राजपुरुषाः बाणं राजानम् उपगम्य निवेदयामासुः—"राजन्, तव कन्यायाः किञ्चित् कुलनिन्दनं व्यवहारं दृष्टवन्तः स्म।" ततोऽन्ये अपि प्राहुः—"वयं तव कन्यां गृह एव रक्षामः, दुर्गमगामिनी सा, किं तु कथं पुरुषेण दूषिता, न ज्ञायते।" एतद् आकर्ण्य, बाणः सुताया अपमानशोकात् विवर्णः सन् शीघ्रं कन्यागृहं प्रविष्टवान्। तत्र स यदुकुलोत्पन्नं राजपुत्रं दृष्टवान्। स तु कामतनयः, लोकेऽत्यद्भुतसुन्दरः, श्यामवर्णः, पीतकौशेयवसनः, पद्मलोचनः, विशालबाहुः, कुण्डलैर् विराजमानः, कुण्डलीकचः, स्मितावलोकनैः मुखं शोभयन्, तत्र आसीत्। स प्रियया सह अक्षैः क्रीडन् उपविष्टः; सा च तस्याङ्के उपविष्टा, स्तनकुम्कुमलिप्तमालया भूषिता, स च मालतीमालाम् आलिङ्ग्य स्थितः। तं तत्र प्रियया सह स्थितं दृष्ट्वा, बाणः विस्मितः अभवत्। तस्मिन् काले, माधवम् शत्रुभिः रक्षिभिः सेनाभिश्च परिवृतं दृष्ट्वा, अनिरुद्धः गदां समुत्क्षिप्य, यमः इव दण्डपाणिः, हन्तुं संकल्प्य, तत्र स्थितवान्। तं गृहीतुं सर्वतो धावन्तः ये रक्षिणः, तान् अनिरुद्धः क्रुद्धः वराहपतिरिव श्वान् हत्वा, भङ्गितशिरः-ऊरु-बाहवः, तान् पलायमानान् राजमहतो निर्गतान् अपश्यत्। ततो बाणस्य शक्तिमान् पुत्रः, नागपाशैः अनिरुद्धं, स्वसेनां रुष्टः हन्तारं, बबन्ध। तं बद्धं दृष्ट्वा, उषा दुःखशोकसमन्विता, अश्रुपूर्णलोचना विललाप। एवं दशमोऽध्यायस्य द्विचत्वारिंशदुत्तरषष्टितमं 'अनिरुद्धबन्धनं' नामकं समाप्यते, श्रीमद्भागवते महापुराणे, परमहंस्यां संहितायाम्। श्रीशुक उवाच—हे भारतवंशोद्भव, अनिरुद्धः स्वजनैः सह अदृश्यः सन्, चत्वारि मासानि तैः शोकपूर्णानि व्यतीयुः। तदा नारदात् अनिरुद्धस्य बन्धनं तद्वृत्तान्तं च श्रुत्वा, कृष्णस्य देवतायाः वृष्णयः शोणितपुरं प्रति प्रस्थिताः। प्रद्युम्नः, युयुधानः, गदः, साम्बः, सारणः, नन्दः, उपनन्दः, भद्रः, चान्ये च, रामकृष्णपरायणाः, तत्र गताः। द्वादश अक्षौहिणीभिः सहिताः, सत्त्वतानां श्रेष्ठाः, सर्वतः बाणस्य नगरीं वेष्टयामासुः। तदा बाणः, स्वोद्यान-प्राकार-गोपुर-द्वाराणि भग्नानि दृष्ट्वा, क्रोधगृहीतः, तुल्येन सैन्येन युध्यितुं निर्गतः। बाणस्य हेतोः, भगवाँस्स्त्र्यम्बकः, पुत्रेन सह प्रमथगणैः, नन्दिवाहनं समारुह्य, रामकृष्णाभ्यां सह युद्धाय प्रवृत्तः। तत्र कृष्णशङ्करयोः, प्रद्युम्नगुहयोः, अद्भुतं रोमाञ्चकारि युद्धं प्रववृते। कुम्भाण्डकूपकर्णौ बलरामेण, साम्बः बाणपुत्रेण, सात्यकिः बाणेन च युद्धं कृतवन्तः। तत् युद्धं द्रष्टुं ब्रह्मा, देवेन्द्रादयः, ऋषयः, सिद्धाः, गन्धर्वाः, अप्सरसः, यक्षाश्च विमानैः समागताः। कृष्णः शङ्करभृत्यान्—भूतान्, प्रमथान्, गुह्यकान्, डाकिनीराक्षसान्, विनायकांश्च—शार्ङ्गधनुषा तीक्ष्णबाणैः व्यधमत्। प्रेतमातृपिशाचकुष्माण्डब्रह्मराक्षसानपि तैः बाणैः निवारितवान्। पिनाकधारी शिवः विविधानि अस्त्राणि कृष्णे प्राहिणोत्; कृष्णः तानि प्रत्यस्त्रैः शमयामास। ब्रह्मास्त्रं ब्रह्मास्त्रेण, वायव्यं पार्वत्यस्त्रेण, आग्नेयं पार्जन्येन, पाशुपतं स्वास्त्रेण प्रतिषेधयत्। ततः जृम्भणास्त्रेण मोहितं गिरिशं दृष्ट्वा, शौरिः खड्गगदाबाणैः बाणसेनां व्यधमत्। प्रद्युम्नस्य बाणवर्षेण सर्वतः आहतः स्कन्दः रक्तस्रावं स्रवन्, मयूरध्वजः, रणात् निवृत्तः। कुम्भाण्डकूपकर्णौ हलधरेण निपातितौ, तयोः सेनाः नायकविहीनाः दिशः दिशं पलायिताः। स्वबलं भग्नं दृष्ट्वा, बाणः क्रोधात् सात्यकिं परित्यज्य, रणमध्ये कृष्णं प्रति प्रधावितः। स पञ्चशतानां धनुषां द्वाभ्यां द्वाभ्याम् इषून् समं संधाय, युद्धमदेन विवशः, तानि क्षिपन् स्थितः। भगवाँस्समं तानि धनूंषि छित्त्वा, सारथिं रथं च तुरगांश्च हत्वा, शङ्खं दध्मौ। तदा बाणस्य माता कोटराख्या, नग्ना, विकचकेशी, पुत्ररक्षार्थं कृष्णस्य पुरतः स्थितवती। तां नग्नां दृष्ट्वा, गदाग्रजः मुखं पृष्ठं कृत्वा, न पश्यन्, बाणः रथहीनः, भग्नधनुः, नगरं प्रविवेश। तदा समस्तेभ्यः प्राणिभ्यः निष्कासितेभ्यः, त्रिशिराः, त्रिपाद् ज्वररूपी, दाशार्हं प्रति दश दिशः दहन्निव, अभ्यधावत्। तं दृष्ट्वा, नारायणः स्वं ज्वरमुत्सृज्य, शिवज्वरेण सह तस्य युद्धं अकरोत्। विष्णुज्वरबलात् आक्रान्तः शिवज्वरः त्रासं जगाम; अन्यत्र शरणं न प्राप्य, स भीतः हृषीकेशं शरणं ययौ, कृताञ्जलिः स्तुत्वा। स ज्वरः उवाच—"अनन्तशक्ते, परमेश्वर, सर्वात्मन्, शुद्धचेतनमात्र, जगत्सृष्टिस्थितिलयकारण, शान्तब्रह्मन्, ब्रह्मलक्षण, तुभ्यं नमः। कालः, दैवं, कर्म, जीवः, प्रकृतिः, द्रव्यं, क्षेत्रं, प्राणः, आत्मा, विकारः—एष सम्पद् बीजाङ्कुरप्रवाहः, तव माया; तस्य निवृत्तौ शरणं प्रपद्ये।" "त्वयैव लीलया, नानारूपधारणेन, सुरासुरान् साधून् च लोकसेतून् पालयसि; हिंस्रान् नाशयसि; पृथिव्याः भारहरणाय तवावतारः। तवात्युष्णघोरतीव्रज्वरेण दग्धोऽस्मि; ये जनाः आशाबद्धाः, ते तव पादमूलं न सेवन्ते, तेषां दुःखं न निवर्तते।" भगवानुवाच—"त्रिशिरः, तव प्रसन्नोऽस्मि; ज्वरात् ते भयम् अस्तु न। यः कश्चिद् अस्मद्वाक्यस्मरणं करिष्यति, स तवात् भयम् न प्राप्स्यति।" इति शिवज्वरः अच्युतं प्रणम्य जगाम; बाणः पुनः रथमारुह्य, जनार्दनं प्रति युद्धाय प्रस्थितः। तदा, राजन्, सहस्रबाहुः बाणः, नानायुधधारी, महाक्रोधेन शरवर्षं चक्रे चक्रपाणौ।