भगवान् श्रीकृष्णः रुक्मिणीं स्नेहपूर्वकं सम्बोध्य एवमुक्तवान्—"ये मदनुग्रहेण मां प्राप्तवन्तः, मोक्षसंपदं च, ततोऽपि लौकिकं सौख्यं पतिं च वाञ्छन्ति, ते दारिद्र्यभागिनः; तेषां स्वजनासक्तत्वात् नरकेऽपि नरकः सुखरूप एव भवति। हे गृहेश्वरी, त्वं पुनः पुनः मम इच्छानुसारं दुर्लभं कर्म कृतवती, यत् स्त्रीभ्यः अपि दुःसाध्यं, दुःसंतोषं, मायाविन्यः च, जननमरणविनाशनं च भवति। हे गर्विते, नाहं कस्यापि गृहे त्वद्वत् पतिव्रतां पत्नीं पश्यामि। स्वविवाहकाले अपि ये राजानः आगतवन्तः, तान् त्वं न चिन्तयित्वा, मम कीर्तिं शृण्वन्तं द्विजं रहसि मम समीपं प्रेषितवती। तव भ्राता युद्धे विकलः जातः, द्यूते च विवाहोत्सवे हतः, तदा त्वं मद्वियोगभीत्या तं दुःसहं शोकं सहमाना मौनं स्थितवती; एवं त्वया अस्माकं जयः कृतः। यदा त्वं दूतं मम प्राप्त्यर्थं रहस्यं सन्देशं प्रेषितवती, यदा च मन्मन्येऽहं त्वदनर्हं देहम् उत्सृजेत, तदा त्वं मयि निश्चला स्थितवती; अस्माभिः अपि तदनुग्रहेण प्रत्युपकारः कृतः। एवं भगवान् श्रीकृष्णः, जगन्नाथः, रुक्मिण्याः सह प्रियं प्रलापं कृत्वा, तां स्ववचनेन प्रमोदितवान्, मानुषवेषं कृत्वा क्रीडया रमयामास। तथैव स सर्वव्यापी हरिः, जगदाचार्यः, प्रतिपत्नीगृहे गृहीव वर्तमानेन गृहधर्मान् धारयन् अवसत्। ततः शुकदेवः उवाच—कृष्णस्य प्रत्येकपत्नी दशदश पुत्रान् अजायत, ते सर्वे पितुस्सदृशबलसम्पन्नाः, नवमश्च पुत्रः। अच्युतं स्वगृहे स्थितं पश्यन्त्यः राजकन्यकाः तमात्मनः प्रियतमं मेने, न तु ताः तद्वस्तुतत्त्वं अवेत्तुम् अशक्नुवन्। ताः मुखैः विकसद्भिः पद्मैः, दीर्घबाहुभिः, दीर्घनेत्रैः, प्रेम्णा विलोकनैः, मधुरवचोभिः च भगवन्तं न स्वैः सौन्दर्यैः संयन्तुं शक्ताः, तस्य महिम्ना मोहिताः। स भगवान् स्मितैः, भावाभिव्यक्तिभिः, भ्रुकुटीचेष्टितैः, प्रेम्णा पूरितैः वाक्यैः ताः षोडशसहस्रपत्नीः कामबाणैः अपि स्वेन्द्रियाणि न चाञ्चलयितुं शक्ताः। एवं लक्ष्मीपतिं पतिं प्राप्य, याः स्त्रियः, यासां मार्गः ब्रह्मादिभिः अपि न विज्ञायते, ताः हर्षेण, निरन्तरं स्नेहेन, तस्य स्मितावलोकनस्पर्शालिङ्गनलोलुपाः, तं सेवाम् अकुर्वन्। शतशः दास्यः भगवन्तं सम्यगुपचर्य, स्वागतासनपाद्यताम्बूलोपचारशयनवात्याद्यलङ्कारस्नानादिकं च सेवाम् अकरोत्। कृष्णस्य पत्नीनां मध्ये, येषां दश पुत्राः, तासामष्टौ प्रमुख्याः; तासां पुत्रान् प्रद्युम्नादीन् वदामि। चारुदेष्णः, सुदेष्णः, बलवान् चारुदेहः, सुचारुः, चारुगुप्तः, भद्रचारुः, अपरश्च। दशमः चारुचन्द्रः, विचारुः, चारुः; एते प्रद्युम्नपुरोगमाः रुक्मिण्याः पुत्राः, पितुः समाना। भानुः, सुभानुः, स्वरभानुः, प्रभानुः, भानुमान्, चन्द्रभानुः, बृहद्भानुः, रतिभानुः—एते अष्टौ। श्रीभानुः, प्रतिभानुः—एते सत्यभामायाः दश पुत्राः। साम्बः, सुमित्रः, पुरुजित्, शतजित्, सहस्रजित्—एते जाम्बवत्याः पुत्राः। विजयः, चित्रकेतुः, वसुमान्, द्रविडः, क्रतुः—साम्बपुरोगमाः, पित्रा मानिताः। वीरचन्द्रः, अश्वसेनः, चित्रगुः, वेगवान्, वृषः, आमः, शङ्कुः, वसुः, श्रीमान्, कुन्तिः—एते नाग्नजित्याः पुत्राः। श्रुतः, कविः, वृषः, वीरः, सुभाहुः, भद्रः, एकलः, शान्तिः, दर्शः, पूर्णमासः—कालिन्द्याः पुत्राः; सोमकः कनिष्ठः। प्रघोषः, गात्रवान्, सिंहः, बलः, प्रबलः, ऊर्ध्वगः, महाशक्तिः, सहः, ओजः, अपराजितः—माद्र्याः पुत्राः। व्रुकः, हर्षः, अनिलः, गृध्रः, वर्धनः, अन्नादः, महाशः, पावनः, वह्निः, क्षुधिः—मित्रविन्दायाः पुत्राः। सङ्ग्रामजित्, बृहत्सेनः, शूरः, प्रहरणः, अरिजित्, जयः, सुभद्रः, वामायुः, सत्यकः—भद्रायाः पुत्राः। दीप्तिमान्, ताम्रः, तप्तः, इत्यादयः रोहिण्याः पुत्राः। प्रद्युम्नात् अनिरुद्धः जातः, यः रुक्मिण्याः भ्रातुः रुक्मिण्याः कन्यायां, भोजकटे, उत्पन्नः। एवं तेषां पुत्रपौत्राणां दशकोटिसंख्यकाः आसन्; कृष्णस्य पुत्रजननीः षोडशसहस्रं। राजा उवाच—कथं रुक्मिणा परिभूतः रुक्मी, कृष्णं हन्तुम् इच्छन् अपि, युद्धे स्वकन्यां कृष्णपुत्राय दत्तवान्? एतद्विवाहकथां विस्तरेण वद। योगिनः भूतं भविष्यत् वर्तमानं दूरं अदृश्यं च पश्यन्ति। शुक उवाच—स्वयंवरे काम एव बहुभिः अङ्गैः युक्तः स्वीकृतः; समागतान् राज्ञः जित्वा, एकः एव युद्धे तां कन्यां स्वसारथिना हृतवान्। रुक्मी अपि पुरावैरं स्मरन्, कृष्णेन परिभूतः, स्वभगिन्याः पुत्राय कन्यां दत्त्वा भगिन्याः प्रीतिं चकार। कृतवर्मणः पुत्रः अपि रुक्मिण्याः पुत्र्याः रूपयौवनशालिन्याः पतिः अभवत्। रुक्मी अपि रुक्मिण्याः पौत्रीं रोचनां हरिपौत्राय अनिरुद्धाय दत्त्वा, स्वभगिन्याः प्रियं कर्तुम् इच्छन्, स्नेहबन्धनात्, अपथ्येऽपि विवाहं कृतवान्। तस्मिन् शुभविवाहमहोत्सवे रुक्मिणी, रामः, कृष्णः, साम्बः, प्रद्युम्नः, अन्ये च भोजकटनगरे अगच्छन्। विवाहे सम्पन्ने, कलिङ्गपतिप्रमुखाः राजानः, गर्वात्, रुक्मिणं बलरामेण द्यूते जेतुम् आह्वयन्। 'एषः द्यूतं न जानाति', इति बलरामः, अपि च, हानिः महान्, इति उक्तः, तथापि रुक्मी द्यूतं कृतवान्। तत्र रामः शतं, सहस्रं, दशसहस्रं च दत्तवान्; रुक्मी तम् अजैषीत्। कलिङ्गराजः बलरामस्य परिहासं कृत्वा, दन्तान् दर्शयन् हसित्वा, हलायुधस्य असह्यं कृतवान्। पुनः रुक्मी लक्षशः दत्तवान्, तदा बलरामः विजितवान्; रुक्मी कपटेन 'मया विजयः कृतः' इति अवदत्। तदा क्रोधाविष्टः बलरामः, पूर्णसमुद्र इव, जन्मक्रोधारुणलोचनः, दशलक्षं दत्तवान्। तत्रापि बलरामः न्यायेन विजितवान्; रुक्मी पुनः कपटेन 'मया विजयः कृतः, साक्षिणः वदन्तु' इति अवदत्। तदा दिव्यवाणी आकाशात्—'एष एव बलरामः विजयः, रुक्मी तु वचोभिः, न तु धर्मेण, विजयं वदति'—इति प्रकटितवती।