सर्वे सत्त्वतानां श्रेष्ठाः द्वादशभिः अक्षौहिणीभिः संयुक्ताः, सर्वतः बाणस्य पुरीं परिवव्रुः। तस्य उद्यानानि, प्राकाराः, प्रासादाः, द्वाराणि च विनश्यन्ति दृष्ट्वा, बाणः कोपसंरक्तः समकं सैन्यं संयोज्य युद्धाय निर्जगाम। तदा भगवतः रुद्रः स्वपुत्रेण प्रमथगणैः सह नन्दिवृषं आरुह्य रामकृष्णाभ्यां सह संग्रामे प्रविवेश। तत्र राजन्, कृष्णस्य शङ्करस्य च, प्रद्युम्नस्य गुहस्य च, अद्भुतं रोमाञ्चनं घोरं च युद्धं समजायत। कुम्भाण्डः कूपकर्णश्च बलरामेण समरे सम्यग्युध्येताम्। साम्बः बाणपुत्रेण, सात्यकिः बाणेन स्वयमेव समरभूमौ समासीताम्। ब्रह्मादयः सर्वे देवेशाः, मुनयः, सिद्धगणाः, गन्धर्वाः, अप्सरसः, यक्षाश्च विमानैः समागत्य तद् युद्धदर्शनाय समुपविविशुः। तदा कृष्णः शङ्करपक्षीयान्—भूतान्, प्रमथान्, गुह्यकान्, डाकिन्यः, राक्षसान्, विनायकांश्च—दूरे प्राकाशयत्। सः प्रेतान् मातृगणान् पिशाचान् कुश्माण्डान् ब्रह्मराक्षसान् च, शार्ङ्गधनुषः तीक्ष्णैः बाणैः निवारयामास। पिनाकधन्वा रुद्रः नानाप्रकाराणि अस्त्राणि शार्ङ्गधन्वसि प्रेषयामास, किन्तु कृष्णः समास्त्रैः तानि शमयामास। सः ब्रह्मास्त्रं ब्रह्मास्त्रेण, वायव्यं पर्वतात्येन, आग्नेयं पार्जन्यास्त्रेण, पाशुपतं स्वेनैव अस्त्रेण प्रतिजघान। अथ जृम्भणास्त्रेण मुह्यमानं गिरीशं मोहयित्वा, शौरिः खड्गगदाशरैः बाणसेनां निपातयामास। प्रद्युम्नस्य शरवर्षैः सर्वतो विदारितः स्कन्दः रक्तस्रावी शिखिवाहनः युद्धात् निवृत्तः। कुम्भाण्डकूपकर्णौ हलधरेण निपातितौ; तयोः विहीनाः सेना दिशो दिशः पलायिता। स्वबलानि भग्नानि दृष्ट्वा, बाणः क्रोधात् सात्यकिं परित्यज्य, रणमध्यगतः कृष्णमभ्यद्रवत्। सः पञ्चशतधनुषां मध्ये, द्वौ द्वौ बाणौ एकैकस्मिन् युगपत् संधाय, युद्धमदेन प्रमत्तः युद्धाय प्रववर्त। भगवतः हरिः तानि सर्वाणि धनूंषि एकस्मिन्क्षणे छित्त्वा, सारथिं रथं च तुरगांश्च जघान, ततः शङ्खं प्रादध्मौ। तदा बाणस्य माता कोटरा नग्ना विकचकेशा कृष्णस्य पुरतः स्थित्वा पुत्रस्य जीवनरक्षणाय प्रयत्नं चकार। गदाग्रजः तां नग्नां दृष्ट्वा मुखं परावर्त्य, बाणः भग्नधन्वा, विहीनरथः नगरं प्रविवेश। यदा सर्वे भूतगणाः निवारिताः, तदा त्रिशिरा ज्वरः दश दिशः दहन्निव, दशार्हवंशजं प्रति अभिद्रवत्। तं दृष्ट्वा, दिव्यः नारायणः स्वज्वरमुत्ससर्ज; तदा शिवज्वरः विष्णुज्वरेण सह युद्धमकरोत्। विष्णुज्वरबलात् संतप्तः शिवज्वरः भीतः शरणं कृत्वा हृषीकेशं प्रणम्य स्तुतिं चकार। सः उवाच—'अनन्तशक्ते, परेश, सर्वात्मन्, शुद्धचित्तस्वरूप, जगत्सर्गस्थितिलयकारण, शान्तब्रह्मन्, ब्रह्मलिङ्ग! कालः, दैवम्, कर्म, जीवः, प्रकृतिः, द्रव्यं, क्षेत्रं, प्राणः, आत्मा, विकारः—एषां बीजाङ्कुरप्रवाहः तव मायैव; तस्य निवृत्तौ शरणं प्रपद्ये।' 'त्वं क्रीडया नानारूपाणि धारयन्, देवान् साधून् लोकसेतून् धारयसि; हिंसापथगान् नाशयसि; तवावतारः पृथिव्याः भारहरणाय। तवातितीव्रेण ज्वलनज्वरयेन संतप्तोऽस्मि; ये जनाः आशाबद्धाः तव पदमूलं न वन्दन्ति, तेषां दुःखं न निवर्तते।' भगवानुवाच—'त्रिशिरन्, तव ज्वरभीतिः नाशिता; यः कश्चन अस्मद्वाक्यं स्मरिष्यति, स तवात् ज्वरभीतिं न यास्यति।' इति उक्त्वा, शिवज्वरः अच्युतं प्रणम्य निर्गतः। बाणः पुनः रथमारुह्य जनार्दनं प्रति युद्धाय समुपजातः। ततः राजन्, सहस्रबाहुः असुरः नानायुधानि गृहित्वा चक्रिणं प्रति बाणवर्षं चकार। भगवतः पुनः पुनः अस्य मुखनिःसृतानि शस्त्राणि सुदर्शनचक्रेण छित्त्वा, शाखावद् बाणस्य बाहून् छिनत्तु। बाणस्य बाहुषु छिद्यमानेषु, भक्तवत्सलः भवः भगवतं समीपमागत्य वाक्यमुवाच। रुद्रः उवाच—'त्वं परं ब्रह्म, परं ज्योतिः, शब्दवाच्यब्रह्मणि निहितः; शुद्धात्मनां त्वं गगनवत् केवलः दृश्यसे। तव नाभिः आकाशः, मुखं वह्निः, वीर्यं आपः, शिरः व्योम, दिशः कर्णौ, पादौ पृथिवी; चन्द्रः मनः, सूर्यः चक्षुः, आत्मा आत्मा, अहं सागरः तव उदरं, फणिपतिः भुजः।' 'त्वदीयानि लोमानि औषधयः, मेघाः तव वारि, ब्रह्मा केशः, बुद्धिः सृष्टिशक्ति, प्रजापतिः हृदयम्, धर्मः त्वद्रसः; त्वमेव विश्वपुरुषः लोकमूर्तिः।' 'तवावतारः अच्युत, धर्मसंस्थापनाय लोकहिताय च; वयं सर्वे त्वया प्रेरिताः सप्तलोकान् विज्ञायाम। त्वं आद्यः, अनन्यः, चतुर्थः पुरुषः, स्वदृक्, कारणं च अकारणं च; तवैव शक्त्या गुणाविर्भावाय अव्ययः प्रादुरभूः।' 'यथा स्वच्छायया आच्छन्नः सूर्यः छायां रूपाणि च प्रकटयति, तथैव त्वं गुणेनावृतः गुणान् गुणिनश्च प्रकाशितुम्, अनन्ततेजः, आत्मप्रभ।' 'ये तव मायया मोहितचित्ताः, तान् पुत्रदारगृहादिषु आसक्तान्, दुःखसिन्धौ निमज्जन्तः प्लवन्तः पश्यामः। मानवदेहं प्राप्य, यदि इन्द्रियनिग्रहं न कृत्वा तव पादौ न वन्दते, सः आत्मनं मूढः पश्येत्।' 'स्वात्मानं त्वां परित्यज्य, विषयग्रहणाय प्रयाति, सः अमृतं त्यक्त्वा विषं पिबति। अहं च, ब्रह्मा च, देवा मुनयः शुद्धचित्ताः, सर्वे त्वां प्रपन्नाः, सर्वात्मानं, प्रियतमं भगवन्तम्।