शर्वधन्वा तदा विविधास्त्राणि शार्ङ्गधन्वसि समर्पयामास, श्रीकृष्णः तु समाहितचित्तः समस्तानि तानि प्रतिघ्नन् प्रत्यस्त्रैः समशामयत्। ब्रह्मास्त्रं ब्रह्मास्त्रेण, वायव्यं पार्वत्यास्त्रेण, आग्नेयं पार्जन्यास्त्रेण, पाशुपतं स्वेनैवास्त्रेण प्रतिषेधयत्। ततः जृम्भणास्त्रेण मोहितं गिरिशं विमूढं कृत्वा, शौरिः खड्गगदाशरैः बाणसेनां निपातयामास। स्कन्दः च, प्रद्युम्नस्य शरवृष्टिभिः सर्वतः पीडितः, रक्तस्राविलाङ्गः शिखिवाहनः सन् रणभूमिं परित्यज्य निष्क्रान्तः। कुम्भाण्डकूपकर्णौ हलद्वारेण निपातितौ, तयोः सेनाः स्वामिविहीनाः दिशः सर्वाः पलायिताः। स्वबलविनाशं दृष्ट्वा बाणः क्रोधाग्निना दग्धमानसः सात्यकिं परित्यज्य युद्धमध्यगं केशवं प्रति समभ्यधावत्। सोऽपि पञ्चशतानि धनुषां एकैकस्मिन् द्वौ द्वौ शरौ समारोप्य, युद्धमदेन प्रमत्तः, समकालेन समाक्षिपत्। भगवान् हरिः तानि सर्वाणि धनूंषि चकर्ष, सारथिं, रथं, हयान् च निहत्य, शङ्खं दध्मौ। तदा बाणस्य माता कोटरा नग्ना विकचकेशा श्रीकृष्णस्य पुरतः स्थिता, पुत्ररक्षणाय याचमाना। गदाग्रजः तु तां नग्नां दृष्ट्वा मुखं परावर्त्य न पश्यन्, बाणः च भग्नधन्वा निरथः पुरीं प्रविवेश। अथ भूतगणविनाशे जातः, त्रिशिराः ज्वररूपधारी दशदिशो दहन्निव दाशार्हवंशजं प्रति समभ्यधावत्। तं दृष्ट्वा दिव्यः नारायणः स्वं ज्वरमुत्ससर्ज; शिवज्वरः विष्णुज्वरेण सह युद्धमकरोत्। विष्णुज्वरबलातिवेगेन पीडितः शिवज्वरः भीतः शरण्यं हृषीकेशं शरणागतः प्रणम्य स्तुतिं चकार। स ज्वरः उवाच— अनन्तशक्ते परमेश्वर विश्वात्मन्, शुद्धबोधमात्रस्वरूप, जगत्सृष्टिस्थितिलयकारण, शान्तब्रह्मन्, ब्रह्मलक्षण! कालो दैवं कर्म जीवः प्रकृतिः पदार्थः क्षेत्रं प्राण आत्मा विकारः इति बीजाङ्कुरप्रवाहरूपोऽयं समुदायो माया तव; तस्य निवृत्तौ शरणं प्रपद्ये। त्वं विविधरूपधारी देवदानवपुनाति लोकपाले च धारयसि, हिंसकान् नाशयसि, पृथिव्याः भारहरणाय अवतीर्यसे। तव घोरतमज्वरात्यन्ततापेन दह्यमानः अहम्; ये जनाः आशाबद्धाः तव पादमूलं न सेवन्ते, तेषां दुःखं न निवर्तते। भगवानुवाच— त्रिशिरः, तव ज्वरभीतः प्रसन्नोऽस्मि; यः अस्मद्वाक्यस्मरणं करिष्यति, तव भयेन न पीड्यते। इति उक्त्वा शिवज्वरः अच्युतं प्रणम्य निर्गतः; बाणः पुनः रथमारुह्य जनार्दनं प्रति युद्धाय समुपचक्रमे। ततः सहस्रबाहुः बाणः विविधानि शस्त्राणि चक्रिणे क्रुद्धः समसृजत्। श्रीभगवान् पुनः पुनः तस्य मुखात् निष्क्रमन्ति शस्त्राणि सुदर्शनचक्रेण छित्वा, बाणस्य बाहून् तरूणां शाखावत् छित्त्वा निपातयामास। बाणस्य बाहुच्छेदे प्रवृत्ते, भक्तवत्सलः भगवान्भवः तत्रागत्य चक्रपाणिं प्राह। श्रीरुद्र उवाच— त्वं परं ब्रह्म परमज्योतिः, शब्दब्रह्मणि गुह्यः; विशुद्धात्मानः त्वां व्योमवत् एकमेव पश्यन्ति। तव नाभिः आकाशः, मुखं वह्निः, रेतः आपः, शिरस् व्योम, दिशः कर्णौ, पादावसि पृथिवी, मनश्चन्द्रमाः, चक्षुः सूर्यः, आत्मा आत्मा, अहं सागरः, उदरं तव, फणिपतिः बाहुः। तव रोमाणि ओषधयः, मेघाः तव वारि, ब्रह्मा केशः, बुद्धिः सृष्टिशक्ति, प्रजापतिः हृदयम्, धर्मः तव स्वरूपम्; साक्षात् त्वं विश्वरूपः जगदुपादानम्। तवायं अवतारः धर्मसंरक्षणाय लोकहिताय च, वयं सर्वे प्रेरितास्त्वया सप्तलोकान् वेद्मः। त्वमेव आद्यः एकः पुरुषः तुरीयः, स्वदृष्टिः कारणं च अकारणं च, स्वशक्त्या गुणाविर्भावाय आविर्भवसि न च विक्रियसे। यथा स्वच्छायया सूर्यः छायां रूपाणि च प्रकाशयति, तथा त्वं गुणेनावृतः गुणान् गुणिनश्च प्रकाशयसि, अनन्ततेजोऽसि। ये तव मायया मोहितचित्ताः, ते पुत्रदारगृहादिषु रागं कृत्वा दुःखसागरे निमज्जन्ति उत तिष्ठन्ति च। इदं मानुषं जन्म प्राप्य, यदि इन्द्रियनिग्रहमकुर्वन् तव पादौ न सेवते, स आत्मनं मोहयति, शोच्यः स एव। यस्त्वां स्वात्मानं परित्यज्य विषयेषु प्रतिकूलं चरति, स अमृतं परित्यज्य विषं पिबति। अहं, ब्रह्मा, देवा, विशुद्धात्मानः ऋषयः च, सर्वे त्वां प्रियतमं शरणं गताः। त्वं जगतः सृष्टिस्थितिलयनिमित्तं समं शान्तं बन्धुं आत्मानं देवमेकं द्वितीयं नास्ति, त्वां वयं जन्ममृत्युनिर्मुक्तये उपास्महे। एष मे प्रियो भक्तः अनुचरः, अहं तस्मै अभयं दत्तवान्; भगवन्, तव अनुग्रहः तस्मै अस्तु, यथा त्वया दैत्यपतये कृपां दत्तां। भगवानुवाच— भगवन्, यद्वदसि तत्करिष्यामि, यत् ते रोचते, तत् ममापि प्रियं। एष विरोचनसुतोऽसुरो मया न हन्तव्यः; प्रह्लादाय यद्वरं दत्तं, तेन न स न तव वंशः मया हन्यते। तस्य गौरवं शमयितुं बाहवो भग्नाः, पृथिवीं भारयन्ती सेना मया नष्टा। चत्वारः तस्य बाहवः शेषाः भविष्यन्ति; अजरामरः तव पार्षदेषु प्रमुखः भविष्यति; असुर, सर्वतः निर्भयः च स्यात्। इति अभयं प्राप्य, असुरः कृष्णाय नमस्कृत्य, प्रद्युम्नं पत्न्या सहितं रथमारोप्य सन्निधौ निनाय। स सेना-चक्रवृतः, शोभनवस्त्राभरणैः भूषितः, भार्यया सह, रुद्रेण पूजितः, तत्रतः निर्गतः।