यथा सर्वव्यापी भगवान् हरिः जगदाचार्यः स्वगृहस्थधर्मान् आत्मनः गृहस्थवत् प्रतिपद्य, स्वपत्नीगृहाणि प्रतिवसति स्म, तथा सः सर्वत्र स्थितः अपि गृहस्थधर्मपालने स्थितिं दर्शयामास। ततः शुकदेवः उवाच—कृष्णस्य पत्न्यः प्रत्येकम् दश दश पुत्रान् अपद्यन्त, ये सर्वे पितुर्गुणैः समन्विताः, नवमः अपि पुत्रः जातः। अच्युतं गृहात् कदापि न निष्क्रामन्तम् आत्मगृहेषु सन्निहितम् अपश्यन्त्यः ताः राजकन्याः तम् आत्मनः प्रियतमं मन्यमानाः, तस्य तत्त्वं न जानन्त्यः आसन्। स तु भगवान् स्त्रीणां मनांसि स्वसौन्दर्येण न आकर्षयामास, किन्तु ताः स्वसौन्दर्यकौतुकैः अपि तस्य महिम्नः सम्मुखे आत्मानं न नियंत्रयितुं शेकुः। सः प्रसन्नवदनः, दीर्घबाहुः, कमलनयनः, स्नेहपूर्णदृष्ट्या मधुरवाक्यैः ताः स्त्रियः मोहितवान्। ताः षोडशसहस्राणि पत्न्यः मदनबाणैः अपि तस्य मनः चञ्चलयितुं न शेकुः—स्मितदृष्टिभिः, संकेतैः, भ्रूकुटिविलासैः च हृदयस्थितभावान् प्रकाशयन् भगवान् ताः स्त्रियः मोहितवान्। लक्ष्मीपतिं पतिं लब्ध्वा, याः स्त्रियः ब्रह्मादिभिः अपि अगम्यपथाः, ताः अनवरतस्नेहेन तं सेवमानाः, तस्य हासदृष्टिस्पर्शालिङ्गनलालसाः, हर्षपूर्णाः आसन्। शतशः दास्यः श्रीकृष्णस्य आगमनाद्युपचारान् सम्यक् समाचरन्त्यः आसन्—आसनार्पणं, पादप्रक्षालनं, ताम्बूलदानं, शयनं, चामरवर्तनं, सुरभिमाल्यविन्यासं, केशसंस्कारं, शय्योपबन्धनं, स्नानं, अन्यान्युपहारांश्च। कृष्णस्य पत्नीनां येषु दशसु पुत्रेषु श्रेष्ठाः, तेषु अष्टौ रुक्मिण्यादयः पत्न्यः; तेषां पुत्रान् वदामि—प्रद्युम्नाद्याः। चरुदेष्णः, सुदेष्णः, चरुदेहः, सुचारुः, चरुगुप्तः, भद्रचारुः, अन्यश्च। चरुचन्द्रः, विचारुः, च चरुः दशमः हर्याः; एते रुक्मिण्याः पुत्राः, पित्रा तुल्याः। भानुः, सुभानुः, स्वरभानुः, प्रभानुः, भानुमान्, चन्द्रभानुः, बृहद्भानुः, रतिभानुः—एते अष्टौ। श्रीभानुः, प्रतिभानुः, एते सत्यभामायाः दश पुत्राः। साम्बः, सुमित्रः, पुरुजित्, शतजित्, सहस्रजित्, विजयः, चित्रकेतुः, वसुमान्, द्रविडः, क्रतुः—एते जाम्बवत्याः पुत्राः, साम्बप्रधानाः, पित्रा पूजिताः। वीरचन्द्रः, अश्वसेनः, चित्रगुः, वेगवान्, वृषः, आमः, शङ्कुः, वसुः, श्रीमान्, कुन्तिः—एते नाग्नजित्याः पुत्राः। श्रुतः, कविः, वृषः, वीरः, सुभाहुः, भद्रः, एकलः, शान्तिः, दर्शः, पूर्णमासः—एते कालिन्द्याः; सोमकः कनीयान्। प्रघोषः, गात्रवान्, सिंहः, बलः, प्रबलः, ऊर्ध्वगः, महाशक्तिः, सहः, ओजः, अपराजितः—एते माध्र्याः पुत्राः। व्रुकः, हर्षः, अनिलः, गृध्रः, वर्धनः, अन्नादः, महाशः, पावनः, वह्निः, क्षुधिः—एते मित्रविन्दायाः। सङ्ग्रामजित्, बृहत्सेनः, शूरः, प्रहरणः, अरिजित्, जयः, सुभद्रः, वामायुः, सत्यकः—एते भद्रायाः। दीप्तिमान्, ताम्रः, तप्तः, अन्ये च रोहिण्याः पुत्राः। प्रद्युम्नात् अनिरुद्धः जातः, स रुक्मिण्याः भ्रातुः रुक्मिण्याः कन्यायां रुक्मवत्यां भोजकटे अभवत्। तत्र तेषां पुत्रपौत्राणां दशकोट्यः संख्याताः, हे राजन्; कृष्णपुत्रमातरः षोडशसहस्राण्येव। राजा उवाच—कथं रुक्मी, कृष्णेन अवमानितः, हन्तुं चेष्टमानः, युद्धे कृष्णस्य पुत्राय आत्मदुहितरं दत्तवान्? कथय, विप्र, तयोः शत्रुविवाहस्य वृत्तान्तम्। योगिनः भूतं, भविष्यत्, वर्तमानम्, अतीन्द्रियम्, दूरस्थं, गुह्यं च साक्षात्कुर्वन्ति। शुक उवाच—स्वयंवरे कामदेवः स्वयम् बहुभिः अङ्गैः युक्तः वरणः जातः; सः समागतान् नृपतीन् जित्वा युद्धे एकः एव रथेन तां कन्यां हरित्वा गच्छन्। रुक्मी, कृष्णद्वेषं स्मरन् अपि, स्वभगिन्याः पुत्राय ताम् आत्मदुहितरं दत्तवान्, भगिन्याः प्रीत्यर्थम्। कृतवर्मणः पुत्रः अपि रुक्मिण्याः दुहितरं, विशालाक्षीं, रूपयशस्विनीं, विवाहितवान्। रुक्मी स्वपौत्रीं रोचनां अनिरुद्धाय, हरिपौत्राय, भगिन्याः प्रीत्यर्थम्, स्वद्वेषं जानन् अपि, अयोग्यं संयोजनं विज्ञाय, स्नेहबन्धनात् दत्तवान्। तस्मिन्न् शुभे काले, हे राजन्, रुक्मिणी, रामः, कृष्णः, साम्बः, प्रद्युम्नः च भोजकटनगरं ययुः। विवाहे सम्पन्ने, कलिङ्गपतिप्रमुखाः नृपाः गर्वसमन्विताः, बलरामं द्यूते जेतुं रुक्मिणं प्रेरितवन्तः। एषः द्यूतं न जानाति, हे राजन्, तथापि हानिः महान्; इति उक्त्वा, रामः आहूतः, रुक्मी तेन सह द्यूतं कृतवान्। तत्र रामः शतं, सहस्रं, दशसहस्रं दत्तवान्; रुक्मी तं जित्वा, कलिङ्गराजः हास्येन दन्तान् दर्शयन् बलरामं उपहसत्, यत् हलायुधः न सहनशीलः। ततः रुक्मी लक्षशतम् अपि दत्तवान्; बलरामः तत्र विजयी अभवत्, रुक्मी कपटेन "अहं विजयी" इति उक्तवान्। क्रोधसमन्वितः, श्रीरामः, उदधिवत् पूर्णः, जन्मकोपाभ्यां रक्तलोचनः, दशलक्षाणि अपि दत्तवान्। तत्र अपि बलरामः धर्मेण विजयी अभवत्, रुक्मी पुनः कपटेन "अहं विजयी" इति साक्षिणः आह्वयन्। तदा आकाशवाणी अभवत्—"केवलं बलरामः एव विजयी, रुक्मी मिथ्यावादी, वाक्येन न तु धर्मेण विजयं वदति।" तां दिव्यवाणीं अवज्ञाय, विदर्भाधिपः, दुष्टनृपतिप्रेरितः, दैववशात्, सङ्कर्षणं निन्दन्, अवमान्य वचनं उक्तवान्—"युवां द्यूते निपुणौ न स्तः, गोपालकौ, ये वनं चरन्ति; राजानः द्यूतं क्रीडन्ति, धनुषा च युद्धं कुर्वन्ति, न तु भवन्तः।" इति। एवं निन्दितः बलरामः, क्रोधात्, गदां उत्थाप्य, नृसंसदि एव रुक्मिणं ताडितवान्। कलिङ्गराजम् अपि दशमे पदे गृहीत्वा, वेगेन, तस्य हास्यदन्तान् निष्क्रान्तान्, बलरामः क्रुद्धः, तस्य दन्तान् भग्नवान्। अन्ये राजानः, भग्नबाहुः, जङ्घाशिरसः, रक्तलेपिताः, बलरामगदया ताडिताः, भयात् पलायितवन्तः। रुक्मी, भगिन्याः भ्राता, निहतः सन्, श्रीहरिः, रुक्मिण्याः च बलरामस्य च स्नेहभङ्गभीतः, तद् कर्म न अनुन्मन्यत, न च निन्दितवान्। एष एव तेषां दिव्यविवाहस्य, कृष्णपुत्रपौत्राणां, राज्ञां च परस्परवैरस्य च पावनः वृत्तान्तः।