यदा स तत्र न दृष्टः, सा सखीजनसमेता, कम्पमानाङ्गी लज्जितचित्ता च, “क्वासि प्रिय?” इति विलपन्ती समुत्तस्थौ। बाणस्य मन्त्रिणः कुम्भाण्डस्य कन्या चित्रलेखा, या ऊषायाः सखी, कौतुहलात् सखीजनेषु तां पप्रच्छ। सा ताम् अपृच्छत्—“कं त्वं सुमध्यमे सन्दधासि? कः पुरुषः ते मनसि विषण्णं करोति? राजकुमारे, अहं तव हस्तग्रहणं कस्यापि न दृष्टवती।” तदा ऊषा उवाच—“स्वप्ने मया दृष्टः पुरुषः, श्यामः पद्मलोचनः पीताम्बरधारी, विशालबाहुः, यो स्त्रीणां हृदयानि हरति।” पुनरपि सा सखीम् उक्तवती—“तं प्रियम् अहम् इच्छामि, यस्याधरमध्वं पातयित्वा स मां कामयन् कुतश्चित् अन्तर्धानम् अगात्, मां दुःखाम्भोधौ निमग्नां कृत्वा।” तदा चित्रलेखा उवाच—“यदि त्रिषु लोकेषु तवैतद् दुःखं विधिना लिखितम्, तदपि मया निवार्यते। यं त्वं मनोहरं पुरुषं इच्छसि, तं मम कथय, अहं तं त्वत्सकाशम् आनयिष्यामि।” एवं उक्त्वा सा दिव्यान्, गन्धर्वान्, सिद्धान्, चारणान्, नागान्, दानवान्, विद्याधरान्, यक्षान्, मनुष्यांश्च, यथारूपं चित्रयामास। मनुष्येषु वृष्णीन्, शूरं, अनकदुन्दुभिं चित्रयित्वा, प्रद्युम्नं दृष्ट्वा, रामकृष्णयोः चित्रणकाले सा लज्जिता। अनिरुद्धं चित्रितं दृष्ट्वा, सा लज्जया शिरः नतवती, स्मयमाना च “एषः, एषः” इति राज्ञे न्यवेदयत्। तदवगम्य, योगिनी कृष्णनप्त्री चित्रलेखा, हे राजन्, आकाशमार्गेण द्वारकां जगाम, या कृष्णरक्षितम्। तत्र योगबलं प्रयुज्य, सा प्रद्युम्नस्य पुत्रम् अनिरुद्धं, शय्यायां सुप्तम्, शयनीयात् आदाय, शोणितपुरं स्वसख्यै दर्शयितुं नीतवती। अनिरुद्धं तं सुन्दरं वीरं दृष्ट्वा, सा प्रमुदितमुखी, स्वगृहे, यत्रान्यैः प्रवेशः दुष्करः, तेन सह रममाणा। स तत्र उत्तमवस्त्रैः, माल्यैः, गन्धानुलेपनैः, धूपदीपासनपानभक्ष्यैः, मधुरैः सेवावचोभिश्च पूजितः। स कन्याकुञ्जे निहितः, तया स्नेहेन सेव्यमानः, ऊषायाः प्रेम्णा विजितेन्द्रियः, दिनान्यपि न ज्ञातवान्। एवं स यदुवीर्येण भुज्यमाना, व्रतानि भग्नानि, तस्याः रक्षकाः लघुसूचकैः लक्षणैः तां प्रमुदितां दृष्ट्वा। रक्षकाः राज्ञे निवेदयामासुः—“त्वदीया कन्या, कुलस्य कलङ्ककारिणी, अस्माभिः लक्षिता।” “रक्ष्यमाणा अपि, हे प्रभो, अस्माभिः गृहे, न ज्ञायते कथं या दुष्प्रवेश्या कन्या, पुरुषेण दूषिता।” एवं कन्यायाः कलङ्कं श्रुत्वा, बाणः क्लेशेन पीडितः, शीघ्रं कन्याकुञ्जं प्रविश्य, यदुप्रवीरं दृष्टवान्। स तं कामात्मजम्, लोकेऽतिशयेन सुन्दरं, श्यामाङ्गं, पीताम्बरं, पद्मलोचनं, विशालबाहुं, कुण्डलोज्ज्वलितं, कुञ्चितकेशं, स्मितावलोकितमुखं च, दृष्टवान्। स प्रियया सहाक्षयम्, या तं कामयमाना, स्तनकुम्कुमलिप्तमाल्येन भूषिता, स च मालतीमालां बाहुभ्याम् आलिङ्ग्य, तस्या उपविष्टः, बाणः विस्मितः अभवत्। माधवम् शत्रुभिः रक्षिभिः सेनया च परिवृतं दृष्ट्वा, अनिरुद्धः गदां प्रगृह्य, कालयमदण्डधारिवत्, युद्धाय तस्थौ। तं गृह्णन्तः ये सर्वतः समायाताः, तान् अनिरुद्धः, वराहनायकः श्वानानिव, निहत्य, ते भग्नशिरःजंघबाहवः, प्रासादात् पलायिताः। तदा बाणस्य शक्तिमान् पुत्रः, नागपाशैः कोपात् स्वबलान् निहन्तं अनिरुद्धं बबन्ध; ऊषा दुःखशोकसमाकुला, तं बद्धं दृष्ट्वा, अश्रुपूरितलोचना विललाप। एवं दशमस्कन्धस्य द्विचत्वारिंशदधिकषष्ठितमः सर्गः ‘अनिरुद्धबन्धन’ इति समाप्तः। श्रीशुक उवाच—हे भारतवंशज, अनिरुद्धं सवर्गं न दृष्ट्वा, चतुरः मासाः तेषां शोकपूर्णाः व्यत्ययुः। नारदात् अनिरुद्धस्य बन्धनम्, तत्र च कृत्यम्, श्रुत्वा, येषां कृष्णः देवता, ते वृ्ष्णयः शोणितपुरं प्रस्थिताः। प्रद्युम्नः, युयुधानः, गदः, साम्बः, सारणः, नन्दः, उपनन्दः, भद्रः, अन्ये च, रामकृष्णानुगा, जग्मुः। द्वादशाक्षौहिणीभिः सैन्येन संयुक्ताः, सात्वतश्रेष्ठाः, बाणपुरम् सर्वतः पर्यवारयन्। बाणः, स्वस्य उद्यानगोपुरप्रतोल्यादीन् नष्टान् दृष्ट्वा, क्रोधेन, तुल्येन च सैन्येन, युद्धाय निर्गतः। बाणस्य कृते, भगवतः रुद्रः, पुत्रेण प्रमथगणैः सहितः, नन्दिवृषमारूढः, रामकृष्णाभ्यां सह संग्राममकरोत्। तत्र अद्भुतं रोमाञ्चकरं च युद्धम् अभवत्, हे राजन्, कृष्णशङ्करयोः, प्रद्युम्नगुहयोश्च। कुम्भाण्डः कूपकर्णश्च बलरामेण, साम्बः बाणपुत्रेण, सात्यकिः बाणेन च युद्धमकरोताम्। ब्रह्मादयः सुरेशाः, ऋषयः, सिद्धगन्धर्वाप्सरसः, यक्षाश्च, विमानैः समागताः, तद् युद्धं द्रष्टुम्। कृष्णः शङ्करस्य गणान्—भूतान्, प्रमथान्, गुह्यकान्, डाकिनीराक्षसान्, विनायकांश्च—शरैः शार्ङ्गनिर्गतैः अपाकरोत्। प्रेतमातृपिशाचकुष्माण्डब्रह्मराक्षसानपि तैः शरैः व्यधुनोत्। पिनाकधारी रुद्रः विविधानि अस्त्राणि शार्ङ्गधारिणे प्राहिणोत्, किन्तु कृष्णः, विक्षेपं न प्राप्य, तानि प्रत्यस्त्रैः प्रत्यवार्यत। ब्रह्मास्त्रं ब्रह्मास्त्रेण, वायव्यं पर्वतास्त्रेण, आग्नेयं पार्जन्येन, पाशुपतं स्वास्त्रेण प्रत्यवार्य। अनन्तरं जृम्भणास्त्रेण मोहितं गिरिशं विमोह्य, शौरिः कृष्णः, खड्गगदाबाणैः बाणबलं निहत्य। स्कन्दः प्रद्युम्नस्य शरवृष्टिभिः सर्वतः पीड्यमानः, रक्तं स्रवन्, मयूरध्वजः युद्धात् अपसरत्। कुम्भाण्डः कूपकर्णश्च हलधरेण निपातितौ, तयोः विहीनाः सेनाः सर्वतः पलायिताः।