यदा माधवः शत्रुवर्गेण सैनिकैश्च परिवृतः स्थितः, तदा अनिरुद्धः क्रोधेन गदां समुत्क्षिप्य मृत्युना दण्डधारिणेव स्थित्वा तं हन्तुमुद्यतः। तं गृहातुं समन्ततः समुत्पतन्तः शत्रवः तेन अनिरुद्धेन श्वशृङ्गिणा नायकवद् यथा शुनः निपात्यन्ते, तथा निपातिताः। ते शिरः-ऊरु-बाहु-भङ्गैः क्षताः प्राणरक्षार्थं राजगृहात् पलायिताः। तदा बाणस्य बलवान् पुत्रः सर्पपाशैः क्रुद्धं स्वसैनिकघातिनं अनिरुद्धं बद्धवान्। तं बद्धमालोक्य उषा शोकविह्वला दुःखार्तचित्ता बाष्पपूरितलोचना रुरोद। एवं दशमो भागे महापुराणे श्रीमद्भागवते परमं संन्यासिनां विभागे "अनिरुद्धबन्धनं" नाम द्विषष्टितमोऽध्यायः समाप्तः। श्रीशुक उवाच— हे भारतवंशोद्भव, अनिरुद्धस्य च स्वजनानां च अदर्शनकाले चतुर्मासान्यतीतानि, तेऽनिशं शोकपरिप्लुताः। तदा नारदात् अनिरुद्धस्य बन्धनं तद्वृत्तं च श्रुत्वा, येषां कृष्ण एव देवता, ते वृष्णयः शोणितपुरं प्रति प्रस्थिताः। प्रद्युम्नः, युयुधानः, गदः, साम्बः, सारणः, नन्दः, उपनन्दः, भद्रः, ये चान्ये रामकृष्णानुगा, सर्वेऽपि ययुः। द्वादश अक्षौहिणीभिः सैन्यैः सहिताः सात्वतानां श्रेस्ठाः बाणस्य पुरं सर्वतः समन्तात् परिवव्रुः। तदा बाणः स्वोद्यान-प्राकार-शिखर-द्वाराणि विनश्यन्ति दृष्ट्वा, कोपसंरम्भेण समं सैन्यं समाहूय युद्धाय निर्गतः। तस्य कृते भगवन् रुद्रः पुत्रेण प्रमथगणैः सह नन्दिवाहनमारूढः रामकृष्णाभ्यां सह समरमुपागात्। तत्राभवत् अद्भुतं रोमाञ्चनं महद् युद्धम्—कृष्णशङ्करयोः, प्रद्युम्नगुहयोश्च। कुम्भाण्डकूपकर्णौ बलरामेण युध्येताम्, साम्बः बाणपुत्रेण, सात्यकिः बाणेन सह समरशिरसि स्थिताः। तदा ब्रह्माद्याः सुरेश्वराः, ऋषयः, सिद्धगन्धर्वाः, अप्सरः, यक्षाश्च विमानैः समागताः युद्धदर्शनाय। कृष्णः शंकरपक्षीयान्—भूतगणान्, प्रमथगणान्, गुह्यक-डाकिनी-राक्षस-विनायकान्—शरैः शार्ङ्गनिर्गतैः प्राद्रावयत्। प्रेत- मातृ-पिशाच-कुष्माण्ड-ब्रह्मराक्षसानपि सः शरैः नाशयामास। पिनाकधारी रुद्रः विविधास्त्राणि शार्ङ्गधारिणे प्राहिणोत्, किन्तु कृष्णः समास्त्रैः तानि शमयामास। ब्रह्मास्त्रं ब्रह्मास्त्रेण, वायव्यं पर्वतात्रेण, आग्नेयं पार्जन्यास्त्रेण, पाशुपतं स्वास्त्रेण प्रत्यवारयत्। ततो गिरिशं जृम्भणास्त्रेण मोहितं कृत्वा, शौरिः खड्गगदाशरैः बाणसेनां निपातितवान्। स्कन्दः प्रद्युम्नस्य शरवृष्टिभिः सर्वतः पीडितः, रक्तस्राविणा शरीरेण, मयूरध्वजः सन् रणभूमिं परित्यक्तवान्। कुम्भाण्डकूपकर्णौ हलदण्डेन निपातितौ; तयोः विहीनाः सैनिकाः दिशो दिशः पलायिताः। स्वबलं भग्नमालोक्य बाणः क्रोधाग्निना दग्धः सात्यकिं परित्यज्य रणमध्ये कृष्णं प्रति समुपजगाम। सः पञ्चशतानि धनुषां समकाले प्रसार्य, प्रतिदनुष्कं द्वौ द्वौ बाणौ सन्धानकृत्य, युद्धमदेन विवशः कृष्णमभ्यधावत्। श्रीहरिः तानि धनूंषि समकाले छित्त्वा, सारथिं, रथं, हयान् च हत्वा, शङ्खं दध्मौ। तदा बाणस्य माता कोटरा नग्ना विकचकेशा कृष्णस्य पुरतः स्थित्वा पुत्ररक्षणाय याचिता। तदा गदाग्रजः कृष्णः तां नग्नां नावलोक्य, बाणः भग्नधनुर्धरः निरथः नगरं प्रविवेश। यदा समस्ताः प्रेतादयः प्राद्राव्यन्त, तदा त्रिशिरा ज्वररूपः दैत्यः दशदिक्प्रज्वालयन्निव, दशार्हवंशजं प्रति समुपजगाम। तं दृष्ट्वा दिव्यः नारायणः स्वज्वरमपि सृष्टवान्; तत्र शिवज्वरः विष्णुज्वरेण समरमकरोत्। विष्णुज्वरबलात् पीडितः शिवज्वरः त्रस्तः, अन्यत्र शरणं न पश्यन्, हृषीकेशे शरणं प्रपन्नः प्राञ्जलिः स्तुतिं कृतवान्। स ज्वरः उवाच— अनन्तशक्ते भगवन्, सर्वात्मन्, शुद्धचिद्रूप, जगत्सृष्टिस्थितिलयकारण, शान्तब्रह्मन्, ब्रह्मचिह्न, त्वां नमामि। कालो, दैवं, कर्म, जीवः, प्रकृतिः, द्रव्यं, क्षेत्रं, प्राणः, आत्मा, विकारः—एष सम्पद् बीजाङ्कुरप्रवाहरूपा तव माया; तस्य निवृत्तौ शरणं गच्छामि। त्वदीयया लीलया विविधरूपधारणेन देवदानवपुण्यैः लोकसेतुभिः पाल्यसे, हिंसामार्गगामिनां नाशः क्रियते; अवतारः पृथिव्याः भारहरणाय भवति। तव दुर्निवार्यया तीव्रया ज्वरवेदनया दह्यमानः अस्मि; ये जनाः आशाबन्धनैः बाध्यमानाः, ते तव पादमूलं न भजन्ति, तेषां दुःखं न निवर्तते। भगवानुवाच— त्रिशिरन्, तव अहं तुष्टः। ज्वरात् भयमस्तु ते नास्तु। यः कश्चिदस्मदीयं संवादं स्मरिष्यति, तस्मिन्स्मरणे त्वत्तः भयमन्यत्र न भविष्यति। इति उक्त्वा शिवज्वरः अच्युतं प्रणम्य निर्गतः; बाणः पुनः रथमारुह्य जनार्दनं प्रति युद्धाय समुपजगाम। ततोऽसुरः सहस्रबाहुः विविधायुधधारी सन्, चक्रपाणौ बाणवर्षं सन्ददौ। श्रीभगवान् पुनः पुनः तस्य वक्त्रात् निष्पतन्ति शस्त्राणि सुदर्शनचक्रेण छित्त्वा, बाणस्य बाहून् तरूणां शाखावद्विच्छित्तवान्। तस्य बाहुषु छिद्यमानेषु, भक्तवत्सलः भगवान्भवः चक्रपाणिं समीपमुपेत्य वाक्यमुवाच। श्रीरुद्र उवाच— त्वं परं ब्रह्म, परमज्योतिः, शब्देनोक्ते ब्रह्मणि गुह्यः, येषां अन्तःशुद्धिः, ते त्वां गगनमिवैकमपश्यन्। तव नाभिः आकाशः, मुखं वह्निः, रेतः आपः, शिरः व्योम, दिशः कर्णौ, पादाविव पृथिवी, मनश्चन्द्रः, चक्षुः सूर्यः, आत्मा आत्मा, अहमुदधिः, उदरं तव, फणिपतिश्च बाहुः। तव रोमाणि औषधयः, मेघाः वारिधाराः, ब्रह्मा केशः, बुद्धिः सृष्टिशक्ति, प्रजापतिः हृदयं, धर्मः सारं; साक्षात् त्वं विश्वरूपः, लोकमूर्तिरिति। एवं श्रीमद्भागवते दशमे स्कन्धे बाणयुद्धकथायां भगवतः वीर्यप्रदर्शनं भक्तवत्सलता च सुस्पष्टं दृश्यते।