यदुकुलशूर्येण उपभुक्ता सा कन्या, व्रतानि भग्नानि, तस्याः रक्षणकर्तारः सूक्ष्मलक्षणैः प्रमदायमानाः तां निरीक्ष्य, तत् वृत्तान्तं स्वामिनं नृपं प्रति निवेदयामासुः—"तव दुहितुः विचित्रं व्यवहारं दृष्ट्वा, कुलस्य कलङ्कः जातः। हे नृप, अस्माभिः रक्ष्यमाणा या कन्या गृहान्तः स्थिताऽभूत्, सा दुर्निवार्या कथं पुरुषेण दूषिता, न जानिमहि।" एवं श्रुत्वा बाणः, दुहितुः कलङ्केन दुःखितः, शीघ्रं कन्यागृहं प्रविश्य, तत्र यदुप्रवीरं अनुपश्यत्। तं कामात्मजं, लोकेऽतिशयसुन्दरं, श्यामवर्णं, पीताम्बरधरं, पद्मनयनं, विशालबाहुं, कुण्डलैः च कुटिलकचैः च विराजमानं, स्मितावलोकनैः मुखं शोभयन्तं दृष्ट्वा, बाणः विस्मयं जगाम। सः तु स्वप्रेयस्याः सह क्रीडन्, या तं कामार्ता आसित्, यस्याः कुम्कुमरागेन स्तनाङ्कितं हारं शरीरं शोभयति, स्वबाहुभ्यां मालतीमालां धारयन्, तस्या उपविष्टः तिष्ठति। बाणः तं दृश्य विस्मितः अभवत्। तत्र, माधवं शत्रुवर्गेण सैन्येन च परिवृतं दृष्ट्वा, अनिरुद्धः मुसलम् आदाय, यमदण्डधर इव, संहाराय सज्जः अभवत्। तान् सर्वतः पतन्तः तस्य निग्रहेच्छया, अनिरुद्धः श्वशृङ्गीव श्वानान् निघ्नन्, पातयामास; तत्र निहतान् सैन्यांश्च, शिरः-ऊरु-बाहु-भङ्गैः व्यथितान्, ते प्रासादात् पलायिताः। ततः बाणस्य सुतः बलवान्, नागपाशैः कोपेन स्वस्य सैन्यान् निघ्नन्तं अनिरुद्धं बबन्ध। तं बद्धं दृष्ट्वा, उषा दुःखशोकसमन्विता, अश्रुपूर्णलोचना विललाप। एवं दशमो भागे महापुराणे परमहंस्यां संहितायां, "अनिरुद्धबन्धनं" नाम द्विषष्टितमोऽध्यायः समाप्तः। श्रीशुक उवाच— हे भारतवंशज, अनिरुद्धः स्वजनैः सह न दृष्टः, एवं चतुर्मासानि अनवरतशोकपूर्णानि व्यतीयुः। नारदस्य वचनेन अनिरुद्धस्य बन्धनं तत्र कृतानि च श्रुत्वा, कृष्णपरायणाः वृष्णयः शोणितपुरं प्रति ययुः। प्रद्युम्नः, युयुधानः, गदः, साम्बः, सारणः, नन्दः, उपनन्दः, भद्रः, अन्ये च, रामकृष्णभक्ताः, जग्मुः। द्वादशाक्षौहिणीभिः सैन्यैः संयुक्ताः, सात्वतानां श्रेष्ठाः बाणस्य पुरीं सर्वतः परिवव्रुः। तस्य उद्यानानि, प्राकारान्, स्तम्भान्, द्वाराणि च नाश्यमानानि दृष्ट्वा, बाणः कोपेन तद्वदन्येन सैन्येन सह युद्धाय निर्गतः। तत्र बाणस्य कृते, भगवतः रुद्रः स्वपुत्रेण प्रमथगणैः सह, नन्द्यश्वारूढः, रामकृष्णाभ्यां सह युद्धाय प्रवृत्तः। तदा कृष्णस्य च शङ्करस्य च, प्रद्युम्नस्य गुहस्य च, अद्भुतं रोमाञ्चकरं च महासंग्रामं समजायत। कुम्भाण्डः कूपकर्णश्च बलरामेण, साम्बः बाणसुतः, सात्यकिः बाणेन च युद्धम् अकरोत्। ब्रह्मादयः देवेशाः, ऋषयः, सिद्धाः, गन्धर्वाः, अप्सरः, यक्षाश्च विमानैः समागताः, तं संग्रामं द्रष्टुम् उपविविशुः। कृष्णः शङ्करानुचरान्—भूतान्, प्रमथान्, गुह्यकान्, डाकिन्यः, राक्षसान्, विनायकांश्च—व्यपोह्य, प्रेतमातृपिशाचकुष्माण्डब्रह्मराक्षसान् शार्ङ्गधनुषा तीक्ष्णबाणैः प्रजघान। पिनाकधरः विविधानि आयुधानि शार्ङ्गधन्वने प्राहिणोत्, किन्तु कृष्णः प्रतियुद्धायास्त्रैः तानि समशमयत्। ब्रह्मास्त्रं ब्रह्मास्त्रेण, वायव्यं पार्वत्यास्त्रेण, आग्नेयं पार्जन्यास्त्रेण, पाशुपतं स्वास्त्रेण प्रत्यवार्य। ततः जृम्भणास्त्रेण मोहितं गिरिशं विमोह्य, शौरिः खड्गगदाबाणैः बाणसेनां निघ्नन् अभवत्। प्रद्युम्नस्य बाणवर्षैः स्कन्दः सर्वतो विदारितः, रक्तस्रावं शरीरात् स्रवयन्, मयूरध्वजः रणात् अपसृत्य स्थितः। कुम्भाण्डः कूपकर्णश्च हलप्रहारैः पतितौ, तयोः निरधिपाः सैन्याः दिशोऽन्याः पलायिताः। स्वबलं भग्नं दृष्ट्वा, बाणः कोपदग्धः, सात्यकिं परित्यज्य, रणमध्ये कृष्णं प्रति व्यजगाम। सः पञ्चशतानि धनुषां समकाले आकृष्य, द्वौ द्वौ बाणौ स्थापयन्, युद्धमदेन विवशः, प्राहिणोत्। तानि सर्वाणि धनूंषि भगवान् हरिः एककाले छित्त्वा, सारथिं रथं अश्वांश्च समहन्, ततः शङ्खं दध्मौ। तदा बाणस्य माता कोटराख्या, नग्ना, विकीर्णकेशी, कृष्णस्य पुरतः पुत्ररक्षणाय स्थितवती। तां नग्नां दृष्ट्वा, गदाग्रजः मुखं अपसार्य, न अपश्यत्; बाणः च रथहीनः, भग्नधन्वा, पुरीं प्रविवेश। तदा, समस्तेषु भूतगणेषु भग्नेषु, त्रिशीर्षत्रिपादज्वरः दाशार्हवंशजं प्रति दहन्निव दिशः दौद्राव। तं दृष्ट्वा, दिव्यः नारायणः स्वं ज्वरं मुमोच; तत्र शिवज्वरः विष्णुज्वरेण सह युद्धं अकरोत्। विष्णुज्वरस्य प्रभावेण पीडितः शिवज्वरः, त्रस्तः, अन्यत्र शरणं न लभमानः, हृषीकेशं शरणं जगाम, अञ्जलिं कृत्वा स्तोतुम् आरब्धवान्—"अनन्तशक्ते, परमेश्वर, सर्वात्मन्, शुद्धचित्तस्वरूप, जगत्सृष्टिस्थितिसंहारकारण, शान्तब्रह्मन्, ब्रह्मलक्षण, तुभ्यं नमः। कालः, दैवम्, कर्म, जीवः, प्रकृतिः, द्रव्यं, क्षेत्रं, प्राणः, आत्मा, विकारः—एषां बीजाङ्कुरस्रोतः तव माया; तस्या निवृत्तिं शरणं प्रपद्ये।" "त्वया क्रीडया विविधरूपधारणेन, देवाः साधवः लोकसेतवश्च धार्यन्ते; हिंसाभ्यागतान् नाशयसि; तवावतारः पृथिव्याः भारहरणाय।" "असह्यतीव्रतीक्ष्णज्वरेण दह्यमानः अहम्; यावद् आशाबद्धाः जनाः तव पादमूलं न भजन्ति, तावत् तेषां दुःखं न निवर्तते।" भगवान् उवाच—"त्रिशिरः, तव प्रसन्नोऽस्मि; ज्वरात् ते भयम् अस्तु नास्ति। यः कश्चिद् अस्माकं संवादं स्मरिष्यति, स तव भयात् विमुक्तः भविष्यति।" एवं उक्त्वा, शिवज्वरः अच्युतं प्रणम्य, तस्मात् निर्गतः; बाणः पुनः रथारूढः, जनार्दनं प्रति युद्धाय अगात्।