कलियुगस्य दावानले योगी नास्ति, न सिद्धो न च विद्वान्, न च सुसंस्कृतः कश्चन; सर्वे धर्ममार्गाः तत्र भस्मीभूताः। ग्रामेषु चौराः परिदुर्भिक्षं जनयन्ति, द्विजातयः शूलिनः शिवेन पीड्यन्ते, स्त्रियश्च विगलितकेशाः कामपरायणाः जाताः। एवं कलिदोषं दृष्ट्वा, अहं पृथिव्याम् अन्वचरं; ततः यमुनातटं प्राप्तवान्, यत्र भगवान्नानाविधलीलाः कृतवान्। तत्र अहं अद्भुतं ददर्श, शृणुत सुमहर्षयः—युवती काचित् तत्र उपविष्टा, क्लान्तचित्ता दुःखिता च। तस्या: पार्श्वे द्वौ वृद्धौ नरौ शयानौ, मन्दं श्वसन्तौ, अचेतनौ च; सा तौ सेवमाना, तौ बोधयितुम् यता, तयोः पुरतः रोदनं चकार। सा दशसु दिशासु रक्षा निःश्वासं पश्यन्ती, स्वस्वरूपं शतशः स्त्रीभिः समीर्यमाना, पुनः पुनः तां बोधयितुम् प्रयता अभवत्। एवं दृष्ट्वा, अहं दूरात् कौतूहलात् उपसृत्य, तां युवतीं विलोक्य, सा उद्विग्ना उत्तस्थौ, इति वाक्यम् उवाच। युवती उवाच—“भोः महर्षे, किञ्चित् तिष्ठ, मम चिन्तां विनुद; तव दर्शनात् एव पापानि सर्वेषां नश्यन्ति। तव वचोभिः दुःखक्षयो भविष्यति; महाभाग्ये समुपस्थिते तव सान्निध्यं लभ्यते।” नारद उवाच—“काऽसि त्वम्? काविमौ द्वौ? काः च एता: कमललोचना: स्त्रियः? सर्वं विस्तार्य कथय, हे देवी, किं दुःखकारणम् अस्ति?” युवती उवाच—“अहं भक्तिरिति ख्याता; एतौ मम पुत्रौ, ज्ञानवैराग्यनामानौ, कालप्रभावात् वृद्धौ जातौ। एता: गङ्गाद्याः स्मृत्वा मां सेवायै समुपागताः; देवैः अपि सेव्यमानायाः मम न हि कल्याणं जातम्।” “शृणु मम आख्यानं, तपस्विन्, यद्यपि प्रसिद्धं, तद् श्रवणेन तव सुखं भविष्यति। द्रविडदेशे मम जन्म, कर्णाटके वृद्धिः, महाराष्ट्रगुर्जरेषु किञ्चिद् वयोवृद्धिः। तत्र कलिप्रभावात् पाखण्डिभिः आक्रम्य, अहं दुर्बला अभवम्; पुत्राभ्यां सह दीर्घकालं क्षीणा स्थितास्मि। वृन्दावनं पुनः प्राप्तवत्याः, अहं युवती, सुन्दरी, उत्तमस्वरूपा जातास्मि।” “अत्र तु मम द्वौ पुत्रौ श्रान्त्या क्षीणौ; इतः गन्तव्या अन्यद् देशं; पुत्रयोः वृद्धत्वेन अहं दुःखिता। अहं युवा, पुत्रौ तु वृद्धौ—कथं एषः विपर्यासः जातः? सर्वदा सह एव वयं स्थिताः, किन्तु साधारणतः माता वृद्धा, पुत्रौ तु युवा। अतः, मम चित्तं विस्मयेन पूर्णम्, दुःखेन च पीडिता; वद, योगनिधे, किम् अत्र कारणम् अस्ति?” नारद उवाच—“ज्ञानतः, निरदोषे, सर्वमिदं आत्मनि पश्यामि; मा शुचः, हरिः तव कल्याणं करिष्यति।” सूतः उवाच—एवं उक्त्वा, तद्वाक्यं ज्ञात्वा, महर्षिः पुनः प्रोवाच। नारद उवाच—“शृणु, वत्से, अस्य योगस्य च घोरकलिकालस्य च योगमार्गः, सदाचारः, तपश्च नष्टाः। जनाः अघासुरवत् मायया, पापकर्मणा च प्रवृत्ताः; साधवः दुःखिता, दुष्टाः तु प्रमुदिताः; परन्तु यो धीरः, स एव स्थिरः, पण्डितः च। एतेन चाण्डालैः, पृथिवी भारवाहिनी अभवत्; वर्षे वर्षे शुभं न दृश्यते। अद्य तु कोऽपि त्वां पुत्राभ्यां सह न पश्यति; आसक्तिभिः उपेक्षिता, जरा प्राप्ता च।” “वृन्दावनसंयोगेन त्वं पुनः युवा, नूतना जातासि; धन्यं वृन्दावनं, यत्र भक्तिरपि नृत्यति। अत्र तु पात्राभावेन, जरा अपि एतयोः न गच्छति; किंचित् आत्मतुष्ट्या विश्रान्तिम् मन्येते। भक्तिरुवाच—कथं पापिनी कली परीक्षित्सा राज्ञा स्थापिता? कलिसंक्रान्तौ धर्मसारः कुत्र गतः? भगवता हरिणा अपि अधर्मः कथं दृश्यते? वचोभिः मम संशयं निवारय, सुखं भविष्यामि।” नारद उवाच—“यत् त्वया पृष्टं, वत्से, स्नेहेन शृणु; सर्वं कथयिष्यामि, सौभाग्यवति, तव मोहः अपनिष्यति। यदा मुकुन्दः पृथिवीं त्यक्त्वा स्वधाम्नि गतः, तदा प्रभृति कलिः आगतः, सर्वधर्ममार्गान् अवरोधयन्। दिशाविजये राज्ञा दृष्टः स कलिः, दुःखितः शरणं याचितः; न हन्तुम् इच्छामि, मधुहारिणा मक्षिका यथा। यत् फलं न तपसा, न योगेन, न ध्यानतः लभ्यते, तद् केशवकीर्तने कलौ पूर्णतः लभ्यते।” “कलिं समं निरर्थकं दृष्ट्वा, विष्णुरातः तं स्थापयामास, कलिजन्मनाम् सुखाय। पापकर्मणां कारणेन, सर्वतः सारः गतः; वस्तूनि लोके तुषाभवत्, बीजरहितानि। भागवतशिक्षा ब्राह्मणैः गृहे गृहे, जनस्य च प्रकाशिता, किन्तु दक्षिणालोभेन, आख्यानस्य सारः गतः। ये घोरकर्माणः, नास्तिकाः, नरकनिवासिनः, तीर्थेषु तिष्ठन्ति, तथापि तीर्थस्य सारः नास्ति। येषां मनः महाकामक्रोधलोभपिपासया विक्षिप्तम्, ते अपि तपस्यन्ति, किन्तु तपसः सारः नष्टः। मनोनिग्रहस्य पराजयात्, लोभात्, दम्भात्, पाखण्डाश्रयात्, शास्त्राध्ययनमात्रेण, ध्यानयोगयोः फलं नष्टम्।” एवं, मुनयः, भक्त्या सह ज्ञानवैराग्ययोः वृत्तान्तः, कलिकालस्य दुःखदर्शनेन, नारदेन च भक्त्यै उपदिष्टः।