उषा स्वप्ने तस्य प्रियस्य साक्षात् अधरामृतं पातुं प्राप्तवती, ततः स प्रियः ताम् आकाङ्क्षन् कुतश्चित् अन्तर्धाय मानसम् अनन्तदुःखसागरे क्षिप्तवान्। सा तं प्रियं सन्दर्शयितुं तत्र न लभमाना, दुःखवशा ववन्दे। तदा चित्रलेखा सखी तस्याः समीपे समुपविष्टा स्नेहपूर्णया वाचा उवाच—"त्रिषु लोकेषु यदि तव दुर्भाग्यम् एवम् उपस्थितम् अस्ति, अहम् एनं निवारयिष्यामि। कोऽयं मोहयन् त्वां, तं मे निगद। अहम् तव सकाशम् आनयिष्यामि।" एवं उक्त्वा चित्रलेखा दिव्यानां, गन्धर्वाणां, सिद्धानां, चारणानां, नागानां, दानवानां, विद्याधराणां, यक्षाणां, मानुषाणां च रूपाणि चित्रे आरेखयत्। मानुषेषु वृष्णीन्, शूरं, अनकदुन्दुभिं, प्रद्युम्नं च आरेखयन्ती, रामकृष्णयोः चित्रणकाले लज्जया मुखं नमयामास। अनिरुद्धस्य रूपं दृष्ट्वा सस्मिता सा राजपुत्र्या "एषः, एषः" इति सूचयामास। तदा योगिनी कृष्णनप्त्री चित्रलेखा, तदर्थं आकाशमार्गेण द्वारकां जगाम। योगबलं प्रयुज्य, सुषुप्ते शयने काञ्चनशय्यायाम् अनिरुद्धं प्रद्युम्नसुतं तत्र शोनितपुरम् आनयत्, स्वसखीमुपदर्शयितुम्। सुमधुरं तं वीरं दृष्ट्वा, उषा प्रमुदिता वदनं कृत्वा, स्वगृहे, यत्रान्यैः प्रवेशः दुष्करः, तेन सह रममाणा अभवत्। अनिरुद्धः तत्र उत्तमवस्त्रैः, माल्यैः, गन्धैः, धूपैः, दीपैः, आसनैः, पेयैः, भोज्यैः, लेह्यैः, चोपचारेण पूजितः। कन्यागृहे, यत्र सदा उषायाः वर्धमानस्नेहेन सेव्यमानः, अनिरुद्धः तस्याः सौन्दर्यगुणैः मोहितेन्द्रियः, कालगमनं न बुबोध। एवं यदुकुलवीरेण सा रम्यमाना, व्रतानि भग्नानि, रक्षकाः सूक्ष्मलक्षणैः प्रमोदेन तद्व्यवहारं अवलोकयन्। रक्षकाः राज्ञे निवेदयामासुः—"त्वदीया कन्या कुलपातकं किञ्चित् आचरति। अस्माभिः रक्ष्यमाणा अपि, न ज्ञायते कथं तस्याः दुर्गमगृहे पुरुषेण पतिता।" तदाकर्ण्य, बाणः दुःखितः शीघ्रं कन्यागृहं प्रविश्य, यदुपुत्रं अनिरुद्धं ददर्श। स कामस्य सुतः, सर्वसौन्दर्यसम्पन्नः, श्यामवर्णः, पीताम्बरधारी, कमललोचनः, विशालबाहुः, कुण्डलशोभितः, कुण्चितकेशः, स्मितावलोकनमण्डितमुखः अभवत्। सः प्रियया सह क्रीडनकाले, सा च तं स्पृहयन्ती, स्तनकुङ्कुमलिप्तमाल्येन भूषिता, अनिरुद्धः जाजीकामाल्यं हस्ते धृतवान्, तस्याः पार्श्वे स्थितः। बाणः तं दृष्ट्वा विस्मितः अभवत्। माधवम् शत्रुबलैः परिवृतम् अवलोक्य, अनिरुद्धः गदां गृहित्वा, मृत्युः इव दण्डधारी, युद्धाय स्थितः। सर्वतो धावन्तः ये तं ग्रहीतुं प्रयत्नवन्तः, तैः अनिरुद्धेन गदया निपातिताः, यथा वराहनायकः श्वभ्यः। ते वध्यमानाः प्राणरक्षाय पलायितवन्तः, केषाञ्चित् शिरः, ऊरू, भुजाः भग्नाः। ततः बाणस्य शक्तिमान् पुत्रः, सर्पपाशैः कोपात् स्वबलं निघ्नन्तं अनिरुद्धं बद्धवान्। उषा दुःखशोकाभिभूता, बaddham् enam दृष्ट्वा, अश्रुपूर्णलोचना विललाप। एवं दशमो भागे, संन्यासिनां परमहंसानां विभागे, श्रीमद्भागवते महापुराणे, अनिरुद्धबन्धनं नाम द्विषष्टितमोऽध्यायः समाप्तः। श्रीशुक उवाच—हे भरतवंशज, अनिरुद्धे सवर्गे च न दृष्टे, तेषां चातिस्नेहेन दुःखपूर्णानि चत्वारि मासानि व्यतीयुः। नारदात् अनिरुद्धस्य बन्धनं तद्वृत्तं च श्रुत्वा, येषां कृष्णः देवता, ते वृष्णयः शोनितपुरं प्रस्थितवन्तः। प्रद्युम्नः, युयुधानः, गदः, साम्बः, सारणः, नन्दः, उपनन्दः, भद्रः, अन्ये च, रामकृष्णानुगामिनः, तत्र जग्मुः। द्वादश अक्षौहिणीभिः बलैः संयुक्ताः, सात्वतानां श्रेष्ठाः, बाणस्य पुरं सर्वतः परिवव्रुः। बाणः स्वोद्यानानि, प्राकारान्, गॊपुरद्वाराणि च नश्यन्ति दृष्ट्वा, कोपेन ग्रस्तः समं बलं गृहीत्वा युद्धाय निर्गतः। तस्य कृते, भगवतः रुद्रः स्वपुत्रेन प्रमथगणैः सह नन्दिवृषे समारुह्य, रामकृष्णाभ्यां सह युद्धाय प्रवृत्तः। तत्र अद्भुतं रोमाञ्चकरं घोरं युद्धम् अभवत्, हे राजन्, कृष्णशङ्करयोः, तथा प्रद्युम्नगुहयोः। कुम्भाण्डः कूपकर्णः च बलरामेण युध्येताम्; साम्बः बाणपुत्रेण, सात्यकिः बाणेन स्वयम्। ब्रह्मादयः सुरेश्वराः, ऋषयः, सिद्धाः, गन्धर्वाः, अप्सरसः, यक्षाश्च विमानैः समागताः तद्विग्रहं द्रष्टुम्। कृष्णः शङ्करपक्षीयान्—भूतगणान्, प्रमथान्, गुह्यकान्, डाकिनीः, राक्षसान्, विनायकान्—अपासरत्। प्रेतान्, मातृगणान्, पिशाचान्, कुश्माण्डान्, ब्रह्मराक्षसान् च, तीक्ष्णबाणैः शार्ङ्गधनुषः सन्धानात् निघ्नन्। पिनाकधारी रुद्रः नानाप्रकाराणि अस्त्राणि कृष्णे प्रेषयामास, कृष्णः तानि प्रतिअस्त्रैः शमयामास। ब्रह्मास्त्रेण ब्रह्मास्त्रं, वायव्येण पार्वत्यस्त्रं, आग्नेयास्त्रेण पार्जन्यास्त्रं, पाशुपतेन स्वास्त्रं प्रतिजघान। ततः जृम्भणास्त्रेण मोहितं गिरिशं विमूढं कृत्वा, शौरिः कृष्णः खड्गगदाबाणैः बाणबलं निपातयामास। स्कन्दः प्रद्युम्नस्य बाणवर्षैः सर्वतः पीडितः, शरश्च्युतरुधिरः, मयूरध्वजः इव, रणभूमिं परित्यज्य पलायितः। कुम्भाण्डः कूपकर्णः च हलधरेण निपातितौ; तयोः बलानि नायकेन हीनानि, दिशः दिशः पलायितानि। स्वबलं विदलितं दृष्ट्वा, बाणः क्रोधाग्निना दग्धः, सात्यकिं परित्यज्य, रणमध्ये कृष्णमभिद्रवत्। बाणः पञ्चशतानि धनुषां एकैकस्मिन् द्वौ द्वौ बाणौ समकालं सन्धान्य, युद्धमदेन प्रमत्तः, तानि सन्धान्य प्रेषयामास। भगवान् हरिः तानि सर्वाणि धनूंषि एकस्मैव क्षणे छित्त्वा, सारथिं, रथं, अश्वांश्च निहत्य, पाञ्चजन्यं शंखं दध्मौ। तदा तस्य माता कोटरा, पुत्ररक्षणाय, नग्ना विकचकेशी, कृष्णस्य पुरतः स्थित्वा, तस्य प्राणरक्षां याचितुम् उद्युक्ता। एवं भागवतस्य दशमे स्कन्धे, अनिरुद्धस्य बन्धनं, तस्य विमोचनार्थं वृष्णिवीराणां शौर्यं, कृष्णरुद्रयोः युद्धं, सर्वं सम्यक् अभवत्।