एकदा भगवान् श्रीकृष्णः, आद्यः केवलः पुरुषः, चतुर्थः परः, स्वयंज्योतिः, स्वकारणमकारणश्च, स्वशक्त्या स्वच्छायया गुणाविर्भावाय निर्गुणोऽपि प्रकटितः, सर्वगुणानां प्रकाशकः बभूव। यथा सूर्यः स्वच्छायया स्वात्मनैव छायारूपाणि च प्रक्षिपन् स्वयमावृतोऽपि प्रकाशयति, तथा भगवाँश्च गुणैः स्वयमावृतः सन्, आत्मज्योतिः, अनन्तविभावः, गुणिनां गुणांश्च प्रकाशयति। यस्य मायया मोहितचित्ताः जनाः पुत्रदारगृहादिषु आसक्ताः सन्तः दुःखसागरे निमग्नाः पुनः पुनरुत्थाय पतन्ति। मानवदेहं प्राप्य येन्द्रियवश्याः तव पादौ न वन्दन्ति, तेषां खलु शोचनीयमस्ति, यतो हि ते आत्मानमेव मोहयन्ति। योऽपि त्वां स्वात्मानं परित्यज्य विषयान् प्रतिकूलतः सेवते, स अमृतं विहाय विषमेव पिबति। अहं ब्रह्मा, देवाः, विशुद्धचित्ताः ऋषयश्च, सर्वे त्वां प्रियतमं प्रभुं समर्पितात्मानः शरणं गताः स्म। त्वं सृष्टिस्थितिसंहारकारणं, समं शान्तं मित्रं स्वात्मदेवमेकं द्वितीयं विना जगदुत्पत्तिस्थितिलयकारणमसि; त्वां वयं जन्ममृत्युमोक्षाय उपास्महे। एष मे प्रियतमः, स्वानुगतः, तस्मै मया अभयं दत्तम्; भगवन्, तव कृपया स्यादस्मिन्यथा त्वया दैत्यपतौ दया प्रदत्ता। श्रीभगवानुवाच—भगवन्, यत् त्वया यद् उक्तं, तत् सर्वं करिष्यामि; यद् निश्चितं ते, तत् ममाप्यनुग्राह्यम्। एष विरोचनस्य पुत्रः, असुरः, मया अपि न हन्तव्यः; प्रह्लादाय यद्वरः दत्तः, तेन न स न च तव वंशः मया हन्येत। तस्य गौरवं शमयितुं बाहूः भग्नाः, महदनुयायिनं च सैन्यं मया भूमेर्भाररूपं नष्टम्। चत्वारः तस्य बाहवः शेषाः; स चिरंजीवी अमरश्च भविष्यति, तव पार्षदेषु श्रेष्ठः, न च कुतश्चन भीः भविष्यति। एवं भयविमुक्तिं लब्ध्वा, स असुरः श्रीकृष्णं प्रणम्य, प्रद्युम्नं स्वपत्नीसमेतं रथमारोप्य समक्षं निनाय। स सैन्येन परिवृतः, शुभवस्त्राभरणधारी, पत्नीसमेतः, रुद्रेण सत्कृतः, स्वपुरीं प्रतस्थे। स ध्वजद्वारतोरणसंपन्नां, रक्ष्यमाणचत्वरां, शङ्खदुन्दुभित्रिपुटनिनादितां, नगरवासिभिः मित्रैः द्विजैश्च सत्कृतः, राजधानीं प्रविवेश। यः कश्चन प्रभाते श्रीकृष्णविजयं शङ्करयुद्धं च स्मरति, स कदापि पराजयं न प्राप्नोति। इति श्रीमद्भागवते महापुराणे, परमंस्यां संहितायां, दशमस्कन्धस्य द्वितीयभागे, 'अनिरुद्धानयन'नाम त्रयषष्टितमोऽध्यायः समाप्तः। श्रीशुक उवाच—हे कुरुश्रेष्ठ, श्रीबलरामः स्वसखीन् द्रष्टुम् उत्सुकः, रथमारुह्य नन्दगोकुलं ययौ। तत्र गोपैः गोप्यश्च दीर्घकालनिष्क्रान्तैः स्नेहपूर्णैः समालिङ्गितः, सः पितरौ प्रणम्य ताभ्यां हर्षपूर्णाभिः आशीर्भिः पूजितः। पितरौ तमङ्कमादाय स्नेहवर्षेणाश्रुपातैः स्नापयन्तौ, "त्वं च भ्राता च नः सदा पालयतम्, हे दाशार्ह!" इति प्रार्थयामासताम्। सः परिषत्स्थितान् वृद्धान् गोपान्, यथायोग्यं वयसा, सौहार्देन, सम्बन्धेन च, सस्मार प्रणम्य। ततः समीपगतैः गोपैः हासैः हस्तग्रहणैः चान्यैश्च संकेतैः, सुखोपविष्टं बलरामं पृष्टवन्तः। सापि तान् स्वपरिवारस्य कुशलं पृच्छन्, स्नेहगद्गदया वाचा, यतः सर्वे भाराः कृष्णे पद्मनयने न्यस्ताः आसन्। ते चोचुः—"हे राम, सर्वे स्वजनाः कुशलिनः किल? भवतः पत्न्यः पुत्राश्च स्मरन्ति वा अस्मान्?" "सौभग्येन कंसः पापकृत् हतः; सौभग्येन मित्राणि विमुक्तानि; सौभग्येन शत्रून् जित्वा दुर्गे स्थितवान् असि।" गोप्यः अपि, रामदर्शनसुखेन हृष्टाः, हसन्त्यः पृच्छन्ति—"कच्चित् कृष्णः, नगरस्त्रीप्रियः, सुखेन वर्तते?" "सः स्वजनान्, पितरौ, स्मरति वा? एकदा अपि मातरं द्रष्टुं आगमिष्यति वा? सः बाहुबलवान् अस्माकं सेवां स्मरति वा?" "यस्यार्थे, हे दाशार्ह, त्वं च प्रभो, मातरं पितरं भ्रातॄन्, पतिं पुत्रान् भगिनीश्च, सर्वान् स्वजनान् परित्यक्तवान्?" "सः अस्मान् आकस्मिकं त्यक्त्वा स्नेहबंधनानि छित्वा गतः; कथं तेन स्त्रीभिः विश्वासः कर्तव्यः?" "नगरस्त्रियः बुद्धिमत्यः सन्त्यपि, कथं तस्य चपलस्य कृतघ्नस्य वचांसि गृह्णन्ति? तस्य हि हासकथालापैः कटाक्षैः च स्नेहभरैः आकृष्टाः, ताः तं प्रपद्यन्ते।" "किं वयं तस्यालापेन? अन्यस्य विषयस्य चर्चा क्रियते। अस्माकं तु तस्य वियोगे कालः यथावत् गच्छति, यदि तस्यापि एवं गच्छति।" एवं श्रीशौर्याः क्रीडावचांसि, कटाक्षान्, गमनानि, स्नेहसङ्गतान् स्मृत्वा, गोप्यः शोकविह्वलाः अश्रूणि मुमुचुः। ताः बलरामः, नानाप्रकारैः सान्त्वनैः, श्रीकृष्णस्य सन्देशैः सान्त्वयामास। सः तत्र मधुमाधवयोः द्वौ मासौ स्थित्वा, रात्रिषु गोपीजनानां हृदयमन्दनः बभूव। पूर्णचन्द्रप्रभया स्निग्धया, निशापद्मगन्धवायुनाऽप्यायितः, यमुनातटवनेषु, स्त्रीगणैः सेव्यमानः, बलरामः रमणीयं विहारं कृतवान्। तत्र वारुणेन प्रेषिता देवी वारुणी वृक्षकुहरेण निर्गत्य, स्वगन्धेन सर्वं वनं पूरयामास। बलरामस्तु तस्याः मधुप्रवाहगन्धं वायुसंवाहितं घ्राणेन पीत्वा, गोपीभिः सह जिह्वया पातुं समुपचक्रमे। गन्धर्वैः गीतैः परिवृतः, रमणीयाभिः स्त्रीभिः वलयितः, गजपतिरिव इन्द्रः, स बलरामः प्रमोदेन रमते स्म। दिवि दुन्दुभ्यः प्रनद्यन्ति, पुष्पवृष्टिः समुत्पन्ना, गन्धर्वाः मुनयश्च तस्य कर्माणि स्तुवन्ति। स्त्रीभिः गीतकीर्तितकर्मा हलायुधः, वनानि सञ्चरन्, प्रमदाविष्टदृष्टिपातः, मदोन्मत्तवत् बभूव। एवं श्रीबलरामस्य गोपुलविहारः, भगवतः श्रीकृष्णस्य पराक्रमः, च भक्तजनस्मरणीयः, परममङ्गलप्रदः इति।