महर्षयः क्रोधं त्यक्त्वा यस्य महिमा स्तुत्यः, तं सर्वलोकानां आत्मनं, जीवदातारं, श्रुतवानस्मि। तव भ्रूविलासेन कालशक्तिर्व्यञ्जिता चेत्, ब्रह्मा-शिवादयः अपि स्वानुग्रहान् नष्टवन्तः; अन्येषां तु किं वक्तव्यम्? हे गदाग्रज, तव वचनानि यद्यपि स्थूलानि इव दृश्यन्ते, तथापि धनुषः कर्णशब्देन नृपतीन् दूरं कृतवान्, मामपि सिंहः पशुषु स्वं भागं यथा गृह्णाति, तथा गृहीत्वा समुद्रं शरणं प्राप्तवान्। त्वाम् इच्छन्तः अम्बरीष-नहुष-गयादयः नृपश्रेष्ठाः राज्यं परित्यज्य वनं प्रविष्टवन्तः; ये तु इह स्थिताः, ते तव पथं न अनुसरन्ति किमर्थम्? कस्यापि सत्पुरुषैः स्तुतं, मोक्षदं तव पदयुग्मस्य गन्धं गृहीत्वा, अन्यत्र आश्रयं कः इच्छेत्? मनुष्याः, भोगेषु अन्धितदृष्टयः, लक्ष्म्याः निवासं, गुणनिधिं, अवज्ञाय अन्यत्र प्रवर्तन्ति। सर्वलोकनाथं त्वां यथोचितं पूजितवान्; त्वमेव इच्छितार्थदः, इह परत्र च। जन्मपरम्परायां भ्रमन्, तव चरणौ मे एकमात्रं शरणं भवतु; यः त्वां पूजयति, तं त्वं मिथ्याभावात् विमोचितुं आगच्छसि। अच्युत, गृहेषु स्त्रीणां, ये पुरुषाः त्वया शिक्षिताः, ते गर्दभ-गो-अश्व-बिडाल-सेवकवत्; यदि तव कथाः, शिव-ब्रह्मादिसभासु गीताः, तेषां कर्णे न आगच्छन्ति, तेषां जीवने किम्? यः मूढा स्त्री तव पदपङ्कजस्य अमृतगन्धं न गृहीत्वा, तं प्रियं यः मृतदेहः—चर्म-रोम-नख-रूक्षतया आवृतः, मांस-स्थि-रक्त-कीट-शकृत-कफ-पित्त-वातपूर्णः—स्नेहयति। पङ्कजनयन, तव चरणयोः मे भक्ति भवतु; त्वं आत्मतुष्टः, सर्वेषां अभेददर्शी। यदि वृद्धावस्थायाः प्रभावेण रजोगुणः वर्धते, तदा त्वं यः मम उपरि द्रष्टुम् इच्छसि, तत् एव परमकारुण्यम्। मधुसूदन, तव वचनानि मिथ्या न मन्ये; कन्यायाः सामान्यतः मातरि स्नेहः, अन्यत्र कदाचित्। पतिव्रता स्त्री अपि, यः दुश्चरित्रा, तस्याः मनः पुनः पुनः नूतनं प्रति प्रवर्तते; बुद्धिमान् तादृशीं विश्वसनीयां न धारयेत्, अन्यथा उभयक्षयं प्राप्नोति। भगवान् उवाच—हे पतिव्रते, राजकन्ये, वाङ्मयं परीक्षायै तव श्रवणकामनां ज्ञातुम् उक्तवान्; यद् यद् त्वया पृष्टम्, तत् यथावद् सत्यं। हे शुभे, यानि यानि तव अभिलाषितानि, यदि त्वं केवलं मयि भक्त्या युक्ता, सर्वे तव कामाः सिद्ध्यन्ति। हे निष्कलुषे, तव पत्यौ प्रेम, पतिव्रता, मया परीक्षिता; मम वचनेन व्याकुला अपि, तव मनः मयि न विचलितम्। ये गृहस्थाश्रमे मम पूजनं तपसा व्रतेन च कुर्वन्ति, कामेषु आसक्ताः, मम मायया मोहिताः, मोक्षनाथमिव माम् चिन्तयन्ति। ये गर्विताः, मां प्राप्त्वा, मोक्षलक्ष्मीसम्पदं लब्ध्वा अपि, भौतिकसमृद्धिं, पतिं च इच्छन्ति, ते दुर्भाग्यशाली; तेषां स्वजनासक्तत्वेन नरके अपि नरकः सुखदः। हे गृहस्वामिनि, तव सौभाग्येन मया सह पुनः पुनः यथोचितं आचरणं कृतं, यः दुर्लभः, स्त्रीणां जन्मविमोचनं दाति, याः कष्टसन्तुष्टाः, दुर्वासना, मायाविन्यः। हे गर्विनि, मम दृष्ट्या, कस्यापि गृहस्य पत्न्याः तव समा नास्ति; विवाहकाले नृपान् आगतान् न चिन्तयित्वा, ब्राह्मणं मम गुणश्रवणं कृत्वा, गुप्तं मम समीपं प्रेषितवती। यदा तव भ्राता युद्धे विकृतः, विवाहमण्डपे जूतक्रीडायां हतः, तदा तं दुःखं असह्यं मम वियोगभीत्या सहनं कृतवती, न किञ्चन उक्तवती; एवं त्वं अस्मान् जितवती। यदा त्वं दूतं गुप्तसन्देशेन मम प्राप्त्यर्थं प्रेषितवती, यदा त्वं मम देहस्य त्यागं सम्भाव्य, मयि स्थिरा अभवः; तस्मात् अस्माकं प्रत्युत्तरं। शुकः उवाच—एवं भगवान् जगन्नाथः, प्रियया रुक्मिण्या सह स्निग्धवार्तालापेन रममाणः, स्ववचनैः तां हर्षयन्, मानुषवृत्तिं अनुकरणं कृतवान्। तथा सर्वव्यापी हरिः, लोकगुरुः, स्वपत्नीगृहेषु गृहीव धर्मान् पालयन्, गृहीव स्थितः। ततः कृष्णस्य पत्न्यः प्रत्यक्षं गृहं न त्यजन्तं अच्युतं दृष्ट्वा, तं सर्वाधिकप्रियं मन्यन्ते; तासां तु स्वरूपं न ज्ञातम्। प्रसन्नपद्ममुखाः, दीर्घबाहु-नेत्राः, प्रेमदृष्टि-सुभाषितैः भगवान् तासां मनः मोहयन्, तासां स्वसौन्दर्येन तस्य प्रभावं न बाधितुम् अशक्नुवन्। स्मितदृष्टिभिः, भावोद्घाटकैः, कौशलयुक्तैः प्रेमपूर्णैः भ्रूविलासैः, षोडशसहस्रपत्नीः कामबाणैः तस्य इन्द्रियाणि न कम्पयितुं शक्ता। लक्ष्मीपतेः पतिं प्राप्त्वा, यासां पथः ब्रह्मादिभिः अपि न ज्ञातः, ताः स्त्रियः अनवरतं प्रेम्णा तं सेवमाना, तस्य स्मित-दृष्टि-स्पर्श-आलिङ्गनस्य लालसा युक्ताः। शतशः दासीः भगवतः सेवा कार्याणि कृत्वा, आगमनं, आसनप्रदानं, पादप्रक्षालनं, ताम्बूलं, विश्रामं, चामरं, पुष्पमाला, केशविन्यासः, शयनं, स्नानं, अन्यानि च उपहारम् अर्पयन्ति। कृष्णस्य पत्न्यः—दशपुत्रेषु प्रमुखाः अष्टपत्नीः—तासां पुत्रान् प्रद्युम्नादि आरभ्य कथयामि। चारुदेष्णः, सुदेष्णः, चारुदेहः बलवान्, सुचारुः, चारुगुप्तः, भद्रचारुः, अपरः। चारुचन्द्रः, विचारुः, चारुः दशमः, हरिः; एते प्रद्युम्नप्रधानः, रुक्मिण्याः पुत्राः, पितुः तुल्याः। भानुः, सुभानुः, स्वरभानुः, प्रभानुः, भानुमान्, चन्द्रभानुः, बृहद्भानुः, रतिभानुः अष्ट पुत्राः। श्रीभानुः, प्रतिभानुः सत्यभामायाः दशपुत्राः; साम्बः, सुमित्रः, पुरुजित्, शतजित्, सहस्रजित्। विजयः, चित्रकेतुः, वसुमान्, द्रविडः, क्रतुः—एते जाम्बवत्याः पुत्राः, साम्बप्रधानाः, पितुः प्रियाः। वीरचन्द्रः, अश्वसेनः, चित्रगुः, वेगवान्, वृषः, आमः, शङ्कुः, वसुः, श्रीमान्, कुन्तिः—एते नाग्नजितायाः पुत्राः। श्रुतः, कविः, वृषः, वीरः, सुभाहुः, भद्रः, एकलः, शान्तिः, दर्शः, पूर्णमासः कालिन्द्याः पुत्राः; सोमकः कनिष्ठः। प्रघोषः, गात्रवान्, सिंहः, बलः, प्रबलः, ऊर्ध्वगः, महाशक्तिः, सहः, ओजः, अपराजितः मद्र्याः पुत्राः। व्रुकः, हर्षः, अनिलः, गृध्रः, वर्धनः, अन्नादः, महाशः, पावनः, वह्निः मित्रविन्दायाः पुत्राः, क्षुधिः च। संग्रामजित्, बृहत्सेनः, शूरः, प्रहरणः, अरिजित्, जयः, सुभद्रः, वामायु, सत्यकः भद्रायाः पुत्राः। दीप्तिमान्, ताम्रः, तप्तः, अन्ये रोहिण्याः पुत्राः; प्रद्युम्नात् अनिरुद्धः जातः, रुक्मिण्याः पुत्री रुक्मवती, भोजकटनगरे। तेषां पुत्रपौत्राणां संख्या दशकोटिभिः अधिका, राजन्; कृष्णपुत्राणां मातरः षोडशसहस्रं। एवं भगवतः रुक्मिण्याद्याः पत्न्यः, तासां पुत्राः, पौत्राः, भगवद्भक्तिः, तस्य गृहस्थधर्मपालनं, तस्य स्नेहवार्ता, सर्वं महात्मनः लीला रूपेण भगवतः कृतम्।