श्रुत्वा बाणः भगवन्तं महादेवं लोकगुरुं लोकनाथं च, येषां कामाः अप्राप्ताः तेषां च कामदं, यस्य पादौ अमरैः पूज्येते, तस्मै प्रणम्य उवाच—‘भगवन्, त्वया मे सहस्रबाहुत्वं दत्तम्, किन्तु एषा बाहुशक्तिः मम महद् भारः जातः। त्रिषु लोकेषु त्वदन्यः कोऽपि मम समः युद्धे न दृश्यते। अतः त्वमेव समराय योग्यः इति मत्वा त्वां युद्धाय याचामि।’ सः युद्धकाङ्क्षया निगृहीतबाहुभिः स्वदेहं विदारयन्, दिशां नागैः समरं कृत्वा, पर्वतान् आदौ द्रुत्य चूर्णयन्, तानपि भयभीतान् पलायमानान् दृष्ट्वा, महादेवस्य कोपं जनयामास। तदा भगवान् गिरीशः क्रुद्धः तम् उवाच—‘रे मूढ! यदा तव ध्वजो भग्नः स्यात्, तदा त्वं समराय योग्यं प्रतिद्वन्द्विनं प्राप्स्यसि, यः तव मदं हरिष्यति।’ एवं उक्त्वा, सः बाणः मोहितचित्तः प्रमुदितः स्वगृहं प्रविश्य, गिरीशस्य आज्ञां प्रतीक्षमाणः, स्वबलविनाशस्य मूढः प्रतीक्षां चकार। तस्य कन्या ऊषा नाम आसीत्। सा स्वप्ने कदापि न दृष्टं न श्रुतं, प्रद्युम्नस्य पुत्रं, मनोज्ञं युवानं सह संगमम् अनुभूतवती। स्वप्नान्ते तं न दृष्ट्वा, सखीमध्येषु उत्थाय, कम्पितचित्ता लज्जया आकुला, ‘प्रिय! क्व असि?’ इति विलपन्ती। तस्याः सखी चित्रलेखा, या कुम्भाण्डस्य कन्या आसीत्, ऊषायाः सख्याः मध्ये जिज्ञासया पृष्टवती—‘सुन्दरभ्रु, कं त्वं अन्विष्यसि? कः सः पुरुषः यः तव मनसि स्थितः? कन्ये, अद्यापि कस्यापि त्वया पाणिः न गृहीतः।’ ऊषा उवाच—‘स्वप्ने मया एकः पुरुषः दृष्टः, कृष्णवर्णः, कमललोचनः, पीताम्बरधरः, दीर्घबाहुः, यो नार्यः हृदि आकर्षति।’ पुनः उवाच—‘स एव प्रियः मया अन्विष्यते, यस्य ओष्ठामृतं पीत्वा, सः मां स्पृहयन् कुतश्चित् अन्तर्धाय, दुःखसिन्धौ मां क्षिप्तवान्।’ चित्रलेखा उवाच—‘यदि त्रिषु लोकेषु तव दुःखं विधिना लिखितम्, अहं तत् अपाकरोमि। कोऽयं मनोहरः पुरुषः, तं मे वद, अहं तव समीपं आनयामि।’ एवं उक्त्वा, सा चित्रलेखा देवतानां, गन्धर्वाणां, सिद्धानां, चारणानां, नागानां, दानवानां, विद्याधराणां, यक्षाणां, मानवानां च रूपाणि आरेखयत्। मानुषेषु वृष्णीन्, शूरं, अनकदुन्दुभिं, प्रद्युम्नं च आरेखयन्ती, बलरामकृष्णयोः चित्रणकाले लज्जया अवनतवदना अभवत्। अनिरुद्धस्य चित्रं दृष्ट्वा, ऊषा लज्जया अधोमुखी अभवत्, स्मयमानया वदनं प्रफुल्लम्—‘एषः सः, एषः सः’ इति राज्ञे न्यगादत्। तद् अवगम्य, योगिनी कृष्णनप्त्री चित्रलेखा, हे राजन्, आकाशमार्गे द्वारकां ययौ, या कृष्णेन संरक्ष्यते। तत्र योगबलं प्रपन्ना, सा शयाने शय्यायां सुशोभने अनिरुद्धं प्रद्युम्नसुतं गृहीत्वा, शोनितपुरं स्वसखीम् दर्शयितुं नीतवती। तं मनोज्ञवीरं दृष्ट्वा, ऊषा प्रहृष्टवदना, स्वगृहे, यत्र अन्येषां गमनम् अत्यदुरम्, अनिरुद्धेन सह रममाणा आसीत्। सः उत्तमवस्त्रैः, माल्यैः, गन्धैः, धूपैः, दीपैः, आसनैः, पेयैः, भोज्यैः, लेह्य-चोष्यैः, सेवावचोभिः सत्कारं प्राप्नोत्। कन्यागृहे रहितः, ऊषायाः वर्धमानया प्रीत्या सेव्यमानः, अनिरुद्धः तस्याः सौन्दर्येन्द्रियगृहीतः, कालगमनम् अपि न वेदितवान्। यदाऽनिरुद्धेन यदुवीर्येण सा रमिता, तदा तस्याः व्रतानि भग्नानि; रक्षिणः तु लक्षणैः प्रमुदिताः तां निरीक्ष्य, राज्ञे निवेदयामासुः—‘राजन्, तव कन्यायाः असदाचारः दृश्यते, या कुलस्य कलङ्कः।’ ‘अस्माभिः संरक्ष्यमाणायामपि कन्यायां, न ज्ञायते कथं साऽसाध्या पुरुषेण दूषिता।’ इति श्रुत्वा, बाणः दुःखितचित्तः शीघ्रं कन्यागृहं प्रविश्य, यदुकुलपुत्रम् अपश्यत्। सः तं कामात्मजं, लोकेषु मनोहरतमं, कृष्णं, पीताम्बरं, कमललोचनं, विशालबाहुं, कुण्डलधारीं, कुञ्चितकेशं, स्मितावलोकनमण्डितवदनं, सखीसमेतं, माल्यकुम्कुमरागलिप्तस्तनां प्रियाम् आलिङ्ग्य, मल्लिकामालां हस्ते गृहीत्वा, तस्याः पार्श्वे क्रीडन्तं द्यूतक्रिडायाम् अद्भुतरूपं दृष्ट्वा, बाणः विस्मितः अभवत्। माधवम् शत्रुसैन्यैः परिवृतं दृष्ट्वा, अनिरुद्धः गदां गृहीत्वा, मृत्युवत् दण्डधारी, युद्धाय स्थितः। ये ये तं गृहीतुं समन्तात् धावन्ति, तान् अनिरुद्धः वराहनायक इव श्वानान्, गदया निहत्य, शिरः, जङ्घा, बाहून् च भञ्जन्, ते पलायमानाः प्रासादात् निष्क्रान्ताः। तदा बाणस्य बलवान् पुत्रः, नागपाशैः कुपितः अनिरुद्धं बध्नन्, स्वबलं हन्तं तम् निगृह्य, ऊषा दुःखशोकाभिभूता, बद्धं दृष्ट्वा, अश्रुपूर्णलोचना विललाप। एवं दशमस्कन्धस्य द्विषष्टितमेऽध्याये ‘अनिरुद्धस्य बन्धनं’ नाम समाप्तम्। श्रीशुक उवाच—हे भारत, अनिरुद्धस्य च बान्धवानां च अदर्शनकाले, चतुर्मास्यं दुःखेन पूर्णम्। नारदात् अनिरुद्धस्य बन्धनं तद्वृत्तान्तं च श्रुत्वा, येषां कृष्णः देवता, ते वृष्णयः शोनितपुरं प्रति प्रस्थिताः। प्रद्युम्नः, युयुधानः, गदः, साम्बः, सारणः, नन्दः, उपनन्दः, भद्रः, चान्ये च, रामकृष्णपरायणाः, ययुः। द्वादशभिः अक्षौहिणीभिः सैन्येन संयुक्ताः, सात्वतानां श्रेष्ठाः, बाणपुरं सर्वतः परिवव्रुः। तदा बाणः, स्वोद्यान-प्राकार-गोपुर-तोरणानां विनाशं दृष्ट्वा, कोपेन संविग्रहः, तुल्येन च सैन्येन बहिः युद्धाय निर्गतः। तस्य कृते, भगवतः रुद्रस्य, पुत्रेण प्रमथगणैः सहितः, नन्दिवृषमारूढः, रामकृष्णाभ्यां युद्धं कृतम्। तत्र अद्भुतं रोमाञ्चकारकं महारणं जातम्—कृष्णशङ्करयोः, तथा प्रद्युम्नगुहयोः च। कुम्भाण्डः कूपकर्णश्च बलरामेण, साम्बः बाणपुत्रेण, सात्यकिः बाणेन च समरं कृतवन्तः। ब्रह्मादयः देवेशाः, ऋषयः, सिद्धगन्धर्वाः, अप्सरः, यक्षाः च विमानैः समागत्य, तद्रणं द्रष्टुं समाययुः। तत्र कृष्णः शङ्करस्य गणान्—भूतगणान्, प्रमथगणान्, गुह्यकान्, डाकिनीः, राक्षसान्, विनायकान् च—दूरं प्रापयामास। एवं श्रीमद्भागवतस्य महापुराणस्य दशमस्कन्धे, अनिरुद्धस्य बन्धनं, ऊषायाः स्वप्नदर्शनं, चित्रलेखाया योगशक्तिः, बाणकन्यागृहस्य रहस्यं, यदुवंशस्य शौर्यं, कृष्णरुद्रयोः युद्धं च, क्रमशः प्रवृत्तम्।