बलरामः, क्रोधेन पूर्णः, शीघ्रं कलिङ्गराजं दशमे पदे गृहीत्वा, तस्य हसितस्य दन्तान् निर्बद्धान् अपहृतवान्। अन्ये राजानः, येषां बाहवः, ऊरवः, शिरांसि च बलरामस्य गदया भग्नानि रक्तेन च आवृतानि, भयात् पलायितवन्तः। तदा, रुक्मिण्या भ्राता रुक्मी हतः, हरिः, रुक्मिणी-बलरामयोः स्नेहभङ्गं आशङ्क्य, न तं कर्म प्रशंशति न च निन्दति। अनिरुद्धं तस्य वधूं च दिव्यरथे स्थापयित्वा, रामः दशार्हाः च भोजकाटात् कुशस्थलीं प्रययुः, मधुसूदनस्य आश्रये सर्वार्थसिद्धयः। ततः राजा पृष्टवान्—यदुवरः बाणस्य पुत्रीं ऊषां विवाहितवान्, तस्मिन्नेव काले हरिः शङ्करेण सह घोरयुद्धं अभवत्। महायोगिन्, त्वं सर्वं विस्तार्य कथयितुमर्हसि। शुकः उवाच—बाली, महात्मा, यः वामनरूपेण हरये पृथिवीं दत्तवान्, तस्य शतपुत्रेषु ज्येष्ठः बाणः। सः शिवभक्तः, पूजितः, दानशीलः, बुद्धिमान्, सत्यनिष्ठः, व्रतधारः च। शोणितपुरीं रम्यां अधिराज्यं कृतवान्, शम्भोः कृपया तस्य पार्षदाः सुरसमान्। सहस्रबाहुः ताण्डवकाले रुद्रं संगीतैः तुष्टवान्। प्राणीश्वरः भक्तवात्सल्यः तस्मै वरं दत्तवान्, सः शिवं नगररक्षां वव्रे। एकदा, बलात् मदोन्मत्तः, गिरीशं समीपस्थं उपगम्य, सूर्यसमानमुकुटेन तस्य पदानि स्पृष्टवान्। सः उवाच—महादेव! लोकगुरो! लोकनाथ! अनार्धितकामानां कामदः! सुरैः पूजितपादः! सहस्रबाहून् दत्तवान्, ते मे महाभारः अभवत्। त्रैल्योक्ये त्वाम् विना युद्धसमानं न पश्यामि। युद्धाभिलाषः, सः निजबाहुभिः स्वं शरीरं खण्डयन्, दिशागजैः युद्धं कृत्वा, पर्वतान् च विदार्य, तान् भयात् पलायितवान्। शम्भुः श्रुत्वा, क्रुद्धः—यदा तव ध्वजः भग्नः, तदा युद्धे तव तुल्यः प्रतिद्वन्दी तव गौरवं हर्ता भविष्यति—इति उक्तवान्। एवम् उक्तः, बाणः प्रमुदितः, गिरीशाज्ञां प्रतीक्ष्य स्वगृहं प्रविष्टवान्, स्वबलविनाशं मूढः प्रत्याशां कृतवान्। तस्य कन्या ऊषा, स्वप्ने प्रद्युम्नपुत्रेण, यं न पूर्वं दृष्टवती न श्रुतवती, संयोगं अनुभूतवती। तं न दृष्ट्वा, सखीषु व्याकुला लज्जिताचिता, 'क्वासि प्रिय?' इति आह्वयति। बाणस्य मन्त्री कुम्भाण्डः, तस्य कन्या चित्रलेखा, ऊषायाः सखी, जिज्ञासायाः सखीषु पप्रच्छ—'कं त्वं अन्वेषयसी सुश्रोणि? कः पुरुषः तव मनो गृहीत्वान्? राजकुमारी, तव हस्तग्रहणं मया न दृष्टम्।' ऊषा उवाच—'स्वप्ने दृष्टवान्—श्यामः, पद्मनयनः, पीतवस्त्रः, दीर्घबाहुः, यो स्त्रीहृदयहारः।' 'तं प्रियं अन्वेषयामि, यस्य अधरामृतं पानं कृतवती, तदनन्तरं सः ममाभिलाषी सन् क्वापि गतः, मां दुःखसागरं निपातितवान्।' चित्रलेखा उवाच—'यदि त्रैलोक्ये तव भाग्यं निषिद्धम्, अहं तद् अपाकरोमि। यं मनोहरं त्वं वदसि, तं तव समीपं आनयिष्यामि।' एवं उक्त्वा, देवगन्धर्वसिद्धचारणनागराक्षसविद्याधरयक्षमानुषाणां रूपाणि चित्रितवती। मनुषेषु वृष्णीन्, शूरम्, अनकदुन्दुभिं, प्रद्युम्नं चित्रयित्वा, रामकृष्णयोः चित्रणकाले लज्जितवती। अनिरुद्धं दृष्ट्वा, मुखं नमयित्वा, स्मितं कृत्वा, 'एषः, एषः' इति राज्ञे उक्तवती। एतत् ज्ञात्वा, चित्रलेखा योगिनी कृष्णनातिनी, आकाशमार्गे द्वारकां गता, कृष्णरक्षितां। तत्र योगबलं उपयोज्य, प्रद्युम्नपुत्रं अनिरुद्धं, शयने सुप्तं, शोणितपुरं आनयित्वा, सख्यै दर्शितवती। तं सुंदरवीरं दृष्ट्वा, ऊषा हृष्टमुखी, अनिरुद्धेन स्वगृहे रमितवती, यत्र अन्यैः प्रवेशः दुष्करः। तं उत्तमवस्त्रैः, माल्यैः, गन्धैः, धूपदीपासनपानभोजनपाकोपहारैः, सेवावाक्यैः च सम्मानितवती। कन्यागृहान्तरे, ऊषायाः स्नेहवृद्ध्या अनिरुद्धः नित्यं सेवितः, तस्य इन्द्रियाणि ऊषया आकृष्टानि, कालगमनं न ज्ञातवान्। यद्वा, यदुवीरः ऊषां रमयन्, व्रतभङ्गं कृत्वा, रक्षकाः तां लक्षणैः प्रमुदिता अवलोकयन्। रक्षकाः राज्ञे निवेदितवन्तः—'तव कन्यायाः गृहे, अस्माभिः रक्षितायाः, कस्यापि पुरुषस्य स्पर्शः ज्ञातः, कुलस्य कलंकः।' 'रक्षितायाः अपि, हे नाथ, गृहे तस्याः, न ज्ञायते कः पुरुषः दुर्गमं गृहम् प्रविष्ट्वा तां दूषितवान्।' ततः बाणः, कन्यायाः कलंकश्रवणेन दुःखितः, शीघ्रं कन्यागृहं प्रविष्ट्वा, यदुप्रतापं अनिरुद्धं ददर्श। सः कामपुत्रं, जगति सर्वसुन्दरं, श्यामवर्णं, पीतवस्त्रं, पद्मनयनं, दीर्घबाहुं, कुण्डलैः अलङ्कृतं, कुचेलकपोलं, स्मितावलोकितमुखं, ददर्श। सः प्रियया सह, क्रीडायां मग्नः, तस्या गात्रे स्तनकुङ्कुमेन मलिनमाल्यं, तस्य बाहुषु मालतीमाल्यं, तस्या समीपे उपविष्टं, बाणः विस्मितः। माधवः शत्रुपरिवृतः रक्षकसैन्यैः दृष्ट्वा, अनिरुद्धः गदां उत्थाय, मृत्युः दण्डधारीव, माराय उद्यतः अभवत्। तं ग्रहीतुं सर्वतः यः आक्रमन्, अनिरुद्धेन निपातिताः, वराहनायकः श्वानान् इव हन्ति; तैः भग्नशिरोऊरुबाहवः, तद्वधात् गृहेभ्यः पलायितवन्तः। ततः बाणस्य शक्तिमान् पुत्रः, नागपाशैः अनिरुद्धं, स्वसैन्यवधात् क्रुद्धं, बध्नात्; ऊषा दुःखशोकाभिभूता, तं बद्धं दृष्ट्वा, अश्रुपूर्णनेत्रा विलपति। एवं दशमो भागः, द्विषष्टितमोऽध्यायः, 'अनिरुद्धबन्धनं' नाम, श्रीमद्भागवते महापुराणे, परमहंससंहितायां, समाप्तः।