बाणः भगवान्नमः—एकदा तेन सहस्रबाहुत्वं दत्तं स्म, तु तस्याः बाहूनां भारः महान् अभवत्। स त्रिषु लोकेषु समं युद्धसक्षमं न कञ्चन अपश्यत्, केवलं शङ्करमेव विग्रहे इच्छति स्म। युद्धकाङ्क्षया स स्वैः निगृहीतबाहुभिः स्वदेहम् आकुर्वन्, दिशां गजान् युद्धाय आह्वयत्, पर्वतान् च प्रारम्भे भग्नवान्। तेऽपि भयभीताः पलायितवन्तः। एवं श्रुत्वा भगवान् रुष्टः उवाच—"यदा तव ध्वजः भग्नः स्यात्, मूढ, तदा समशक्तिं प्रतिद्वन्द्विनं प्राप्स्यसि, यः तव गर्वं विनाशयिष्यति।" इति उक्त्वा स बाणः प्रमुदितः स्वगृहं प्रविवेश, गिरिशस्य आज्ञां प्रतीक्षन्, स्वबलनाशं मूढः अपेक्षत्। तस्याः कन्यका उषा नामासीत्, या स्वप्ने कदापि अपृष्टं न दृष्टं न श्रुतं प्रद्युम्नसुतं सुन्दरयुवानं सह संगमम् अन्वभवत्। तं तत्र अदृष्ट्वा, सखीषु मध्ये उत्तिष्ठन्ती, आकुला लज्जिता च, "क्वासि प्रिय?" इति विलप्य रोदिति स्म। बाणस्य मन्त्रिणः कुम्भाण्डस्य दुहिता चित्रलेखा उषायाः सखी आसीत्। सा कौतूहलेन सखीजनमध्ये पृष्टवती—"कं त्वं अन्वेषयसे सुश्रोणि? कः स पुरुषः यः तव मनः व्याप्नोति? राजकुमारी, तव करं कस्यापि न दृष्टवान् अस्मि।" उषा उवाच—"स्वप्ने मया दृष्टः कश्चन कृष्णवर्णः, पद्मलोचनः, पीताम्बरधारी, महाबाहुः, यो स्त्रीणां हृदयानि आकर्षति। तं प्रियं अहं अन्वेषयामि, यस्याधरमधु पातवती, स च मां स्पृहयन् कुतश्चित् अन्तर्धाय, दुःखसागरे मां निपातितवान्।" चित्रलेखा उवाच—"त्रिषु लोकेषु यदि तव भाग्येऽयं दुःखं लिखितम्, अहं तदपनीय तं मनोज्ञं तव समीपं आनयिष्यामि।" एवं उक्त्वा, सा चित्रलेखा देवतानां, गन्धर्वाणां, सिद्धानां, चारणानां, नागानां, दानवानां, विद्याधराणां, यक्षाणां, मानवानां च रूपाणि चित्रितवती। मानवेषु वृष्णीन्, शूरं, अनकदुन्दुभिं, प्रद्युम्नं च दृष्ट्वा, रामकृष्णयोः चित्रणसमये लज्जिता अभवत्। अनिरुद्धस्य चित्रं दृष्ट्वा, सा लज्जया शिरः नमयित्वा, स्मयमाना, "एषः, एषः," इति राज्ञे उक्तवती। एतद् विज्ञाय योगिनी चित्रलेखा, कृष्णनप्त्री, आकाशमार्गेण द्वारकां जगाम। तत्र योगबलात् अनिरुद्धं सुप्तं शय्यायाम् आदाय, शोनितपुरं नीतवती, सखीमिदं दर्शयितुं। तं सुन्दरवीरं दृष्ट्वा, उषा प्रमुदितवदना स्वगृहे अनिरुद्धेन सह रममाणा, यत्रान्यैः प्रवेशो दुस्तरः, सुखेन कालयापयत्। तत्र सः उत्तमवस्त्रैः, माल्यैः, गन्धानुलेपनैः, धूपैः, दीपैः, आसनैः, पेयैः, भोज्यैः, स्वादुभिः, सेवावचोभिश्च सत्कृतः। कन्यागृहे रहसि, उषायाः प्रेम्णा निरन्तरं सेव्यमानः, अनिरुद्धः उषायाः रतिपाशैः बद्धः, दिनान्यन्यैः न ज्ञातवान्। यदाऽस्याः व्रतानि भग्नानि, यदुश्रेष्ठेन सुखितया, तदा रक्षकाः लघुलक्षणैः प्रमुदितां तां निरीक्ष्य, किंचित् अवगम्य, राजानं निवेदितवन्तः—"तव कन्या कुलकलङ्ककरी, अस्माभिः रक्ष्यमाणा अपि, कथं पुरुषेण दूषिता न ज्ञायते।" एवं श्रुत्वा बाणः दुःखितः शीघ्रं कन्यागृहं प्रविश्य, तत्र यदुप्रवीरं दृष्टवान्। सः कामस्य आत्मजं, सर्वसौन्दर्यसम्पन्नं, श्यामवर्णं, पीताम्बरं, पद्मलोचनं, विशालबाहुं, कुण्डलैः, कुटिलकचैः, स्मितावलोकनैः मुखसौभाग्ययुक्तं, कन्यया सह क्रीडन्तं द्यूते अपश्यत्। तस्याः स्तनकुङ्कुमलेपनक्लिष्टमालया अलङ्कृतां तां प्रियां अङ्के समुपविष्टां, अनिरुद्धः मल्लिकामालां धारयन्, तस्य समीपे स्थितः। तं दृष्ट्वा बाणः विस्मितः अभवत्। तत्र माधवम् शत्रुबलैः परिवृतम् दृष्ट्वा, अनिरुद्धः गदां गृह्य, काल इव दण्डपाणिः, सर्वान् जिघांसन् स्थितवान्। ये सर्वतः तं गृह्णितुम् आगतवन्तः, तैः अनिरुद्धेन, वराहनायक इव श्वानान् हन्ति, ताडिताः; तेषां शिरांसि, ऊरवः, बाहवः भग्नाः, ते पलायितवन्तः। ततः बाणस्य बलवान् पुत्रः, नागपाशैः कोपाविष्टं स्वबलघातिनं अनिरुद्धं बद्धवान्। उषा दुःखशोकसमाकुला, तं बद्धं दृष्ट्वा अश्रुपूर्णलोचना रोदितुम् आरब्धा। एवं दशमस्कन्धस्य द्विसप्ततितमं "अनिरुद्धबन्धनं" नाम अध्यायः समाप्तः। श्रीशुक उवाच—हे भारत, अनिरुद्धं च बान्धवान् अदृष्ट्वा, चतुर्मासं तेषां शोकपूर्णं व्यतीयाय। नारदात् अनिरुद्धस्य बन्धनं तद्वृत्तं च श्रुत्वा, कृष्णदेवताः वृष्णयः शोनितपुरं प्रति प्रस्थितवन्तः। प्रद्युम्नः, युयुधानः, गदः, साम्बः, सारणः, नन्दः, उपनन्दः, भद्रः, अन्ये च, रामकृष्णपरायणाः, निर्गतवन्तः। द्वादशभिः अक्षौहिणीभिः सहिताः, सात्वतानां श्रेष्ठाः बाणपुरं सर्वतः परिवृत्य स्थितवन्तः। बाणः स्वोद्यानदुर्गगोपुरद्वाराणि विनश्यमानानि दृष्ट्वा, कोपेन समाक्रान्तः, समसेनया निर्गत्य युद्धाय सज्जः अभवत्। बाणस्य पक्षे भगवतः रुद्रः, पुत्रेण प्रमथगणैः सह, नन्दिवृषे समारुह्य, रामकृष्णाभ्यां सह युद्धाय प्रवृत्तः। तदा कृष्णस्य शंकरस्य च, प्रद्युम्नस्य गुहस्य च, बलरामस्य कुम्भाण्डकूपकर्णयोः, साम्बस्य बाणसुतस्य, सात्यक्याः बाणस्य च मध्ये, अद्भुतं रोमाञ्चकारि युद्धम् अभवत्। ब्रह्मादयः सुरेश्वराः, ऋषयः, सिद्धगन्धर्वचारणाः, अप्सरसः, यक्षाश्च विमानैः समागत्य युद्धदर्शनाय स्थितवन्तः। कृष्णः शंकरस्य गणान्—भूतान्, प्रमथान्, गुह्यकान्, डाकिनीः, राक्षसान्, विनायकांश्च—शार्ङ्गधनुषः तीक्ष्णैः बाणैः ताडितवान्। प्रेतमातृपिशाचकुष्माण्डब्रह्मराक्षसानपि तैः बाणैः दूरं प्रहृत्य, युद्धे विजयी अभवत्।