बलरामः मधुरमधु-धारायाः गन्धमवगम्य, वातेन समानीतम्, तत्र समुपसृत्य, स्त्रीभिः सह जिह्वया मधु पिबन् रममाणः। तस्मिन्काले, गान्धर्वैः गीतानि गायमानैः, रमणीयाभिः स्त्रीभिः परिवृतः, गजपतिरिव बालरामः, इन्द्र इव गजयूथेषु, समन्तात् रमां प्राप। दिवि दुन्दुभीनां निनादः श्राव्यः, प्रमोदेन पुष्पवृष्टिः, गान्धर्वर्षयश्च रामस्य कर्म प्रशशंसुः। तस्य कर्माणि स्त्रीभिः कीर्त्यमानानि, हलायुधः काननानि प्रमदया परिभ्रमन्, मदोत्कण्ठितलोचनः, प्रमदया लोलाक्षः, रमणीयं विचरत्। स तदा मालया, एककुण्डलेन, मदमत्तः, वैजयन्तीस्रग्विना, सस्मितपद्ममुखः, स्वेदबिन्दुभिः हिमवदिव भूषितः, शोभमानः। ततः क्रीडायै जलक्रीडां कर्तुम् यमुनां आह्वयामास, किन्तु स्ववचः अवज्ञाय, मदमत्तः, नदीं पुनः पुनः आह्वयन्। सा च न आगता, ततः कोपेन, हलस्य अग्रेण यमुनां आकर्षन्, 'दुष्टे! मया आहूता सति त्वं नागच्छः; अतः त्वां यत्रेच्छसि तत्र गच्छन्तीं हलाग्रेण नेतुम् इच्छामि,' इति उक्त्वा। एवं तया तिरस्कृता सन्, भयविह्वला सा यमुना, कम्पमानवाचा, यदूनन्दनस्य पादयोः पतित्वा, 'राम राम महाबाहो, न वेद्मि तव वीर्यम्, यस्यैकांशेन पृथिवी धार्यते। भगवन्, त्वं मे अपराधं क्षमस्व, न हि वेद्मि तव परमात्मत्वम्; विश्वात्मन्, भक्तवत्सल, शरणं त्वाम् उपागतास्मि,' इति प्रार्थयामास। ततः कृपया बलरामेण विमुक्ता सा यमुना, स जलाशये स्त्रीभिः सह, गजपतिरिव गजस्त्रीभिः, स्नात्वा रममाणः। क्रीडायाः समाप्तौ, जलात् निर्गत्य, स्त्रीभ्यः भूषणानि, स्रजं च शोभनां दत्तवान्। नीलाम्बरं पीतं स्वर्णमाल्यं च धारयन्, सुवासितः, भूषितः, इन्द्र इव गजयूथेषु, विश्राम्यन् आसीत्। अद्यापि, हे राजन्, यमुनाया आकृष्टमार्गः, बलस्य अनन्तवीर्यं सूचयन्, दृश्यते। एवं रात्रिः सर्वा व्यतीयाय, यदा रामः व्रजे एकाकी, व्रजसुन्दरीणां माधुर्ये मनो न्यस्य, रममाणः। अथ षष्टितम्याः षट्षष्टितमस्य अध्यायस्य आरम्भे, शुक उवाच—यदा रामः नन्दव्रजं गतः, तदा कारूषराजः, न जानन् श्रीकृष्णं वासुदेवं जगन्नाथम्, दूतं प्रेष्य, 'अहं वासुदेवः' इति सन्देशं प्राह। बालकैः प्रोक्तं—'त्वं वासुदेवः, जगन्नाथः, अव्ययात्मा,' इत्याकर्ण्य, कृष्णः स्वं आत्मानं अच्युतं चिन्तयामास। स मोहितः राजा, बालवत्, बुद्धिहीनः, कृष्णस्य अगम्यकर्मणः, दूतं प्रेषयामास, यथा बालः द्वारकायां अन्यस्य दूतं प्रेषयेत्। स दूतः द्वारकां प्राप्तः, सभां प्रविश्य, पद्मनाभस्य कृष्णस्य सन्देशं न्यवेदयत्—'अहमेवैकः वासुदेवावतारः; अन्यः नास्ति। प्राणिनां कृपया अवतीर्णः। त्वं मम मिथ्याभिमानं त्यक्त्वा, मम शरणं व्रज।' 'त्वया धार्यन्ते ये लक्षणानि, तानि मम, अज्ञानात् त्वया धार्यन्ते, हे सात्वत! तानि त्यक्त्वा, मम शरणं व्रज, अथवा युद्धं कुरु।' एवं शुक उवाच—पौण्ड्रकस्य गर्वयुक्तं वाक्यम्, बुद्धिहीनस्य, श्रुत्वा, उग्रसेनादयः सभासदः उन्मत्तहासम् अकुर्वन्। भगवानपि, हास्यवाक्यानन्तरम्, दूताय अवदत्—'मूढ! तव गर्वहेतोः यानि चिन्हानि, तानि अवश्यं त्यजामि।' 'त्वं वयस्य, हतशिराः, श्वभिः परिवृतः, गृध्रकाकशृगालैः च्छन्नमुखः, निपतिष्यसि; तदा तव शरणं श्वभ्यः भविष्यति।' एवं स दूतः सर्वं तिरस्कारं स्वामिने निवेद्य, कृष्णः रथमारुह्य काश्यां प्रति प्रययौ। पौण्ड्रकः, महाबलवान् रथी, कृष्णस्य आगमनं श्रुत्वा, त्वरया द्वाभ्यां अक्षौहिणीभिः सह नगरात् निर्गतः। काशिराजः, पौण्ड्रकस्य सुहृद्, त्रिभिः अक्षौहिणीभिः सह अनुगम्य, पौण्ड्रकं ददर्श। सः शङ्खचक्रगदाधनुः, श्रीवत्सलाञ्छनः, कौस्तुभमणिना, वनमालया च शोभितः। पीताम्बरधारी, गरुडध्वजः, अनलङ्कृतमुकुटकुण्डलः, मकरकुण्डलैः विराजमानः। तं स्वसदृशं वेशं धारयन्तं, नटवद्, दृष्ट्वा, हरिः सस्मितम् अवदत्। शत्रुराजानः, शूलगदापरिघशक्तितोमरर्ष्टिकटिच्छुरिकाणि शरांश्च, हरिम् अभ्यद्रवन्त। कृष्णः अपि, पौण्ड्रककाशिराजयोः सैन्यं—गजैः, रथैः, अश्वैः, पदातिभिश्च युक्तम्—मुसलखड्गचक्रशरैः, यथा कालाग्निः संसारं दहति, सम्यक् प्राहरत्। रणभूमिः गजाश्वोष्ट्रखरनरशरीरैः क्षिप्तैः, वीरैः भग्नैः, श्मशानवद्, धैर्यवन्तां रम्यस्थलमिव, प्रजापतेः क्रीडाभूमिव, बभौ। ततः शौरिः पौण्ड्रकं उवाच—'हे पौण्ड्रक! यानि त्वया मम दूतद्वारा उक्तानि, तानि इमानि आयुधानि तव प्रति त्यजामि।' 'यत् त्वया मम नाम मिथ्याभिमानात् धृतम्, तदपि त्यजामि, मूढ! यदि युद्धं न इच्छसि, त्वाम् शरणं प्राप्स्यामि।' एवं तीक्ष्णैः शरैः तं रथं विहाय, रथचक्रेणैव पौण्ड्रकस्य शिरः छित्वा, इन्द्रः इव वज्रेण पर्वतम्, निपातितवान्। तद्वत्, काशिराजस्य अपि शिरः शरीरात् छित्वा, काश्यां नगरे पतयामास, यथा वातः कमलकोषं पतयेत्। एवं द्विषतः पौण्ड्रकं सुहृदं च हत्वा, हरिः द्वारकां प्रविवेश, सिद्धैः अमृतोपमकथाभिः कीर्त्यमानः। स पौण्ड्रकः, भगवद्भावनया मुक्तबन्धनः, हरिरूपधारी, तस्मिन् एव लीनः। राजद्वारे कुण्डलिनं छिन्नशिरः दृष्ट्वा, जनाः विस्मयं जग्मुः—'कस्यैतत्? कस्य वदनं स्यात्?' इति।