ततः दिव्यः शब्दः आकाशात् अभवत्—"एषः द्यूतविजयः केवलं बलरामेण प्राप्तः; रुक्मिः तु असत्यं वदति, वाक्यैः न तु धर्मेण।" तं दिव्यवचनं उपेक्ष्य, विदर्भराजः, दुष्टराजानां प्रेरितः तथा च दैवेन, संकर्षणं उपहसन् अवमानपूर्वकं वदति। सः बलरामं तिरस्कृत्य उवाच—"गोपाः, ये वनानि विचरन्ति, द्यूते निपुणाः न; राजानः द्यूतं क्रीडन्ति, शरांश्च क्षिपन्ति, न तु युष्माकं सदृशाः।" एवं राजभिः तथा रुक्मिणा तिरस्कृतः बलरामः कोपाविष्टः, सभायां गदामुत्सृज्य तं प्राहरत्। ततः कालिङ्गराजं दशमे पदे शीघ्रं गृहीत्वा, बलरामः, क्रुद्धः, तस्य दन्तान् अपातयत्—यः हास्यं कृत्वा दन्तैः प्रकाशितैः उपहसत्। अन्ये राजानः, येषां भुजाः, जंघाः, शिरांसि च भग्नानि रक्तेन आवृतानि, बलरामगदाघातेन अभिभूताः भयात् पलायन्ते स्म। रुक्मिः, कृष्णस्य श्यालः, हतः सति, हरिः, रुक्मिण्याः च बलरामस्य सौहार्दभङ्गभयात्, तद्व्यपारं न प्रशशंसा न च निन्दितवान्। ततः अनिरुद्धं नववधूं च दिव्यरथे स्थाप्य, रामः दशार्हाः च भोजकाटात् कुशस्थलीं प्रययुः, सर्वार्थसिद्ध्यर्थं मधुसूदनस्य आश्रयेण। तदा राजा पप्रच्छ—"यदुवंशश्रेष्ठः बाणस्य कन्यां ऊषां विवाहं कृतवान्; तत्र हरिः शंकरस्य च महान् युद्धः अभवत्। हे महायोगिन्, त्वं सर्वमेतत् विस्तारतः वक्तुमर्हसि।" श्रीशुकः उवाच—बाणः, शतस्य पुत्राणां मध्ये ज्येष्ठः, महात्मनः बलेरपत्यः—यः वामनरूपेण हरये पृथिवीं दत्तवान्। सः स्वपितरं बाणं, शिवभक्तं, पूजितं, उदारं, बुद्धिमन्तं, सत्यनिष्ठं, व्रतानुग्रं च। शोणितीति रम्ये नगरे, सः राजा अभवत्; शंभोः प्रसादेन, तस्य परिचारकाः अमृतस्य सदृशाः। सहस्रभुजः सः ताण्डवकाले रुद्रं संगीतैः तुष्टवान्। सर्वभूताधिपः प्रभुः, भक्तनां शरणं प्रियः, तस्मै वरं दत्तवान्; सः शिवं नगरे रक्षकमिच्छत्। एकदा, बलात् मदोन्मत्तः, समीपस्थितं गिरिशं उपगम्य, सूर्यप्रभया किरीटेन तस्य पद्मपादौ स्पृष्टवान्। "नमस्ते महादेव, लोकगुरो, लोकनाथ, कामानां पूर्तिकर्तः, येषां पादौ सुरैः पूज्यन्ते।" इत्युक्त्वा, "सहस्रभुजाः मया लब्धाः, ते मे भारः अभवत्; त्रिषु लोकेषु कोऽपि मम तुल्यः नास्ति, केवलं त्वं युद्धाय योग्यः।" युद्धे स्पृहया, सः संयमितैः भुजैः आत्मानं खण्डयन्, दिशां गजान् युद्ध्वा, पर्वतान् च दारयन्, ते अपि भयात् पलायन्ति स्म। एतत् श्रुत्वा प्रभुः कोपितः उवाच—"यदा तव ध्वजः भग्नः स्यात्, तदा त्वं युद्धे समं प्रतिपक्षं प्राप्य, गर्वं त्यजसि।" एवं उक्त्वा, सः मोहितः, हृष्टः, स्वगृहं प्रविष्टः, गिरिशस्य आज्ञां प्रतीक्षन्, स्वशक्तिनाशं मूढः अभिलषति स्म। तस्य कन्या ऊषा नाम्ना, स्वप्ने प्रद्युम्नपुत्रेण, सुंदरयुवेन, न दृष्टेन न श्रुतपूर्वेण, संगमं अनुभवति स्म। तं न दृष्ट्वा, सखीषु उत्तिष्ठति, विक्षिप्तवती लज्जिता च, "क्वासि प्रिय?" इति विलपन्ती। बाणस्य मन्त्रिणः कुम्भाण्डस्य कन्या चित्रलेखा, ऊषायाः सखी, सख्यः मध्ये उत्सुकतया पप्रच्छ। "कं त्वं अन्वेषयसि, सुश्रोणि? कः पुरुषः तव मनः व्याप्नोति? राजकुमारी, तव हस्तग्रहणं कस्यापि न दृष्टम्।" ऊषा उवाच—"स्वप्ने मया दृष्टः, कृष्णवर्णः, पद्मलोचनः, पीतवस्त्रः, दीर्घबाहुः, यो नार्यः हृदयम् आकर्षति।" "सः प्रियः, यस्य ओष्ठामृतं मया पीतम्, सः मां आकाङ्क्ष्य, कुत्रापि गतः, मां दुःखसागरं निपात्य।" चित्रलेखा उवाच—"यदि तव दुःखं त्रिलोक्यां नियतं, तत् अहं निवारयिष्यामि। कः सः मनोज्ञः, वद; अहं तं आनयिष्यामि।" इत्युक्त्वा, देवगन्धर्वसिद्धचारणनागराक्षसविद्याधरयक्षमानुषाणां रूपाणि चित्रितवती। मानुषेषु वृष्णीन्, शूरं, अनकदुन्दुभिं, चित्रयन्ती, प्रद्युम्नं दृष्ट्वा, रामकृष्णयोः चित्रणकाले लज्जिता अभवत्। अनिरुद्धं चित्रितं दृष्ट्वा, सखीमुखं नमयन्ती, स्मित्वा राज्ञे उवाच—"सः, सः।" एवं ज्ञात्वा, योगिनी चित्रलेखा, कृष्णनन्दिनी, आकाशमार्गेण द्वारकां गतवती, कृष्णरक्षितां। तत्र योगबलं उपयुज्य, प्रद्युम्नपुत्रं अनिरुद्धं, उत्तमशय्यायां सुप्तं, शोणितपुरं नीतवती, सखीं दर्शयितुं। तं सुंदरवीरं दृष्ट्वा, सखी, हर्षपूर्णमुखी, अनिरुद्धेन स्वगृहे रममाणा, यत्रान्यैः प्रवेशः दुर्लभः। सः उत्तमवस्त्रैः, माल्यैः, गन्धैः, धूपैः, दीपैः, आसनैः, पेयैः, खाद्यैः, स्वादुभिः, सेवावाक्यैः च सम्मानितः। कन्यागृहान्तरे, सदा तस्याः वर्धमानया स्नेहेन सेवितः, अनिरुद्धः, ऊषायाः कामवशः, कालगमनं न अवगच्छति स्म। यदाऽसौ यदुवीरः तां रमयति, तस्याः व्रतानि भग्नानि, रक्षकाः तां तुष्टाः, लघुसूचनाभिः ज्ञातवन्तः। रक्षकाः राज्ञे निवेदयन्ति—"तव कन्यायाः सन्दिग्धं आचरणं दृष्टमस्माभिः, कुलस्य कलङ्कः।" "अस्माभिः रक्षितायां, तव गृहे, न ज्ञायते कथं कन्या, दुर्गमगृहे, पुरुषेण पतिता।" ततः बाणः, तु कन्यायाः कलङ्कं श्रुत्वा, शीघ्रं कन्यागृहं प्रविश्य, यदुप्रतापं दृष्टवान्। सः कामस्य पुत्रं, लोकेषु सर्वाधिकसुन्दरं, कृष्णवर्णं, पीतवस्त्रं, पद्मलोचनं, दीर्घबाहुं, कुण्डलैः कुटिलकेशैः शोभितं, स्मितावलोकैः मुखं विभूषितं च, अपश्यत्। सः तं प्रियतमा सहितं द्यूते रममाणं अपश्यत्; तस्याः शरीरं कुम्कुमकदलीनां माल्येन अलंकृतं, अनिरुद्धः च जाज्वल्यमाल्यं बाहुना धृत्वा, तस्याः समीपे उपविष्टः; तं दृष्ट्वा बाणः विस्मितः अभवत्।