श्रीभगवतः वचनं श्रुत्वा बाणः क्रोधेनाभिभूतं तं प्रहसन् इदं उवाच — “यदा तव ध्वजः भग्नः स्यात् हे मूढ, तदा त्वं समरभूमौ तव तुल्यं प्रतिपक्षं प्राप्स्यसि यः तव गर्वं शमयिष्यति।” एवं उक्तः बाणः मोहितः सन्तुष्टः स्वगृहं प्रविष्टः, गिरिशस्य आज्ञां प्रतीक्षमानः, स्वबलविनाशं मूढः अपेक्षयन्। तस्य कन्या उषा नाम्ना, स्वप्ने प्रद्युम्नस्य पुत्रेण, यं न दृष्टं न श्रुतं, तेन सुन्दरयुवकेन सह संगमं अनुभूय। तं न दृष्ट्वा, सखीषु मध्ये उत्थाय, व्यग्रचित्ता लज्जितवदना, “क्वासि प्रिय?” इति विलपन्ती। बाणस्य मन्त्रिणः कुम्भाण्डस्य कन्या चित्रलेखा, उषाया: सखी, सखीषु मध्ये जिज्ञासया पृष्टवती — “कं त्वं अन्वेषयसि हे सुन्दरी? कः पुरुषः तव मनसि वर्तते? हे राजकुमारी, तव हस्तं गृहीतवान् अहं न पश्यामि।” उषा प्रत्युवाच — “स्वप्ने तम् अपश्यं — श्यामं, पद्मलोचनं, पीतवस्त्रं, महाबाहुं, यो स्त्रीणां हृदयम् आकर्षति। तं प्रियं अन्वेषयामि, यस्योष्णं मधुरं अधरं पिबित्वा, स मां इच्छन् अदृश्यः अभवत्, दुःखसागरं मां क्षिप्तवान्।” चित्रलेखा उवाच — “त्रैलोक्ये तव दुःखं यदि विधातव्यम्, तत् अहं निवारयिष्यामि। कः स मोहयन्, तं आह, अहं तं तव समीपं आनयिष्यामि।” इत्युक्त्वा, सा देवतानां, गन्धर्वाणां, सिद्धानां, चारणानां, नागानां, दानवानां, विद्याधराणां, यक्षाणां, मानवाणां च रूपाणि चित्रितवती। मानुषेषु वृष्णीन्, शूरं, अनकदुन्दुभिं, प्रद्युम्नं च चित्रयित्वा, रामकृष्णयोः चित्रणकाले लज्जिता अभवत्। अनिरुद्धं दृष्ट्वा, सा लज्जया मुखं नमत्, स्मितं कुर्वन्ती, “एषः, एषः,” इति राज्ञे उक्तवती। तद्विज्ञाय, योगिनी चित्रलेखा, कृष्णनन्दिनी, आकाशमार्गे द्वारकां गता, कृष्णेन रक्षिते नगरे। तत्र योगबलं उपयुज्य, प्रद्युम्नस्य पुत्रं अनिरुद्धं, उत्तमशय्यायां सुप्तं, शोनितपुरं नीतवती, सखीं दर्शयितुं। तं वीरं मनोज्ञं दृष्ट्वा, उषा प्रसन्नवदना, अनिरुद्धेन स्वगृहे रममाणा, यत्र अन्यैः प्रवेशः दुष्करः। तं उत्तमवस्त्रैः, माल्यैः, गन्धैः, धूपैः, दीपैः, आसनैः, पेयैः, भोज्यैः, पक्वान्नैः, सेवावाक्यैः पूजितम्। कन्यागृहान्तर्गतः, उषाया: प्रेम्णा सर्वदा सेवितः, अनिरुद्धः, यस्य इन्द्रियाणि उषया: आकर्षितानि, कालगतिं न अवगच्छत्। यदासौ यदुवीरः तया भुज्यते, तस्या: व्रतानि भग्नानि, रक्षिणः सूक्ष्मलक्षणैः तां रममाणां दृष्ट्वा हृष्टाः। ते रक्षिणः राज्ञे निवेदयामासुः — “तव कन्यायाः असामान्यं आचरणं पश्यामः, कुलस्य लज्जा। अस्माभिः रक्षितायाः गृहे, कथं सा दुर्गमगृहे, पुरुषेण दूषिता, न ज्ञायते।” ततः बाणः कन्यायाः कलंकश्रवणेन संतप्तः, शीघ्रं कन्यागृहं प्रविष्टः, यदुप्रतापं दृष्ट्वा। स कामस्य पुत्रं, जगति सर्वसुन्दरम्, श्यामं, पीतवस्त्रं, पद्मलोचनं, विशालबाहुं, कुण्डलैः, कुण्डलितकेशैः, स्मितावलोकनैः मुखमंडितं, दृष्ट्वा। स प्रियया सह क्रीडति, या तं आकांक्षती, तस्या: कुम्कुमरंजितमालया शोभिता, अनिरुद्धस्य हस्ते मालतीमाला, तं तस्या: समीपे स्थितम्, बाणः विस्मितः। माधवम् शत्रुपक्षैः रक्षिणैः, सैन्यैः परिवृतम् दृष्ट्वा, अनिरुद्धः गदां उत्थाय, यमदण्डधारवत्, हन्तुं उद्यतः। तं गृहीतुं सर्वतः धावन्तः, अनिरुद्धेन निपातिताः, यथा वराहपतिः श्वानान् हन्ति; भग्नमस्तकजंघबाहवः, प्राणरक्षायै गृहतः पलायिताः। ततः बाणस्य शक्तिमान् पुत्रः, नागपाशैः अनिरुद्धं बन्धितवान्, यः स्वबलं क्रोधात् हन्ति; उषा दुःखशोकाभिभूता, तं बद्धं दृष्ट्वा, अश्रुपूर्णनेत्रा विललाप। एवं दशमो भागः, 'अनिरुद्धबन्धनं' नाम द्विषष्टितमं अध्यायः, श्रीमद्भागवते महापुराणे, परमवैराग्याध्यायेषु समाप्तः। श्रीशुक उवाच — हे भारतवंशज, अनिरुद्धः स्वजनैः सह अदृश्यः, तेषां चतुर्मासाः दुःखपूर्णाः व्यतीताः। नारदात् अनिरुद्धस्य बन्धनं, कार्याणि च श्रुत्वा, वृष्णयः, यत्र कृष्णः देवता, शोनितपुरं प्रति प्रस्थिताः। प्रद्युम्नः, युयुधानः, गदः, साम्बः, सारणः, नन्दः, उपनन्दः, भद्रः, अन्ये च, रामकृष्णानुगाः, गताः। द्वादश सैन्यवर्गैः सहिताः, सात्वतश्रेष्ठाः, बाणस्य नगरं सर्वतः आवृत्य स्थिताः। बाणः, तस्य उद्यानानि, प्राकाराणि, स्तम्भान्, द्वाराणि च विनश्यमानानि दृष्ट्वा, क्रोधेनाभिभूतः, तुल्यसैन्येन युद्धाय निर्गतः। बाणार्थं, भगवन् रुद्रः, पुत्रेण प्रमथैः सह, नन्दिरूपेण, रामकृष्णयोः युद्धाय प्रविष्टः। तत्र कृष्णशङ्करयोः, प्रद्युम्नगुहयोः, अद्भुतं रोमाञ्चनं युद्धं अभवत्। कुम्भाण्डः, कूपकर्णः बलरामेण सह युद्धम्; साम्बः बाणपुत्रेण, सात्यकिः बाणेन युद्धम्। ब्रह्माद्याः देवेशाः, ऋषयः, सिद्धाः, गन्धर्वाः, अप्सराः, यक्षाः, विमानैः युद्धदर्शनाय आगच्छन्। कृष्णः शङ्करस्य अनुचरान् — भूतान्, प्रमथान्, गुह्यकान्, डाकिन्यः, राक्षसान्, विनायकान् — व्यपोहितवान्। प्रेतान्, मातृगणान्, पिशाचान्, कुष्माण्डान्, ब्रह्मराक्षसान् च, शार्ङ्गधनुषा तीक्ष्णबाणैः नाशितवान्। पिनाकधारी रुद्रः, विविधास्त्राणि शार्ङ्गधारिणि कृष्णे प्रक्षिप्य, कृष्णः तानि प्रत्यस्त्रैः शमितवान्। ब्रह्मास्त्रं ब्रह्मास्त्रेण, वायव्यं पार्वतात्रेण, आग्नेयं पार्जन्यास्त्रेण, पाशुपतं स्वास्त्रेण प्रत्युत्तरितवान्। एवं श्रीमद्भागवते दशमे स्कन्धे, अनिरुद्धस्य बन्धनं, तदनन्तरं युद्धं च, भगवत्कृपया विस्तारतः वर्णितम्।