यदा बलरामः कुम्भाण्डं कूपकर्णं च युद्धाय सम्प्राप्तौ, साम्बः बाणपुत्रेण सह तथा सात्यकिः बाणेन स्वयं समरं अकुरुत। तस्मिन्नेव समये ब्रह्मा देवेशाः ऋषयः सिद्धगणाः गन्धर्वाः अप्सरसः यक्षाः च स्वैः विमानैः समागत्य तं संग्रामं द्रष्टुं स्थिताः। तत्र श्रीकृष्णः शङ्करस्य अनुयायिनः—भूतगणान् प्रमथान् गुह्यकान् डाकिनीः राक्षसान् विनायकान्—धनुषः शार्ङ्गात् तीक्ष्णैः बाणैः समुत्सृज्य दूरं प्रेषयामास। प्रेतान् मातृगणान् पिशाचान् कुश्माण्डान् ब्रह्मराक्षसान् च तैः बाणैः निर्जित्य तान् समरभूमिं विहाय अकुरुत। पिनाकधारी महेशः विविधानि अस्त्राणि शार्ङ्गधारिणे समर्पयामास, किन्तु श्रीकृष्णः तानि अस्त्राणि प्रत्यस्त्रैः शान्तानि अकुरुत। ब्रह्मास्त्रं ब्रह्मास्त्रेण, वायव्यं पार्वतास्त्रेण, आग्नेयं पार्जन्यास्त्रेण, पाशुपतं स्वेन अस्त्रेण प्रत्युत्तरं दत्तवान्। ततः गिरिशं जृम्भणास्त्रेण मोहयित्वा, शौरिः खड्गगदाबाणैः बाणस्य सैन्यं विदारयामास। स्कन्दः प्रद्युम्नस्य बाणवर्षेण सर्वतः आक्रान्तः, रक्तं स्रवयन्, मयूरध्वजः संग्रामात् निवृत्तः। कुम्भाण्डः कूपकर्णः च हलप्रहारैः पतितौ; तयोः सेनाः स्वनायकेन विना दिशः सर्वतः पलायमानाः। तदा बाणः स्वसैन्यं भग्नं दृष्ट्वा क्रोधेन ज्वलन् सात्यकिं विहाय, युद्धमध्यं श्रीकृष्णं प्रति समागतः। सः पञ्चशतानां धनुषां प्रत्येकं द्वौ द्वौ बाणौ समारोप्य, युद्धमदेन उन्मत्तः, तानि धनूंषि एकस्मिन्नेव काले तान्युत्सृज्य आक्रमत्। भगवतः हरिः तानि धनूंषि समं छित्त्वा, सारथिं, रथं, अश्वान् च हत्वा, शङ्खं निनादयामास। तदा बाणस्य माता कोटरा नाङ्गनवद् विकचकेशा श्रीकृष्णस्य पुरतः स्थित्वा पुत्ररक्षणाय प्रयत्नं अकुरुत। गदाग्रजः तां नग्नां दृष्ट्वा मुखं अपसार्य, बाणः रथहीनः धनुष्छिन्नः नगरं प्रविष्टः। ततः समस्तगणान् भग्नान् दृष्ट्वा, त्रिशिराः ज्वररूपः दशदिशः दहन्निव दाशार्हवंशजं प्रति अभ्यधावत्। तं दृष्ट्वा दिव्यः नारायणः स्वं ज्वरं सन्ददौ; शिवज्वरः विष्णुज्वरेण सह युद्धं अकुरुत। विष्णुज्वरस्य प्रभावेण शिवज्वरः संतप्तः, भयेन अन्यत्र शरणं न प्राप्य, हृषीकेशं शरणं गत्वा, अञ्जलिपुटेन स्तुतिं अकुरुत। सः ज्वरः उवाच—अनन्तवीर्य, परमेश्वर, सर्वात्मन्, शुद्धचैतन्यरूप, जगत्कारण, शान्तब्रह्मन्, ब्रह्मलक्षण—त्वाम् नमामि। कालः, दैवम्, कर्म, जीवः, प्रकृतिः, द्रव्यम्, क्षेत्रम्, प्राणः, आत्मा, विकारः—एषां बीजाङ्कुरप्रवाहः तव मायैव; तस्य निवृत्तिम् शरणं याचामि। त्वदीयलीलया विविधरूपधारणेन देवाः साधवः लोकसेतवः च पालन्याः, दुष्टान् हिंसायाः विनाश्यसि, तव अवतारः भूतभारहरणाय। तव असह्यतीव्रज्वरेण संतप्तः अहम्; ये जनाः आशाबन्धेन बद्धाः तव पादमूलं न सेवन्ति, तेषां दुःखं न निवर्तते। भगवान् उवाच—त्रिशिरः, त्वया संतुष्टः अस्मि; तव ज्वरभयं नास्ति। यः अस्माकं संवादं स्मरति, सः तव भयात् मुक्तः भविष्यति। एवं शिवज्वरः अच्युतं प्रणम्य निर्गतः; बाणः पुनः रथमारोह्य जनार्दनं प्रति युद्धाय समागतः। ततः महाबाहुः बाणः सहस्रबाहुः विविधास्त्राणि चक्रधारिणं प्रति क्रोधेन बाणान् समारोपयामास। भगवान् पुनः पुनः तस्य मुखात् आगतानि अस्त्राणि चक्रेण छित्त्वा, बाणस्य बाहूं शाखावत् छेदयामास। यदा बाणस्य बाहवः छिद्यमानाः, तदा भक्तवत्सलः भवः श्रीकृष्णं समीपं आगत्य चक्रधारिणं प्रति वचनं उवाच। श्रीरुद्रः उवाच—त्वं परं ब्रह्म, परं ज्योतिः, शब्दब्रह्मणि गुह्यं, शुद्धात्मनः आकाशवत् एकं दृश्यन्ते। तव नाभिः आकाशः, मुखं अग्निः, वीर्यं आपः, शिरः व्योम, दिशः कर्णौ, पादौ पृथिवी, चन्द्रः मनः, सूर्यः नेत्रम्, आत्मा आत्मा, अहम् समुद्रः तव उदरम्, नागराजः तव बाहुः। तव रोमाणि ओषधयः, मेघाः तव वारि, ब्रह्मा तव केशः, बुद्धिः सृष्टिशक्तिः, प्रजापतिः हृदयम्, धर्मः तव सारः; साक्षात् विश्वरूपः जगत्प्रमाणः त्वम्। त्वदीयं अवतारः, अनवच्छिन्न प्रभो, धर्मरक्षणाय लोकहिताय च; वयं सर्वे तव प्रेरणया सप्तलोकान् जानिमः। त्वमेव आदिपुरुषः, एकः, चतुर्थः, स्वयंदृक्, कारणं अकारणं, प्रभो; तव शक्त्या गुणाव्यक्ताय गुणानां प्रकाशाय प्रकट्यसि। यथा सूर्यः स्वच्छायया गूढः छायां रूपं च प्रकाशयति, तथा त्वं गुणेन गूढः गुणान् गुणिनः च प्रकाशयसि, आत्मज्योते अनन्त। ये जनाः तव मायया मोहिताः पुत्रदारगृहादिषु आसक्ताः, दुःखसागरं निमज्जन्ति। मानवशरीरं लब्ध्वा यदि असंयतइन्द्रियः तव पादं न पूजयति, सः आत्मनं मोहयति, तस्य दया करणीया। यः त्वां स्वप्रियात्मानं विहाय विषयान् अन्वेषति, सः अमृतं विहाय विषं पिबति। अहं, ब्रह्मा, देवाः, शुद्धचित्तर्षयः, सर्वे त्वां सर्वात्मना शरणं गताः। त्वं जगत्सृष्टिस्थितिलयकारणम्, समः, शान्तः, मित्रम्, आत्मा, देवः; अद्वितीयः, जगत्स्रोतः; जन्ममृत्युमोक्षाय त्वां नत्वा याचामहे। अयं मम प्रियः, भक्तः, अनुचरः; अस्य अभयम् दत्तं, प्रभो; तव कृपा तस्य स्यात्, यथा दैत्यपतये अनुकम्पां अकारः। भगवान् उवाच—मह्यं यत् प्रियं, तव यद् इच्छसि, तत् करिष्ये; यद् त्वया निश्चितम्, तत् मम अनुकूलं, अनुमोदितं। अयं विरोचनपुत्रः असुरः, मया अपि न हन्तव्यः; प्रह्लादाय वरः दत्तः, तस्मात् न सः न तव वंशः मया हन्तव्यः। एवं संग्रामे श्रीकृष्णः, शिवः, बाणः, देवगणः, ज्वरः, सर्वे चरित्रं प्रकटयन्ति, भगवतः महिमा प्रकटितः।