नारदेन अनिरुद्धस्य बन्धनं तत्र च यानि कर्माणि जातानि इति श्रुत्वा, येषां कृष्णः देवता, तैः वृष्णिभिः शोणितपुरं प्रति प्रस्थानम् अभवत्। तत्र प्रद्युम्नः, युयुधानः, गदः, साम्बः, सारणः, नन्दः, उपनन्दः, भद्रः, अन्ये च, ये रामकृष्णयोः अनुचराः, सर्वे समागत्य निर्गच्छन्। द्वादश अक्षौहिणीभिः सैन्यैः संयुक्ताः, सत्वतानां श्रेष्ठाः बाणस्य पुरं सर्वतः परिवव्रुः। तदा बाणः, स्वस्य उद्यानानि, प्राकारान्, प्रासादान्, द्वाराणि च विनश्यन्ति दृष्ट्वा, कोपेन समाक्रान्तः, समं सैन्यं कृत्वा, रणाय निर्गतः। बाणस्य हेतोः भगवतः रुद्रः, स्वपुत्रेण प्रमथैः च सहितः, नन्दिनं वृषभं आरुह्य, रामकृष्णाभ्यां युद्धाय समुपचक्रमे। तत्र आश्चर्यकारिणि रोमाञ्चनकरे च युद्धे, हे राजन्, कृष्णशङ्करयोः, तथा प्रद्युम्नगुहयोः अपि, घोरः संग्रामः अभवत्। कुम्भाण्डः कूपकर्णः च बलरामेण, साम्बः बाणपुत्रेण, सात्यकिः बाणेन च युद्धम् अकरोत्। तत्र ब्रह्मादयः देवेश्वराः, ऋषयः, सिद्धाः, गन्धर्वाः, अप्सरसः, यक्षाः च विमानैः समागत्य युद्धदर्शनाय स्थिताः। कृष्णः शङ्करस्य अनुचरान्—भूतगणान्, प्रमथगणान्, गुह्यकान्, डाकिनीः, राक्षसान्, विनायकान्—शरैः शार्ङ्गधनुषः प्रेषितैः प्रचण्डैः अपाकरोत्। प्रेतान्, मातृगणान्, पिशाचान्, कुष्माण्डान्, ब्रह्मराक्षसान् च अपि सः तैः बाणैः व्यधमत्। पिनाकधारी रुद्रः विविधानि अस्त्राणि शार्ङ्गधन्वने प्राहिणोत्, किन्तु कृष्णः अविक्षिप्तचित्तः प्रत्यास्रैः तानि निवारयामास। ब्रह्मास्त्रं ब्रह्मास्त्रेण, वायव्यं पर्वतात्रेण, आग्नेयं पार्जन्येन, पाशुपतं स्वास्त्रेण प्रत्युदस्थात्। ततः जृम्भणास्त्रेण मोहितं गिरिशं कृत्वा, शौरिः खड्गगदाशरैः बाणसेनां निपातयामास। प्रद्युम्नस्य शरसन्ततिभिः सर्वतः पीडितः स्कन्दः रक्तं स्रवन् मयूरध्वजः युद्धात् निववृते। कुम्भाण्डः कूपकर्णः च हलधरेण निपातितौ, तयोः विहीनाः सैन्यानि दिशः सर्वाः प्राद्रवन्। बाणः स्वबलं भग्नं दृष्ट्वा, कोपाग्निना दग्धः, सात्यकिं परित्यज्य, संग्राममध्ये कृष्णमेव अभ्यधावत्। सः पञ्चशतानि धनुषां एकस्मिन्नेके द्वौ द्वौ बाणौ योजयन्, युद्धमदेन उन्मत्तः, समाकर्षत्। भगवतः हरिः तानि सर्वाणि धनूंषि एकस्मिन्क्षणे छित्त्वा, सारथिं रथं च अश्वांश्च निहत्य, शङ्खं दध्मौ। तदा बाणस्य माता कोटरा, नग्ना विकीर्णकेशा, कृष्णस्य पुरतः स्थित्वा पुत्ररक्षार्थम् उपतस्थे। गदाग्रजः तदानीं तां नग्नां दृष्ट्वा, मुखं पृष्ठं कृत्वा, न अपश्यत्; बाणः च भग्नधनुः, निरथः, पुरीं विवेश। यदा भूतगणाः अपाकृताः, तदा त्रिशिरा ज्वररूपः, त्र्यग्रः त्रिपादः, दाशार्हवंशजम् अभ्यधावत्, दश दिशः दहन्निव। तं दृष्ट्वा देवो नारायणः स्वं ज्वरमपि मुक्त्वा, शिवज्वरविष्णुज्वरे द्वौ अन्योन्यं समरे अभिद्रुत्य युद्धमकरोताम्। विष्णुज्वरबलात् अभिभूतः शिवज्वरः भीतः त्राणाय हृषीकेशं शरणमुपेत्य, अञ्जलिं कृत्वा स्तुतिं चकार— "अनन्तशक्ते, परमे, सर्वात्मन्, शुद्धचैतन्यस्वरूप, सृष्टिस्थितिलयकारण, शान्तब्रह्मन्, ब्रह्मलक्षण! कालः, दैवम्, कर्म, जीवः, प्रकृतिः, द्रव्यम्, क्षेत्रम्, प्राणः, आत्मा, विकारः—एषः बीजाङ्कुरसन्ततिरिव संयोगः तव माया; अस्य निवृत्तौ शरणं प्रपद्ये। त्वया लीलया विविधरूपधारणेन देवास्सज्जनाः लोकसेतवः च धार्यन्ते; हिंसया पतितान् नाशयसि; पृथिव्याः भारहरणाय तव जन्म। तव असह्यया तीव्रया ज्वरज्वलनया दह्यमानः अस्मि; ये आशाबन्धनैः बद्धाः, ते तव पादमूलं न सेवन्ते, तस्मात् तेषां दुःखं न निवर्तते।" भगवानुवाच—"त्रिशिरः, तव प्रसन्नः अस्मि; तव ज्वरभीतः भयम् अस्तु; यः कश्चित् अस्माकं संवादं स्मरिष्यति, स तव भयम् न प्राप्स्यति।" इति भगवतः उक्त्वा, शिवज्वरः अच्युतं प्रणम्य, तस्मात् निर्गतः; बाणः पुनः रथमारुह्य जनार्दनं युद्धाय समुपजगाम। तदा, हे राजन्, सहस्रबाहुः असुरः विविधायुधधारी, चक्रपाणिम् अत्यन्तकोपेन बाणवर्षं कृत्वा अभ्यधावत्। भगवतः पुनः पुनः तस्य वक्त्रात् निस्सरन्ति आयुधानि सुदर्शनचक्रेण छित्त्वा, बाणस्य बाहून् शाखावत् छिनत्ति स्म। तस्य बाहुषु छिद्यमानासु, भक्तवत्सलः भगवान् भवः समीपमागत्य, चक्रपाणिं इदं वचोऽब्रवीत्— "त्वं परं ब्रह्म, परमज्योतिः, वाच्यब्रह्मणि गुह्यः; येषां अन्तः शुद्धं, ते त्वां गगनवत् एकमेव पश्यन्ति। तव नाभिः आकाशः, मुखं वह्निः, वीर्यं आपः, शिरः नभः, दिशः कर्णौ, पादौ पृथिवी; मनः सोमः, चक्षुः सूर्यः, आत्मा आत्मा, अहं सागरः, उदरं तव, फणिपतिः भुजः। तव रोमाणि ओषधयः, मेघाः अप्सु, ब्रह्मा केशः, बुद्धिः सृष्टिशक्तिः, प्रजापतिः हृदयम्, धर्मः सारः; साक्षात् त्वं विश्वरूपः लोकमूर्तिर्भवान्। अनवच्छिन्न प्रभो, तव एषः अवतारः धर्मरक्षणाय, लोकहिताय; वयं सर्वे तव प्रेरणया सप्तलोकान् विज्ञायाम। त्वमेव आद्यः केवलः पुरुषः, चतुर्थः परः; स्वदृक्, कारणं च अकारणं च, भगवन्; स्वशक्त्या गुणाविर्भावाय अविकृतः प्रादुर्भवसि। यथा स्वच्छायया छन्नः सूर्यः छायां रूपं च प्रकाशयति, तथा गुणेनावृतः त्वं गुणिनः गुणांश्च प्रकाशयसि, अनन्ततेजः आत्मज्योतिः। येषां मनः तव मायया मोहितम्, ते पुत्रदारगृहादिषु सक्ताः, दुःखसिन्धौ निमज्जन्ति उत्थाय पतन्ति च। इदानीं मानवदेहम् लब्ध्वा, यदि अयुक्तेन्द्रियः तव पादौ न पूजयेत्, सः खलु दयनीयः, आत्मानं छिनत्ति।" इति श्रीमद्भागवते महापुराणे प्रथमस्कन्धे त्रिषष्टितमेऽध्याये एषा कथा प्रवहति।