कलियुगे ग्रामाः पापकर्मभिः दस्युभिः पीड्यन्ते, द्विजातयः शिवस्य शूलेन ताडिताः, नार्यश्च विकीर्णकेशाः कामातुराः जाताः। एतादृशं कलिदोषं दृष्ट्वा, अहं भूमिम् अन्विच्छन् विचरामि स्म। एवं विचरन्, यमुनातटम् अगच्छं, यत्र भगवतः क्रीडाः सम्पन्नाः। तत्र किञ्चिद् अद्भुतं दृष्टवान्—शृणुत, महर्षयः। तत्र एका युवतिः उपविष्टा आसीत्, या क्लान्तचित्ता शुष्कदुःखिता च दृष्टा। तस्या अधः द्वौ वृद्धौ पुरुषौ शयानौ, मन्दश्वासौ च चेतनाहीनौ, तौ सा सेवमाना जागर्तुम् अयतत्, तयोः पुरतः रुरोद च। सा दशसु दिशासु रक्षकम् अन्वेषयन्ती, स्वं रूपम् अनया शतशः स्त्रीभिः वीज्यमानम्, ताः पुनः पुनः ताम् उत्तिष्ठापयन्ति स्म। एवं दृष्ट्वा, अहम् अपि कौतूहलात् समीपम् आगच्छम्। मां दृष्ट्वा सा युवती उत्थाय, कम्पमाना, इदं वचनम् ऊचुः—“भोः भगवन्, किञ्चित् तिष्ठ, मम चिन्ताम् अपाकुरु; तव दर्शनात् एव संसारपापानि नश्यन्ति। तव बहुवचनैः दुःखक्षयो भविष्यति; महद्भाग्यसमये तव आगमनम् लभ्यते।” अहम् अपृच्छम्—“क त्वम्? क एते द्वौ? क इमे कमललोचना नार्यः? विस्तरेण मे कथय, देवि, तव दुःखस्य कारणम्।” सा युवती उवाच—“अहं भक्तिरिति ख्याता, एते मम पुत्रौ ज्ञानवैराग्याभ्यां प्रसिद्धौ, कालप्रभावेन वृद्धाव् अभूताम्। एता गङ्गाद्याः स्मृत्वा मां मम सेवायै आगताः; देवैः अपि सेविता, न च मम श्रेयः प्राप्तम्। तव कथाम् श्रृणु, तपोयुते मुने, या सर्वत्र प्रसिद्धा, श्रोतृभ्यः सुखदा च। द्राविडे अहम् जातास्मि, कर्णाटके वृद्धिं गता, महाराष्ट्रगुर्जरेषु किञ्चिद् जरा प्राप्ता। तत्र कलिदोषेण नास्तिकैः पीडिता, दीना जातास्मि, पुत्राभ्यां सह दीर्घकालम् अवस्थिता। व्रजमुपेत्य पुनः यौवने समुत्थिता, शोभनरूपा अभवं। अत्र तु मम पुत्रौ क्लान्त्याऽऽश्रान्तौ शयितौ; अहम् अपि इमं देशं विहाय, अन्यत्र गन्तुम् इच्छामि। एतौ वृद्धौ जातौ, अहम् अपि दुःखात् पीडिता; यौवने स्थितायाः मम पुत्रौ कथं जरा प्राप्तवन्तौ? कथं विपर्ययः अयम्, यदा वयं त्रयः सदा सह वसामः? सामान्यतः माता जरा, पुत्रौ तु युवानौ भवेताम्। अतः अहम् आत्मन्यपि शोकं कुर्वन्ती, विस्मयेन मनसा; योगनिधे, बुद्धिमन्, कारणम् इह किम् इति मे वद।” नारदः उवाच—“ज्ञानतः, निष्कले, अहम् एतत् आत्मनि पश्यामि; त्वं मा विषादम् आप्नुहि, हरिः तव शुभं करिष्यति।” सुतः उवाच—तस्याः वचनम् अवगम्य, महर्षिः तत्रैव प्रत्युवाच। नारदः उवाच—“शृणु, वत्से, एष योगः च कलिकालस्य तीव्रता च, सदाचारं योगमार्गं तपः च नष्टवन्तौ। जनाः अत्र अघासुरसदृशाः, छलेन पापकर्मणा च चरन्ति; धर्मिष्ठाः क्लिश्यन्ति, अधर्मिणः तु मुदन्ते; परन्तु धीरः पण्डितः च धैर्येण स्थितः एव। अयं पृथ्वी, पापकर्मिणः दृष्ट्वा, भारवाही जाता; वर्षे वर्षे शुभस्य अभावः दृश्यते। अद्य त्वं पुत्राभ्यां सह न दृश्यसे, आसक्त्यन्धैः उपेक्षिता, जरायाऽऽकुला च। वृन्दावनसङ्गमात् पुनः त्वम् यौवनं प्राप्तवती; धन्यं वृन्दावनं, यत्र भक्तिरपि नृत्यति। अत्र, पात्राभावात्, जरा अपि एतयोः न त्यजति; किंचित् आत्मसन्तोषेण तौ विश्रान्तौ मन्येते।” भक्तिरुवाच—“कथं पापीयसी कली परीक्षित्सा राज्ञा स्थापिता? कलिसम्भवे सर्वधर्मसारः कुत्र गतः? भगवता हरिणा अपि, कथं अधर्मः दृश्यते? मम एतत् संशयं वचोभिः अपाकुरु; अहम् आनन्दं प्राप्स्यामि।” नारदः उवाच—“यत् त्वया पृष्टं, वत्से, स्नेहेन शृणु; सर्वं कथयिष्यामि, सौभाग्यवति, तव मोहः अपाक्रान्तः स्यात्। यदा मुकुन्दः स्वधाम्नि प्रतिपन्नः, भूमिं विहाय, तस्मात् दिनात् कली आगतः, सर्वधर्मोपायान् बाधमानः। दिशाविजये कलीं दृष्ट्वा राजा, दुःखितः, शरणम् आगतः; तं न हन्यां, मधुकरी यथा मधुम् उत्सृजति। यस्य फलं न तपसा, न योगेन, न ध्यानैः, तत् सम्पूर्णं कलौ केवलं केशवकथाप्रशंसया लभ्यते। कलीं समं, निरर्थकं, निर्गुणं दृष्ट्वा, विष्णुरातः तं कलिसम्भूतानां सुखाय स्थापयामास। पापकर्मणां प्रभावात्, सर्वतः सारः अपगतः; वस्तूनि पृथ्व्यां तुषसदृशानि, बीजहीनानि अवशिष्टानि। ब्राह्मणैः भागवतधर्मः सर्वगृहेषु, सर्वजनाय च, प्रचारितः, किन्तु दक्षिणालोभेन, कथासारः नष्टः। ये अतीव घोरकर्माणः, नास्तिकाः, नरकनिवासिनः च, ते अपि तीर्थेषु वसन्ति, किन्तु तीर्थसारः नष्टः। येषां चित्तं महाकामक्रोधलोभतृष्णया व्याकुलं, ते अपि तपसि प्रवृत्ताः, तथापि तपः सारः नष्टः। मनः पराजयात्, लोभात्, दम्भात्, नास्तिक्याश्रयात्, शास्त्राध्ययनमात्रेण अपि, ध्यानयोगफलम् नष्टम्। विद्वांसः अपि, गोमृगवत्, स्त्रीभिः सह रमन्ते, पुत्रोत्पादने कौशलम्, मोक्षे तु अकुशलाः।” एवं नारदेन भक्त्या सह संवादः सम्यक् संपन्नः, कलिकाले धर्मस्य पतनं, भक्तेः पीडनं, ज्ञानवैराग्ययोः जरा, च भागवतधर्मस्य सारनाशः अपि विवृणोति।