उषा तु तं सुन्दररूपिणं वीरं, आनन्दितमुखी सन्तोषेण स्वगृहे, यत्रान्येषां प्रवेशः दुरापः, अनिरुद्धेन सह रममाणा स्थितवती। अनिरुद्धः च तत्र उत्तमैः वस्त्रैः, माल्यैः, गन्धैः, धूपैः, दीपैः, आसनैः, पानैः, भोज्यैः, स्वादुभिः चोपचारीयमानः सम्मानं प्राप। स कन्यागृहान्तः, यत्र सदा वर्धमानया स्नेहेन सेव्यमानः, उषया हृतैन्द्रियः, दिवसानां गमनं न ज्ञातवान्। यदाऽसौ यदुवीर्येण एवं रममाणा, स्वव्रतानि भग्नानि, तदा रक्षिणः सूक्ष्मचिह्नैः प्रमोदिताः तां निरीक्ष्य पितरं नृपं गत्वा न्यवेदयन्—“त्वदीया कन्या, कुलस्य कलङ्कः, अस्माभिः सन्दिग्धं व्यवहारं दृष्टम्।” “अस्माभिः रक्ष्यमाणापि, भगवन्, स्वगृहे कन्या, या दुर्गमोपगमा, कथं पुरुषेण दूषिता, न ज्ञायते।” एवं कन्यायाः कलङ्कवृत्तं श्रुत्वा, बाणः दुःखितः शीघ्रं कन्यागृहं प्रविश्य यदुप्रवीरं ददर्श। स तु कामात्मजं, लोकेऽतिशयशोभनं, श्यामवर्णं, पीताम्बरधरं, कमललोचनं, विशालभुजं, कुण्डलैः कुटिलकेशैः विराजमानं, स्मितावलोकनैः मुखमण्डितं च ददर्श। तत्र स प्रियतमा सह क्रीडनकाले, स्तनकुङ्कुमरञ्जितमाल्यवती, अनिरुद्धस्य बाहुषु मल्लिकामाल्यं संस्थितम्, तं तस्य पार्श्वे स्थितं विलोक्य बाणः विस्मितोऽभूत्। ततः शत्रुभिरक्षैः सैन्यैश्च परिवृतं माधवम् दृष्ट्वा, अनिरुद्धः गदां समुत्क्षिप्य, मृत्युः दण्डपाणिरिव, युद्धाय स्थितवान्। ये तं सर्वतोऽभिगम्य हन्तुं प्रययुः, तैः अनिरुद्धः, वराहनायक इव श्वानः हन्ति, तान् निहत्य, शिरः, जङ्घा, भुजांश्च भग्नान्, ते प्राणरक्षा कृता भवनात् पलायिताः। ततः बाणस्य शक्तिमान् पुत्रः, सर्पपाशैः कोपात् स्वसैन्यवधं कुर्वन्तं अनिरुद्धं बद्धवान्; तं बद्धं दृष्ट्वा, उषा शोकविह्वला, अश्रुपूर्णलोचना, विललाप। एवं दशमस्कन्धस्य द्विषष्टितमेऽध्याये अनिरुद्धस्य बन्धनं नाम अध्यायः समाप्तः। श्रीशुक उवाच— हे भारतवंशज, यदा अनिरुद्धः स्वजनैः सह न दृश्यते स्म, तदा चत्वारि मासानि शोकपूर्णानि तेषां व्यत्ययुः। तदा नारदात् अनिरुद्धस्य बन्धनं, तद्वृत्तान्तं च श्रुत्वा, वृष्णयः, येषां कृष्णः देवता, शोनितपुरं प्रति प्रस्थिताः। प्रद्युम्नः, युयुधानः, गदः, साम्बः, सारणः, नन्दः, उपनन्दः, भद्रः, अन्ये च, रामकृष्णानुगाः, ययुः। द्वादशसाहस्रैः सैन्यैः सहिताः, सात्वतानां श्रेष्ठाः, बाणस्य पुरीं सर्वतः परिवव्रुः। बाणः तु स्वोद्यानप्राकारशिखरद्वाराणि विनश्यमानानि दृष्ट्वा, कोपेन पीडितः, तुल्येन सैन्येन युध्यितुं निर्गतः। बाणस्य कृते, भगवतः रुद्रः, पुत्रेण प्रमथगणैः सह, नन्दिवृषे समारुह्य, रामकृष्णाभ्यां युद्धाय समुपस्थितः। तत्र कृष्णशङ्करयोः, प्रद्युम्नगुहयोः, अद्भुतं रोमाञ्चकं च युद्धमुत्पन्नम्। कुम्भाण्डः कूपकर्णश्च बलरामेण, साम्बः बाणपुत्रेण, सात्यकिः बाणेन एव समरं चक्रुः। ब्रह्माद्या देवेशाः, ऋषयः, सिद्धाः, गन्धर्वाः, अप्सरसः, यक्षाश्च विमानैः समागत्य युद्धदर्शनाय स्थिताः। कृष्णः शङ्करपरिषदः— भूतगणान्, प्रमथान्, गुह्यकान्, डाकिनीः, राक्षसान्, विनायकान्, प्रेतान्, मातृगणान्, पिशाचान्, कुश्माण्डान्, ब्रह्मराक्षसान् च— शार्ङ्गधनुषा मुक्तैः तीक्ष्णबाणैः अपास्य तान्। पिनाकधारी रुद्रः नानाप्रकाराणि अस्त्राणि शार्ङ्गिणे प्राहिणोत्; कृष्णस्तु समास्त्रैः तानि शमयामास। ब्रह्मास्त्रं ब्रह्मास्त्रेण, वायव्यं पर्वतास्त्रेण, आग्नेयं पर्जन्यास्त्रेण, पाशुपतं स्वास्त्रेण अपि प्रत्युदस्थात्। ततः जृम्भणास्त्रेण गिरीशं मोहितवन्तं दृष्ट्वा, शौरिः खड्गगदाबाणैः बाणस्य सैन्यं निःशेषं निहन्तुम् आरब्धवान्। प्रद्युम्नस्य बाणवृष्टिभिः सर्वतो विदारितः स्कन्दः, रक्तस्राविणं तनुं कृत्वा, मयूरध्वजः, रणभूमिं त्यक्तवान्। कुम्भाण्डः कूपकर्णश्च हलद्वारेण निपातितौ; तयोः सेना नायकविहीना दिशः सर्वाः पलायिता। स्वबलं भग्नं दृष्ट्वा, बाणः कोपदग्धः सात्यकिं परित्यज्य, रणमध्यगते कृष्णे समुपजगाम। स पञ्चशतानि धनुषां एकैकस्य द्वौ द्वौ बाणौ समधत्त, युद्धमदन्वितः। भगवान् हरिः, तानि सर्वाणि धनूंषि एकस्मिन्नेव क्षणे छित्त्वा, सारथिं, रथं, अश्वांश्च निहत्य, शङ्खं दध्मौ। तदा बाणस्य माता कोटरा, नग्ना विकचकेशी, पुत्ररक्षार्थं कृष्णस्य पुरतः स्थितवती। गदाग्रजः तु तां नग्नां दृष्ट्वा मुखं पृष्ठं कृत्वा न निरीक्ष्य, बाणः रथहीनः, भग्नधनुष्मान्, नगरं प्रविवेश। यदा भूतगणाः अपाकृताः, तदा त्रिशिरस्त्रिपाद्योष्मा ज्वरः, दश दिशः दग्धुमिव, दशार्हवंशजं प्रति पप्रच्छ। तं दृष्ट्वा, दिव्यः नारायणः स्वं ज्वरमस्त्रं ससृजे; शिवार्थं ज्वरो विष्णोर्ज्वरेण युद्धमकरोत्। विष्णुज्वरस्य प्रभावेण अभिभूतः शिवार्थं ज्वरः, भयभीतः, अन्यत्र न शरणं प्राप्य, हृषीकेशं शरण्यं प्रपद्य, अञ्जलिं कृत्वा स्तुतिं चकार— “नमस्ते, अनन्तशक्ते, परमेश्वर, सर्वात्मन्, शुद्धचिद्रूप, जगत्सृष्टिस्थितिलयकारण, शान्तब्रह्मन्, ब्रह्मलक्षण! कालः, दैवम्, कर्म, जीवः, प्रकृतिः, द्रव्यं, क्षेत्रम्, प्राणः, आत्मा, विकारः— एषां समष्टिः, बीजाङ्कुरसन्ततिः, तव मायैव; अहं तस्य निवृत्तौ शरणं प्रपद्ये। त्वयैव लीलया नानारूपधारणेन, देवदानवपुण्यतीर्थरक्षणम्, हिंसामार्गे पतितानां नाशनं, भूमिभारहरणाय जन्म च।