भगवान् श्रीकृष्णः रुक्मिण्याः प्रति स्नेहपूर्वकं संबोधनं कृत्वा उवाच—“हे पतिव्रते राजकुमारी, मया तव श्रवणाकाङ्क्षां ज्ञातुं वचनैः परीक्षिता असि। यद् यद् त्वया पृष्टं, यथा मया उक्तं, तत् सर्वं सत्यमेव। हे शुभे, यद्यपि तव याः काःचिद् इच्छाः सन्ति, यदि त्वं केवलं मयि अनन्यभक्तिः, तव सर्वा इच्छाः सततं पूर्णाः स्युः। हे निष्पापे, तव पतिस्नेहः तव पतिव्रता धर्मः च सिद्धः। मम वाक्यैः क्षोबितायाः अपि तव मनः मम प्रति न विचलितम्। यः गृहस्थधर्मे तु तपोव्रतैः मां पूजयति, कामेषु तु आसक्तः, स मम मायया मोहितः, मोक्षनाथं मां चिन्तयन्। ये अहंकारिणः, मम सम्प्राप्त्यापि, मोक्षसंपदः प्राप्त्यापि, पुनः भौतिकसमृद्धिं पतिं च इच्छन्ति, ते दुर्भाग्यवन्तः; तेषां स्वजनासक्त्या नरके अपि नरकः सुखमिव भवति। हे गृहेश्वरी, सौभाग्येन त्वं पुनः पुनः मम अनुकूलं आचरिता, यत् दुर्लभं, स्त्रीणां जन्ममुक्तिदं, यासां कामाः दुष्पूराः, याः मायया वञ्चनायाम् प्रवृत्ताः। हे गर्विनि, मम दृष्ट्या गृहेषु पतिव्रता स्त्री त्वद्वत् नास्ति; स्वविवाहे आगतेषु नृपेषु त्वं मम कीर्तिं श्रुत्वा ब्राह्मणं गोपयित्वा मम सन्देशाय प्रेषिता। तव भ्राता युद्धे विकृतः जूयुध्ये च हतः, विवाहोत्सवे, तं दुःखं त्वं मम वियोगभीत्या सहिता, किमपि न उक्तवती; एवं त्वया अस्मान् जितम्। यदा त्वं दूतं गोपितसन्देशेन मम प्राप्त्यर्थं प्रेषिता, यदा त्वं मम अस्वीकृत्ये शरीरस्य चिन्तनं कृतवती, तदा त्वं मयि स्थिता; तस्मात् वयं तव अनुकूलं प्रतिपद्य।" एवं भगवान् श्रीकृष्णः स्वस्य वाक्यैः रुक्मिणीं स्नेहपूर्वकं रमयन्, मानवचर्यां अनुकरणं कृत्वा, ताम् आनन्दितवान्। भगवन् हरिः, जगद्गुरुः सन्, सर्वासु पत्नीषु गृहेषु गृहेष्विव स्थित्वा, गृहस्थधर्मं धारयन् अवतारवत् आसीत्। ततः शुकः उवाच— श्रीकृष्णस्य प्रत्येकस्य पत्न्या दश दश पुत्रान् अपि नवमं पुत्रं च प्राप्ताः, ये सर्वे पितुः गुणैः सम्पन्नाः। अच्युतं गृहे स्थितं दृष्ट्वा, राजकन्याः तं स्वप्रियतमं इति मन्यन्ते, यद्यपि ताः तस्य स्वरूपं न जानन्ति। प्रसन्नपद्ममुखाः दीर्घबाहवः दीर्घलोचनाः, प्रेमपूर्णदृष्ट्या मधुरवाक्यैः च भगवान् तासां मनांसि आकर्षितवान्, तासां स्वयम् आकर्षणैः अपि तस्य महिम्नः पुरः मनः निग्रहीतुं न शेकुः। सस्मितदृष्ट्या, भावाभिव्यक्तिमुद्राभिः, कौशलपूर्णैः प्रेमयुक्तैः भ्रुकुटिसञ्चारेण वाक्यैः, षोडशसहस्रपत्नीभिः अपि कामबाणैः तस्य इन्द्रियाणि न कम्पितानि। लक्ष्मीपतिं पतिं प्राप्त्वा, ब्रह्मादिभिः अपि अप्राप्तमार्गाः, ताः स्त्रियः अनवरं स्नेहयुक्तं सेवा कृत्वा तस्य स्मितदृष्टिस्पर्शालिङ्गनलाभे उत्सुकाः आसन्। भगवतः शतशः दासीः स्वागतं, आसनं, पादप्रक्षालनं, ताम्बूलं, विश्रान्ति, व्यजनं, सुगन्धमाल्यं, केशरचना, शयनं, स्नानं, अन्यदानि च कृतवन्त्यः। श्रीकृष्णस्य पत्नीनां दश पुत्रेषु श्रेष्ठाः अष्टौ रान्यः; तासां पुत्रान् प्रभद्यमानः शुकः नामानि उक्तवान्— प्रद्युम्नः, चारुदेष्णः, सुदेष्णः, चारुदेहः, सुचारुः, चारुगुप्तः, भद्रचारुः, चारुचन्द्रः, विचारुः, चारुः; एते दश प्रद्युम्नस्य नेतृत्वे रुक्मिण्याः पुत्राः, पितुः तुल्याः। भानुः, सुभानुः, स्वर्भानुः, प्रभानुः, भानुमान्, चन्द्रभानुः, बृहद्भानुः, रतिभानुः, श्रीभानुः, प्रतिभानुः— एते सत्यभामायाः दश पुत्राः। साम्बः, सुमित्रः, पुरुजित्, शतजित्, सहस्रजित्, विजयः, चित्रकेतुः, वसुमान्, द्रविडः, क्रतुः— एते जाम्बवत्याः पुत्राः साम्बस्य नेतृत्वे। वीरचन्द्रः, अश्वसेनः, चित्रगुः, वेगवान्, वृषः, आमः, शङ्कुः, वसुः, श्रीमान्, कुन्तिः— एते नाग्नजितायाः पुत्राः। श्रुतः, कविः, वृषः, वीरः, सुभाहुः, भद्रः, एकलः, शान्तिः, दर्शः, पूर्णमासः— एते कालिन्द्याः पुत्राः, सोमकः कनिष्ठः। प्रघोषः, गात्रवान्, सिंहः, बलः, प्रबलः, ऊर्ध्वगः, महाशक्तिः, सहः, ओजः, अपराजितः— एते माध्र्याः पुत्राः। व्र्कः, हर्षः, अनिलः, गृध्रः, वर्धनः, अन्नादः, महाशः, पावनः, वह्निः, क्षुधिः— एते मित्रविन्दायाः पुत्राः। संग्रामजित्, बृहत्सेनः, शूरः, प्रहरणः, अरिजित्, जयः, सुभद्रः, वामायु, सत्यकः— एते भद्रायाः पुत्राः। दीप्तिमान्, ताम्रः, तप्तः, अन्ये च— एते रोहिण्याः पुत्राः। प्रद्युम्नात् अनिरुद्धः जातः, रुक्मिण्याः भ्रातृपुत्र्या रुक्मवत्याः नगर्यां भोजकटे। एतेषां पुत्रपौत्राणां संख्या दशकोटिसमाना अभवत्, तेषां मातरः षोडशसहस्रं। राजा पृष्टवान्— “रुक्मिः, श्रीकृष्णेन तिरस्कृतः, तं हन्तुम् अवसरं याचमानः, कथं युद्धे कृष्णस्य पुत्राय कन्यां दत्त्वा विवाहं कृतवान्? कथय, विपक्षयोः विवाहकथा।” योगिनः अतीतम्, भविष्यत्, वर्तमानं, अदृश्यं, दूरस्थं, गोपितं च स्पष्टं पश्यन्ति। शुकः उवाच— स्वयम्वरे, रुक्मिण्याः पुत्र्या कामः स्वयम् बहुशाखी रूपेण स्वीकृतः; राजान् जित्वा, एकः रथेन तां युद्धे अपहरत्। रुक्मिः, कृष्णेन तिरस्कृतः, शत्रुत्वं स्मृत्वा, स्वभगिन्याः पुत्राय कन्यां दत्त्वा भगिन्याः प्रसन्नतां प्राप्तवान्। कृतवर्मणः पुत्रः अपि रुक्मिण्याः कन्यां, विशालनेत्रां, प्रसिद्धसौन्दर्यां, विवाहाय प्राप्तवान्। रुक्मिः, तिरस्कारं स्मृत्वा अपि, भगिन्याः प्रसन्नतायै, अनुचितं जानन्, अनिरुद्धाय स्वपौत्रीं रोचनां दत्त्वा, स्नेहबन्धनैः बद्धः अभवत्। तस्मिन शुभकाले, रुक्मिणी, रामः, श्रीकृष्णः, साम्बः, प्रद्युम्नः, अन्ये च भोजकटनगरं गताः। विवाहे समाप्ते, कलिङ्गाधिपेन नेतृत्वे राजानः, गर्विताः, रुक्मिं बलरामं द्यूते जितुं प्रेरितवन्तः। “अयं द्यूतं न जानाति,” इति उक्त्वा, बलरामः आह्वृतः, रुक्मिः तेन सह द्यूतं कृतवान्। तत्र रामः शतं, सहस्रं, दशसहस्रं च दत्तवान्; रुक्मिः तं जितवान्। कलिङ्गराजः बलरामं दन्तैः हास्यं कृत्वा उपहसत्, यं हलायुधः सहनं न शशाक।