुर्वत्। ततः स यज्ञकुण्डात् स्फुलिङ्गज्वालावलयितः काञ्चनरक्तकेशदाढ्यः, दीप्तनेत्रः, भीषाणदंष्ट्रः, विकटभ्रुकुटिः, कठोरमुखः, स्वजिह्वया ओष्ठौ लिलिहानः, नग्नः, ज्वलद्रिशूलधारी, घोरनिःस्वनः, तं कृत्यरूपः अग्निः समुत्थितः। तस्य पादौ तालवृक्षसदृशौ, पृथिवीं कम्पयन्, प्रेतगणैः परिवृतः, सर्वदिशः दहन् द्वारकां प्रति जगाम। तं कृत्याग्निं समुपसर्पन्तं दृष्ट्वा द्वारकावासिनः महाभयेन ग्रस्ताः, वनदाहाग्निना हृतमृगवद् अभवन्। ते भयाकुलाः सभायां द्यूतम् उपवसन्तं त्रैलोक्यनाथं भगवन्तं समुपेत्य, "त्रैलोक्यनाथ! नगरीं दहन्तमग्निं नः त्रातुम् अर्हसि!" इति क्रोशन्तः शरणं ययुः। तेषां विप्रलापं श्रुत्वा, स्वजनानां च भीतिं विलोक्य, सर्वाश्रयः भगवान् स्मितपूर्वकं, "मा भैष्ट, अहं भवतां त्राता," इत्युक्त्वा, सर्वान्तर्व्याप्तः अन्तर्यामी, महेश्वरस्य तदभिचारकर्म विज्ञाय, तद्विघाताय स्वदक्षिणस्थं सुदर्शनचक्रं आज्ञापयत्। सुदर्शनचक्रं, कोटिसूर्यसमप्रभम्, संहाराग्निसमदीप्तम्, स्वप्रभया व्योम, दिशः, पृथिवीं च प्रकाशयन्, मुकुन्दास्त्रत्वेन तं कृत्याग्निं निगृह्य, तं पराजितवदनं कृत्वा प्रतिनिवर्त्य, वाराणसीं प्रविश्य, तत्र सुदक्षिणं तस्य ऋत्विजः च दग्धवान्—यदभिचारकर्म कृतं तैः, तदेव तान् प्रतिनिवृत्त्य भस्मसात्कृतम्। ततः विष्णोः सुदर्शनचक्रं वाराणसीं, तत्र राजप्रासादान्, सभागृहाणि, हाटान्, गोपुरशाल्यादीन्, कोशगजाश्वरथधान्यसमृद्धान्, दग्ध्वा, पुनः कृष्णस्य निष्कल्मषकर्मणः पार्श्वे स्थितम्। यः केनापि एकाग्रचित्तेनैतद् भगवतो लीलावर्णनं पठति वा शृणोति, स सर्वपापैः विमुच्यते। ततः राजा शौनकः पुनः शुकदेवं पप्रच्छ—"रामस्य, यस्य न कार्यस्य पारं न विद्यते, अन्यानि किमन्यदद्भुतानि कर्माणि श्रावय?" इति। शुक उवाच—"अभवत् कश्चन द्विविदो नाम वानरः, यो नरकस्य सखा, सुग्रीवस्यानुचरो, मैनदस्य भ्राता च वीर्यवान्। स स्वमित्रवधद्वेषेण देशं विनाशयन्, नगरग्रामपत्तनगोष्ठ्यादीन् ददाह। क्वचित् पर्वतान् उद्धृत्य प्रदेशान् क्षिपन्, विशेषेणानर्ते, यत्रारिहन्ता हरिः निवसति। कदाचित् समुद्रमध्ये स्थित्वा, बाहुभ्यां वारिणा तीरप्रदेशान् निमज्जयन्, दशसहस्रगजबलसम्पन्नः। स महर्षीणां तपोवनानि वृक्षच्छेदेन विनाश्य, यज्ञाग्नीन् मूत्रपुरीषाभ्यां मलिनीकृत्य, दुष्टः कर्मकारि। अभिमानी स पुरुषान् स्त्रियो वा गृहीत्वा गिरिगुहासु कन्दरासु निक्षिप्य, तान् शिलाभिः कीटकवद् चूर्णयामास। एवं देशान् विनिघ्नन्, कुलवधूंश्च बलात्कुर्वन्, मधुरं गीतं श्रुत्वा रैवतकम् अगच्छत्। तत्र स पश्यति रामं, यदुपतिं, कमलमालाविभूषितं, सर्वाङ्गसुन्दरं, स्त्रीगणैः परिवृतम्। स पश्यति रामं, वरुणीसुरापानविह्वललोचनं, मदोन्मत्तगजेन्द्रसन्निभवपुषम्। स तु दुष्टवानरः, वृक्षमारोह्य, शाखाः कम्पयन्, घोरनिनादं कुर्वन्, सर्वेषां ध्यानं स्वयम् आकर्षयत्। तस्य दुष्टचेष्टां दृष्ट्वा, बाल्यक्रीडास्वभावाः, हास्यप्रियाः, रामस्य स्त्रीगणाः, सस्मिताः सन्तः, हसितुं प्रचक्रमुः। स च वानरः, ताभ्यः पुरतः कर्दमादीन् क्षिपन्, पृष्ठं दर्शयन्, रामेण पश्यता, तासां उपहासं चकार। तदा क्रुद्धः बलरामः, प्रहरणेषु श्रेष्ठः, शिलाम् उषित्वा तं प्राक्षिपत्; स तु वानरः, ताम् अपसार्य, सुरापात्रं जग्राह। तदधिगृह्य, कपटवानरः, रामं हसितुम् उद्दिश्य, तद् घटं भग्न्वा, रामस्य वस्त्राणि विक्षिप्य, दुष्टकर्म अकरोत्। गर्वमदेन प्रमत्तः, बलराममवज्ञाय, प्रदेशान् विक्षोभयन्, पुनः पुनः दुष्टकृत्यं चकार। तस्मिन् अवमानं दृष्ट्वा, बलरामः क्रुद्धः, हलमुसलम् आदाय, रिपुं हन्तुम् उद्यतः। द्विविदः, महाबलः, महावृक्षम् उत्पाट्य, तेन शीघ्रं धावत्, रामस्य शिरसि प्राहिणोत्; स तु सङ्कर्षणः, गिरिरिव, तेन न चचाल। बलरामः तं वृक्षं गृहीत्वा, मुसलेन द्विविदं ताडयामास; तस्य मस्तकं भग्नम्, रक्तधारा प्रावर्तत। स तु पर्वत इव गेरुकाभिः लिप्तः, ताडनं न ममन्थ। पुनः अन्यं वृक्षं समुत्पाट्य, शाखाः बलात् छित्वा, तेन बलरामं प्रहारयामास। भगवान् बलरामः तत्सर्वं शतशः छित्त्वा, अन्येनापि प्रहारेण तथैव शतशः छित्त्वा, पुनः पुनः वृक्षच्छेदनं कृत्वा, सर्वं वनं वृक्षहीनं चकार। ततः क्रुद्धः द्विविदः, शिलावर्षं प्रास्य, बलरामः मुसलेन ताः सर्वाः सहजं चूर्णयामास। वानरपतिः, बाहू तालदण्डसदृशौ कृत्वा, मुष्टिं विधाय, रोहिणीसुतं समीपं गत्वा, उरस्युभौ प्राहरत्। तदा यदुनाथः, हलमुसलं परित्यज्य, क्रुद्धः तं बाहुभ्यां गृहीत्वा, ग्रीवायां पीडयन्, स वानरः रक्तवमन् भूमौ निपपात। एवं स भगवान् बलरामः, द्विविदं दुष्टकपिं, वीर्येण निर्जित्य, धर्मसंस्थापनाय पुनः स्वगणैः सहितः स्थितवान्।