श्रीशुक उवाच— भगवतः श्रीकृष्णस्य पुत्राः क्रमशः संकीर्त्यन्ते। भानुः, सुभानुः, स्वरभानुः, प्रभानुः, भानुमान्, चन्द्रभानुः, बृहद्भानुः, रतिभानुश्च—एते अष्टौ पुत्राः। सत्यभामायाः दश पुत्राः आसन्—श्रीभानुः, प्रतिभानुः, साम्बः, सुमित्रः, पुरुजित्, शतजित्, सहस्रजित्, विजयः, चित्रकेतुः, वसुमान्, द्रविडः, क्रतुः च; एते जाम्बवत्याः पुत्राः, साम्बादयः, पितरि प्रियाः। नाग्नजित्या अपि वीरचन्द्रः, अश्वसेनः, चित्रगुः, वेगवान्, वृषः, आमः, शङ्कुः, वसुः, श्रीमान्, कुन्तिः च दश पुत्राः अभवन्। कालिन्द्याः अपि श्रुतः, कविः, वृषः, वीरः, सुभाहुः, भद्रः, एकलः, शान्तिः, दर्शः, पूर्णमासः; सोमकः कनिष्ठः पुत्रः आसीत्। माध्र्याः अपि प्रघोषः, गात्रवान्, सिंहः, बलः, प्रबलः, ऊर्ध्वगः, महाशक्तिः, सहः, ओजः, अपराजितः च दश पुत्राः। मित्रविन्दायाः अपि व्रुकः, हर्षः, अनिलः, गृध्रः, वर्धनः, अन्नादः, महाशः, पावनः, वह्निः, क्षुधिः च पुत्राः। भद्रायाः संग्रामजित्, बृहत्सेनः, शूरः, प्रहरणः, अरिजित्, जयः, सुभद्रः, वामायुः, सत्यकः च अभवन्। रोहिण्याः अपि दीप्तिमान्, ताम्रः, तप्तः, अन्ये च पुत्राः। प्रद्युम्नात्, भोजकटनगर्यां, रुचिमत्याः पुत्र्या, बलिन्याः रुक्मिण्याः, अनिरुद्धः अभवत्। एवं तेषां पुत्रपौत्राणां संख्याः दशकोटिपर्यन्ता बभूवुः, हे नृप, श्रीकृष्णस्य पुत्रमातरः षोडशसहस्रं सञ्जाताः। राजा उवाच— कथं रुक्मी, श्रीकृष्णेन तिरस्कृतः, तस्य वधोपयोग्यं अवसरं चिकीर्षुः, युद्धे स्वकन्यां कृष्णपुत्राय ददौ? एतद् विस्तरेण कथय, विप्र, प्रतिद्वन्द्विनोः विवाहकथां श्रोतुम् इच्छामि। श्रीशुक उवाच— योगिनः भूतं भविष्यद्वर्तमानेन्द्रियगोचरातीतं दूरस्थं गुह्यं च स्पष्टं पश्यन्ति। स्वयंवरे तु प्रद्युम्नस्य पुत्रः अनिरुद्धः, कामदेवस्वरूपः, स्वयमेव तया वरणः कृतः। राज्ञः समागतान् जित्वा, स एकाकी रथेन तां कन्यां संग्रामे हरन्। रुक्मी अपि, स्मृत्वा वैरं तिरस्कारं च श्रीकृष्णस्य, स्वभगिन्याः प्रियार्थं, भगिन्याः पुत्राय कन्यां ददौ। कृतवर्मणः पुत्रः, महाबलः, रुक्मिण्याः कन्यां, विशाललोचनां, सुन्दरीं, विवाहाय जग्राह। रुक्मी अपि, स्वपौत्रीं रोचनां, हरिपौत्राय अनिरुद्धाय, वैरमपि न विस्मृत्य, भगिन्याः प्रियार्थं ददौ; अनाचारं ज्ञात्वापि, स्नेहबन्धनात् बद्धः। तस्मिन्नेव शुभे काले, हे नृप, रुक्मिण्या, रामेण, कृष्णेन, साम्बप्रद्युम्नादिभिः सह, भोजकटनगरं गतम्। विवाहे सम्पन्ने, कलिङ्गाधिपेनाद्यैः राज्ञः गर्विताः, बलरामं पाशकक्रीडायां रुक्मीणं जेतुं प्रोत्साहयामासुः। 'एष न जानाति पाशकं, हे नृप, तथापि हानिः महती,' इति उक्त्वा, बलरामः आहूतः, रुक्मी तेन सह क्रीडितुम् आरब्धवान्। तत्र रामेण शतं, सहस्रं, दशसहस्रं च दत्तम्; रुक्मी तं जितवान्, कलिङ्गराजः बलरामं दन्तैः प्रकटयन् हसितवान्, यं हलायुधः सहनं न शशाक। ततः रुक्मी लक्षशतम् अपि दत्तवान्, बलरामः तं द्यूतम् अपि जितवान्; रुक्मी तु कपटेन 'मया जितम्' इति उक्तवान्। तदा क्रोधसंरक्तलोचनः, महाबलः बलरामः, पूर्णसमुद्र इव, दशलक्षं दत्तवान्। बलरामः अपि तद् द्यूतं धर्मेण जितवान्, रुक्मी पुनः कपटेन 'मया जितम्, साक्षिणः वदन्तु' इति अवदत्। तदा दिव्यः शब्दः व्योम्नः श्रुतः—'बलराम एव द्यूतं जितवान्; रुक्मी तु वाचालः, न तु धर्मेण विजयी।' तं दिव्यवचनं लंघयन्, विदर्भाधिपः, दुष्टराजनिगदितः, दैवप्रेरितः, संकर्षणं निन्दन् अवदत्। 'त्वं न जानासि पाशकं, गोकुलचराः गोपालाः युष्माकं न पाशकं न धनुर्विद्या; राजानः एव पाशकं क्रीडन्ति, बाणान् च क्षिपन्ति, न तु युष्मादृशाः।' एवं राजभिः तिरस्कृतः, रुक्मीणापि उपहस्यमानः, बलरामः क्रोधात् मुसलं उत्तोल्य, पुरुषसमाजे तं ताडितवान्। कलिङ्गराजं दशमे पदे गृहीत्वा, बलरामः क्रुद्धः, तस्य हास्यकृतस्य दन्तान् निष्पीड्य चूर्णयामास। अन्ये राजानः, भिन्नबाहुः, जंघाः, शिरांसि, रक्तेन सिक्ताः, बलरामस्य मुसलाभिहताः, भयात् पलायिताः। रुक्मी, भगिनीपत्युः, निहतः सति, हरिः, रुक्मिण्याः रामयोः च स्नेहभङ्गभीतः, न स्तुतवान्, न निन्दितवान्। अनिरुद्धं नववध्वा सह, शोभनरथे स्थाप्य, रामः दशार्हैः सह, भोजकटात् कुशस्थलीं ययौ, मधुसूदनाश्रयाः, कृतकृत्याः। राजा उवाच— यदूनां श्रेष्ठः बाणस्य कन्यां ऊषां विवाहयामास। तदा हरिशङ्करयोः घोरः संग्रामः अभवत्। हे महायोगिन्, एतत् विस्तरेण वक्तुम् अर्हसि। श्रीशुक उवाच— शतशः पुत्रेषु बलेः, यस्य पृथ्वीं वामनरूपेण हरये दत्तवता, बाणः ज्येष्ठः अभवत्। स एव बाणः, शिवभक्तः, पूजितः, दाता, बुद्धिमान्, सत्यनिष्ठः, व्रतधारी च। शोणितपुरी नाम रम्ये नगरे, स राजा अभवत्। शम्भोः प्रसादेन तस्य पार्षदाः देववत् आसन्। सहस्रबाहुः स ताण्डवकाले रुद्रं वीणावादनादिभिः तुष्टाव। सर्वभूतपतिः, भक्तवत्सलः, तस्मै वरं दातुम् इच्छन्, इच्छितं वरं ददौ। बाणः तु शिवं नगरस्य रक्षां वव्रे। कदाचित्, स्वबलमदेन मत्तः, समीपस्थं गिरिशं उपसृत्य, सूर्यप्रभया किरीटेन चरणौ स्पृष्टवान्। 'नमस्ते महादेव, लोकगुरो, लोकनाथ, अप्राप्तकामानां कामद, येषां चरणौ सुरैः पूज्यते। त्वया मे सहस्रबाहुत्वं दत्तम्, किन्तु एतत् महाभारः जातः। त्रिषु लोकेषु, त्वां विना, तुल्यः कोऽपि मम नास्ति यो युद्धाय योग्यः। युद्धाकाङ्क्षया, निगृहीतबाहुभिः, स्वदेहं नखैः विदारयन्, दिशां गजान् युद्धाय आह्वयन्, पर्वतान् चूर्णयन्, तानपि भयान्निष्क्रान्तान्।' इति श्रीमद्भागवते महापुराणे प्रथमस्कन्धे एकषष्टितमे अध्याये एवं कथेति।