बलरामः विनयपूर्वकं वृद्धगोपान् पद्धत्यनुसारं, यथायोग्यं वयसा, सौहृदेन, स्वबन्धुतया च, उपविष्टान् प्रणनाम। ततः सः गोकुलवासीनां मध्ये हास्यैः, हस्तस्पर्शैः, अन्यैश्च स्नेहचिह्नैः, तैः परिवृतः सुखोपविष्टः पृष्टः। स च स्वयम् अपि तेषां कुशलं पप्रच्छ, स्वजनानां च, स्नेहगद्गदया वाचा; यतः सर्वे भाराः श्रीकृष्णे पद्मनयनस्य समर्पिताः आसन्। ते तम् अपृच्छन्—"राम, सर्वे स्वजनाः कुशलिनः किल? त्वं स्वपत्नीपुत्रैः सह स्मान् स्मरसि वा?" "सौभाग्येन दुष्टः कंसः हतः; सौभाग्येन मित्राणि मोक्षिता; सौभाग्येन रिपून् जित्वा दृढे पुरे स्थितः असि।" गोप्यः अपि रममाणाः रामदर्शनात् हृष्टाः पप्रच्छुः—"कृष्णः, नगरयोषितां प्रियतमः, सुखेन वर्तते किल?" "सः स्वबान्धवान्, जनकं जननीं च, स्मरति वा? कदापि एकदा अपि मातरं द्रष्टुं आगमिष्यति? वा सः महाबाहुः अस्माकं सेवां स्मरति?" "यस्मिन्निमित्ते, हे दाशार्ह, त्वं भगवन् जननीं पितरं भ्रातॄन् पतिं पुत्रान् भगिन्यः च स्वजनान् परित्यज्य गतः, तस्मिन्नपि एकाः स्त्रियः कथं विश्वासं कुर्वन्ति?" "सः हठात् अस्माकं स्नेहबन्धनानि छित्वा गतः; अतः तादृशः कथं स्त्रीभ्यः वचनं दास्यति?" "नगरस्त्रियः प्राज्ञाः सन्त्यपि, तस्य विश्वासघातिनः कृतघ्नस्य वचनानि कथं गृह्णन्ति? तथापि तस्य रम्यकथाभिः, स्मितैः, कटाक्षैः, निश्वासैश्च मोहिताः तं प्रियतप्ता उपगृह्णन्ति।" "किं वयं तस्य चर्चां कुर्मः? अन्यत् कथाविषयं कुर्मः। कालः अस्माकं तद्विरहे यथा गच्छति, तस्यापि तथैव गच्छतु।" एवं श्रीशौर्याः क्रीडावचनानि, सुमधुरदृष्टयः, गतयः, स्नेहपरिष्वङ्गाश्च स्मृत्वा गोप्यः रुरुदुः। ताः श्रीबलरामः, नानाविधसान्त्वनपारगः, श्रीकृष्णस्य हृदयस्पर्शिभिः सन्देशैः समाश्वासयत्। अथ सः रामः द्वौ मासौ—मधुं माधवञ्च—नन्दग्रामे स्थित्वा, रात्रिषु गोपीजनानां हर्षवर्धनं चकार। पूर्णचन्द्रप्रभया सिक्ते निशि, निशासुरभिलवण्यमारुतैः सौरभिते, यमुनातटवने, स्त्रीसमूहैः सेव्यमानः, क्रीडाम् अकरोत्। तत्र वरुणस्य प्रेषितया वारुण्या वृक्षकुहरेण निर्गत्य, सर्वं वनं सुरभिणा पूरितम्। बलरामः तस्य मद्यसुरभिं वातेन नीतां गन्धं जिघ्रन्, तत्र गत्वा स्त्रीभिः सह जिह्वया पानं चकार। गान्धर्वाः गायन्त्यः, सुस्त्रीवृते मण्डले, गजपतिरिव इन्द्रः, सः रममाणः आसीत्। दिवि दुन्दुभ्यः निनदन्ति, पुष्पवृष्टिः हर्षात् पतति, गान्धर्वाः मुनयश्च रामस्य कर्म प्रशंसन्ति। स्त्रियः तस्य लीलां गायन्त्यः, हलायुधः वनान्तरे मदोन्मत्तः, चञ्चललोचनः विचरामास। सः हारकेयूरधरः, मदोन्मत्तः, वैजयन्तीमालाविभूषितः, सस्मितपद्मवदनः, स्वेदबिन्दुभिः शिशिरेण शोभितः। जलक्रीडायै यमुनाम् आह्वयन् प्रभुः, किंतु मदोन्मत्तः बलरामः स्ववचनम् उपेक्ष्य नदीं पुनः पुनः आहूतवान्। सा न आगता इति क्रुद्धः, सः शूलेन हलस्य ताम् आकर्षन् उवाच—"पापे, मम आह्वानं उपेक्ष्य यत्रकुत्रापि चरसि, अहं त्वां हलाग्रे नेतुम् इच्छामि।" एवं तया ताडितया, भीता यमुना कम्पमानया गिरा यदुनन्दनस्य पादयोः पतिता—"राम, राम, महाबाहो, तव वीर्यं न जानामि, येनैकांशेन पृथिवी धार्यते।" "भगवन्, त्वां न जानन्त्या मयाऽपराधः कृतः; त्वं भक्तवत्सलः, विश्वात्मा, शमं कुरु, शरणागतां माम्।" ततः प्रार्थितः, श्रीबलरामः तां यमुनां मोचयित्वा, स्त्रीभिः सह जलक्रीडां कृत्वा, गजपतिरिव स्त्रीगजैः, आनन्दम् अकरोत्। क्रीडायाः अन्ते जलात् निर्गत्य, तत्रैव स्त्रीभ्यः शोभनानि भूषणानि, रम्यां मालां च दत्तवान्। नीलाम्बरं कनकहारं च धारयन्, सुसज्जितः, स्नेहेन अभिषिक्तः, इन्द्र इव गजपतिः, विश्राम्यत्। अद्यापि, राजन्, या यमुना बलरामेण आकृष्टा, तस्य वीर्यस्य चिह्नरूपेण दृश्यते। एवं सः बलरामः व्रजे रात्रौ स्त्रीसौन्दर्येन मोहितचित्तः, एकाकी रममाणः, निशां नयन्। अथ षष्ठ्युत्तरषष्टितमेऽध्याये, शुक उवाच—यदा रामः नन्दव्रजं गतः, करूषराजः कृष्णाय दूतं प्रेषयामास, न जानन् सः वासुदेवं भगवन्तम्, स्वयम् उवाच—"अहं वासुदेवः।" बालकैः उक्तः—"त्वं वासुदेवः, भगवान्, जगन्नाथः"—कृष्णः आत्मानम् अच्युतं वेद। स मोहितः राजा, बालवत्, अविवेकी, दूतं कृष्णाय प्रेषयामास, यथा बालः द्वारकायां अन्यं प्रति कुर्यात्। स दूतः द्वारकां गत्वा, सभां प्रविश्य, पद्मनयनं कृष्णं प्रति राज्ञः सन्देशं ससार। "अहमेव वासुदेवोऽवतारः, अन्यो नास्ति। जीवहिताय अवतीर्णः अस्मि। त्वं मिथ्याभिमानं त्यज।" "त्वया यानि चिन्हानि धार्यन्ते, तानि मम; त्वं, सात्वत, अज्ञानात् धारयसि। तानि मम दत्त्वा शरणं वा गच्छ, युद्धं वा वह।" श्रीशुक उवाच—पौण्ड्रकस्य मूढस्य गर्वितवचनानि श्रुत्वा, उग्रसेनादयः सभासदः प्रहस्य उच्चैः अजयन्। श्रीभगवान् हास्यपूर्वकं तम् उवाच—"मूढ, येन त्वं गर्वं करोति, तानि चिन्हानि अहं निश्चितं त्यक्ष्यामि।" "त्वं निपतिष्यसि, मुखं आवृत्य, गृध्रकाकशृगालैः परिवृतः; तदा तव शरणं श्वानाः भविष्यन्ति।" एवं भागवतस्य एते श्लोकाः एकत्रित्य, रम्यया कथया संक्षिप्य निरूपिताः।