तदा रुक्मिणी देवी, यद्यपि सुगात्रा, तस्याः पद्मरागनखैः शोभितं चरणं भूमौ सञ्चालयन्ती, अञ्जनग्रस्ताश्रुभिः, शोकसंतप्तमुखी, केसरलेपितस्तनयुग्मा, अश्रुभिः स्निग्धा, शिरः नतं कृत्वा, तीव्रशोकविह्वलया कण्ठेन स्थिता। तस्याः मनः दुःखभीतिसंतप्तं, हस्तः शिथिलः, कङ्कणं स्खलितम्, व्यजनं भूमौ पतितम्। शरीरं, मनः मोहितम्, तदा वायुपीडितकेलिकदलीव, स्फुरितकेशा, मूर्छितम्। तां तथा विलोक्य, कृष्णः प्रियायाः प्रेमबन्धनात्, तस्या अतीव गूढं प्रेम नाजानन्, करुणया स्पृष्टः। सः शीघ्रं शय्यायाः अवतीर्य, चतुर्भुजः भगवान्, तां उत्थाप्य, तस्याः केशान् संगृह्य, पद्महस्तेन मुखं प्रक्षालितवान्। अश्रूणि अपाकृत्य, शोकेन स्निग्धं स्तनयुग्मं च, बाहुना आलिङ्ग्य, तां केवलं तस्यैव पतिं समाश्रयन्तीं, राजा, सान्त्वयामास। सः शोकविह्वलां तां, गौरवहास्यविनोदविभ्रमितचित्तां, अनर्हां दुःखस्य, धर्मिष्ठाश्रयः भगवान्, करुणया सान्त्वयामास। भगवान् उवाच—मा क्रुधाः, विदर्भराजकन्ये, त्वं मे भक्तासि इति जानामि। तव वचनानि श्रोतुम् इच्छन्, हास्येन अहम् एवं अचरम्, सुन्दरी। तव मुखं द्रष्टुम्, प्रेमोन्मादेन कम्पिताधरं, कटाक्षैः रक्तं, भ्रूभङ्गरम्यं च, इच्छामि। गृहेषु, भीरु सुन्दरी, प्रियसंवादविनोदः, गृहीणां परमं लाभः। शुकः उवाच—एवं भगवता सान्त्विता रुक्मिणी, तस्य वाक्यानि हास्यविनोदपराणि इति बुभूषिता, तस्य पत्युः त्यागभीतिं विसृज्य। तस्य मुखं निरीक्ष्य, पुरुषश्रेष्ठाय, मृदु स्नेहपूर्णया दृष्ट्या, लज्जासम्मिश्रस्मितेन, भारतवंशोद्भव। रुक्मिण्युवाच—सत्यं, पद्मनयन, यदुक्तं त्वया। अहं अल्पगुणा, अज्ञा, कथं तव योग्यं वरं स्याम्, सर्वसमृद्धिपतिं, स्वमाहात्म्ये रमन्तं। सत्यं, महाबाहो, त्वं सर्वगुणेषु स्थितः, तैः स्पृष्टो न भवसि, यथा सिन्धुः तरङ्गैः। नित्यं इन्द्रियातीतः, भक्तानां कृते रूपं धारयन्, राज्ञां हृदयात् अज्ञानान्धकारं नाशयन्। तव पद्मपथः, ऋषिभिः सेवितः, मनुष्यपशुभिः दुर्गमः, लोकातीतकर्मा त्वं, भक्तानुगामी तव मार्गं जानन्ति। निःस्वः त्वं, यतोऽन्यत् किमपि नास्ति, बलिनः अपि तुभ्यं अर्पयन्ति। तृप्तिहीनलोभधनान्धाः त्वां न जानन्ति, प्रियतम, बलिनः अपि तव प्रियाः, त्वं तेषां प्रियः। त्वं सर्वपुरुषार्थफलस्वरूपः, मुनयः त्वां कामयन्तः सर्वं त्यजन्ति। तव संगः तेषां योगः, न तेषां ये नरनारीसुखदुःखेषु मग्नाः। त्वं, ऋषिभिः क्रोधत्यक्तैः स्तुतमहिमा, लोकानां आत्मा, आत्मदाता, श्रुतम्। तव भ्रूविलासेन कालबलं सूचयन्, ब्रह्मा शिवः अपि स्वसंपदं हन्ति, अन्येषां किं वदामि। गदाग्रज, तव वचनं शून्यवत् इव, किन्तु धनुष्क्वणेन राज्ञः निवार्य, माम् हरन्, यथा सिंहः पशुषु स्वं भागं गृह्णाति; तेषां भीतिः, समुद्रं शरणं गतव्यम्। त्वां कामयन्तः, पद्मनयन, अम्बरीष, नहुश, गयादयः राजश्रेष्ठाः, राज्यं त्यक्त्वा वनं प्रविष्टाः; येऽत्र स्थिताः, तव मार्गं नानुगच्छन्ति। तव पद्मपदस्य गन्धं, सत्पुरुषैः कथितं, मोक्षदं, गन्धं गृह्णन्, अन्यं शरणं कः इच्छेत्? मर्त्याः, अर्थान्धदृष्टयः, लक्ष्म्याः निवासं, गुणनिधिं, उपेक्षन्ति। अहं त्वां, लोकनाथं, यथायोग्यं आराधितवती; त्वं इच्छानां दाता, इहामुष्मिन्। तव पद्मपदं मम एकमेव शरणं, जन्मसंसारे गच्छन्त्याः; त्वं भक्तानां समागमं कुर्याः, मिथ्याभूतानां विमुक्त्यर्थं। अच्युत, स्त्रीगृहेषु, ये पुरुषा तव शिक्षया, गधाः, गोः, अश्वः, मृगः, दासः च; यदि तव कथाः, शिवब्रह्मसभासु गीताः, तेषां श्रोत्रं न गच्छन्ति, तेषां जीवने किं प्रयोजनम्? या मूढा स्त्री, तव पद्मपदस्य अमृतगन्धं न जिघ्रति, सा पत्युः देहं, चर्म, केश, नख, रोम, मांस, अस्थि, रक्त, कृमि, विष्ठा, श्लेष्म, पित्त, वातपूरितं, जीवशवम्, प्रियं मन्यते। पद्मनयन, तव पदे भक्तिः स्यात्, त्वं आत्मतुष्टः, सर्वं समं पश्यसि। यदा वृद्ध्याः प्रभावेण रजोगुणः वर्धते, त्वं मां निरीक्ष्यसि, तदेव परमं तव अनुग्रहः। मधुसूदन, तव वचनं मिथ्या न मन्ये। कन्यायाः प्रेम मातरि, अन्यत्र कदाचित्। पतिव्रता अपि, दुश्चरित्रा, चित्तं नूतनं नूतनं प्रति गच्छति। बुद्धिमान् तादृशीं न स्थापयेत्, स्थापयन् उभयक्षयं प्राप्नुयात्। भगवान् उवाच—पतिव्रते, राजकन्ये, वचनेन तव इच्छां ज्ञातुम् परीक्षितवान्। यद् त्वया पृष्टम्, मया उक्तम्, तत् सत्यम्। सुन्दरी, यद्यस्ति तव कामाः, मयि एकान्तभक्त्या, शुभे, सर्वे ते पूर्णाः। निष्पापे, तव पतिस्नेहः, पतिव्रता सिद्धा। मम वचनेन व्याकुला अपि, तव मनः मयि न विचलितम्। ये गृहस्थाश्रमं, तपः व्रतं च, मयि आराधनं कुर्वन्ति, कामासक्ताः, मम मायया मोहिताः, मोक्षेश्वरं मां चिन्तयन्ति। ये गर्विताः, मां प्राप्त्वा, मोक्षसंपदं लब्ध्वा, भौतिकसंपदं, पतिं च इच्छन्ति, दुर्भाग्याः; नरकस्थेषु अपि, स्वजनसक्त्या नरकः सुखः। गृहस्वामिनि, तव सौभाग्येन, मयि पुनः पुनः अनुकूलं आचरितं, दुर्लभं, स्त्रीणां जन्ममुक्तिदं, याः कष्टसन्तुष्टाः, चपलकामाः, मायाचर्या युक्ताः। अहं, गर्विते, न गृहेषु अन्यत्र, तव तुल्यं पतिव्रतां न पश्यामि; विवाहकाले, आगतम् राजान् न चिन्तयन्ती, ब्राह्मणं मम कीर्तिं शृण्वन्तं गुप्तं प्रेषितवती। यदा तव भ्राता युद्धे विकलः, विवाहसंक्रीडायां जूते मृतः, तं दुःखं सहित्वा, मम वियोगभीत्या, न किमपि उक्तवती, तेन त्वं मां जितवती। यदा दूतं गुप्तं प्रेषितवती, मां प्राप्तुम्, यदा मम त्यागं चिन्तयन्ती, तव अयोग्यं देहं, तदा मयि स्थिता; तस्य प्रतिदानं वयं कुर्मः। शुकः उवाच—एवं जगन्नाथः, प्रियया सह, प्रियवचनैः रमयन्, मानुषवृत्तिम् अनुकरणं कुर्वन्, तां रुक्मिणीं प्रहर्षयामास। एवं सर्वव्यापी हरिः, जगत्-आचार्यः, स्वगृहेषु पत्नीनां, गृहस्थधर्मं धृत्वा, गृहस्थ इव स्थितवान्। ततः, शुकः उवाच—कृष्णस्य प्रत्येकं पत्न्यः दश दश पुत्रान्, नवमं च, पितृगुणसम्पन्नान्, उद्वहत्। अच्युतं, यो गृहे न त्यजति, तं स्वगृहे उपस्थितं दृष्ट्वा, राजकन्याः, तं परमप्रियं मन्यन्ते, तासां तत्त्वं न जानन्ति। पद्मवदनाः, दीर्घबाह्वाक्ष्यः, स्नेहकटाक्षैः, मधुरवचनेन, भगवन् तासां मनः मोहयन्, तासां स्वसौन्दर्येण न निगृह्य, तस्य महिम्ना विजिताः।