सर्वे तस्य गृहेषु निवसन्तः, सर्वसाधारणं सर्वभेदातीतं जीवनं कृत्वा, स्वैः कामैः तृप्तः, स्वैः पत्निभिः सह रममाणः, सामान्यः गृहस्थः पत्निभिः यथा वसति, तथा भगवान् अपि रममाणः अवतिष्ठत्। लक्ष्मीपतिम् पतिम् प्राप्ताः ताः स्त्रियः, यस्य मार्गं ब्रह्मादयः अपि न जानन्ति, तं हर्षपूर्णा, प्रेम्णा सततं वर्धमानं, हासैः, कटाक्षैः, सन्निधानेन, क्रीडावाक्यैः, लज्जया च, सेवां कृतवन्त्यः। शतशः दासीः अपि भगवतः सेवां कृतवन्त्यः, आगमनं, आसनप्रदानम्, पूजनम्, पादप्रक्षालनम्, ताम्बूलम्, विश्रामः, व्यजनम्, सुगन्धमाल्यैः, केशविन्यासः, शय्याप्रस्तारः, स्नानम्, उपहारप्रदानम् इत्यादिभिः कर्मभिः। एवं परमहंसशास्त्रे श्रीमद्भागवतमहापुराणस्य दशमोऽध्यास्य 'पारिजातहरणं नरकवधश्च' इति एकोनषष्टितमोऽध्यायः समाप्तः। श्रीबादरायणः उवाच— एकदा भैष्मी स्वपत्न्याः सह सख्यः सहित्या, सुखेन स्वशय्यायां स्थितं जगद्गुरुम् पतिं सेवयामास व्यजनं गृह्य। स भगवान्, यस्य क्रीडया विश्वं सृज्यते, पालयते, नश्यति, यदुवंशे जन्म कृत्वा, स्वगोपगणस्य रक्षणाय अवतरितः। तस्मिन्तः अन्तरगृहे, मुक्ताहारलताभिः शोभिते, छत्ररत्नदीपैः अलङ्कृतः, मल्लिकामाल्यैः पुष्पैः, भ्रमरगुञ्जितैः, शुद्धचन्द्रकान्त्या जालकद्वारैः प्रविष्टया प्रकाशितः, पारिजातवनस्य सुगन्धितवायुभिः, उद्यानसमृद्ध्याः, अगुरुधूपस्य जालकद्वारैः प्रसारितया गन्धेन, उत्तमशय्यायां, दुग्धफेनसमानशुक्लायां, भगवान् सुखेन उपविष्टः, भैष्मी पतिम् सेवयामास। रत्नदण्डयुक्तं चामरम् सख्याः हस्तात् गृह्य, देवी भगवान् व्यजनं कृत्वा पूजनं चकार। नूपुररत्ननिनादेन, हस्तयोः अङ्गुलीयककङ्कणचामरधारणेन, वस्त्रान्तर्गतस्तनकुम्भानां कुङ्कुमरागेण हारस्य रक्तिम्ना, कटीमणिमेखलया शोभिता, अच्युतस्य पार्श्वे भास्वती। ताम्, सौन्दर्यलक्ष्म्याः मूर्तिं, अनन्यशरणां, स्वीयया लीलया स्वसमानरूपां धारयन्तीं दृष्ट्वा, हरिः, कुसुमशेखरः, कुण्डलहारधारी, अमृतहसितेन, तस्याः प्रियायाः सौम्यं मुखं विलोक्य, प्रसन्नः, वदनमण्डले स्मितं विमुञ्चन्, तां सम्बोधितवान्। भगवान् उवाच— हे राजकुमारी, त्वां भूतले रक्षणकर्तारः, बलवैभवसौन्दर्यदानशौर्यसम्पन्नाः राजानः इच्छन्ति। तान् वरयितारः, शिशुपालादीन् अहंकारिणः राजान् त्यक्त्वा, भ्राता पिता च त्वां दत्त्वा, त्वं समकक्षं न वरयितवती किम्? हे सुन्दरी, राजानां भीत्या, बलिनः शत्रून् कृत्वा, राजासनं परित्यज्य, समुद्रं शरणं गता। स्त्रियः, येषां पथः अज्ञातः, लोकमार्गं परित्यज्य, पुरुषान् अनुवर्तन्ते, ताः दुःखं प्राप्नुवन्ति। वयं नित्यं दरिद्राः, दरिद्रजनप्रियः; अतः, धन्याः स्त्रियः माम् न वरयन्ति। विवाहः मित्रता च, धनवंशबलसौन्दर्यपदसमत्वे एव युक्ता; न कदापि उच्चताम् अधमताम् च। हे विदर्भनन्दिनि, एतद् न जानन्ती, त्वं गुणहीनं माम् वरयितवती, पथि भ्रमन्तः भिक्षवः व्यर्थं स्तुवन्ति। अतः, समकक्षं क्षत्रवीरं सम्प्रयुक्त्य, अस्मिन् लोके परत्र च, सत्कर्मफलम् प्राप्स्यसि। शिशुपालः, शाल्वः, जरासन्धः, दन्तवक्त्रः, अन्ये च राजानः, हे सुन्दरी, मम शत्रवः; भ्राता तव वृद्धः रुक्मी अपि तेषु अस्ति। त्वां अहं आनयामि, तेषां राजानां मदमत्तानां गर्वहरणाय, सत्पुरुषार्थाय च। अहं न पत्नीपुत्रकामः, आत्मन्येव तृप्तः, गृहस्थ्यं च अन्धीयज्ञवत्। शुकः उवाच— एवं उक्त्वा भगवान् विरमितवान्, तां स्वप्रियां, आत्मन्यनन्यां दृष्ट्वा, तस्याः गर्वं समाप्तवान्। त्रिलोकनाथस्य काठिन्यवचनं श्रुत्वा, तस्याः प्रियात् कदापि न श्रुतं, रानी भीता, हृदयकम्पिताया, गाढदुःखेन रुदन्ती, अनन्तशोकमग्ना अभवत्। तस्याः सुगन्धितनखरागेन शोभितं पादं भूमौ लीलया लिखन्ती, अञ्जनरञ्जितनयनजलैः अश्रुभिः, स्तनयोः कुङ्कुमरागेण स्नानिता, शिरः झुकित्वा, तीव्रदुःखेन कण्ठः अवरुद्धः, स्थितवती। असह्यदुःखभीशोकसमाक्रान्ता, मनः मोहिता, कङ्कणं हस्तात् पतितम्, व्यजनं अपि पतितम्, शरीरमनोभिः व्याकुला, वायुः कदलीवृक्षम् इव तां मूर्च्छितवती, केशाः विकीर्णाः। एतद् दृष्ट्वा, कृष्णः, प्रियतया बद्धः, तस्याः गाढप्रेमं न जानन्, दयया समाक्रान्तः अभवत्। शीघ्रं शय्यायाः अवरोह्य, चतुर्भुजः भगवान् तां उत्तोल्य, केशान् संयम्य, तस्याः वदनं पद्महस्तेन प्रक्षालितवान्। अश्रूणि नयनयोः, दुःखेन स्तनयोः स्नानम्, अपि च प्रक्षालित्वा, भुजेन आलिङ्ग्य, तां केवलं स्वपतिम् अनन्यस्नेहां, समाश्वासयत्। दुःखितां तां, गर्वक्रीडया मोहिताम्, अर्हणीयां दुःखं न युक्तां, भगवान् सत्पुरुषाश्रयः, सान्त्वनं कृतवान्। भगवान् उवाच— मा क्रुध्य, हे विदर्भकुमारी; जानामि, त्वं मयि अनन्यस्नेहा। तव वचनं श्रुतुम् इच्छन्, क्रीडया एव एतद् कृतवान्। तव मुखं द्रष्टुम् इच्छन्, प्रेमविह्वलितं, कपोलरागं, भ्रूभङ्गसौन्दर्यं च। गृहस्थानां, हे भीरु सुन्दरी, प्रियया सह हास्यक्रीडायाम् एव गृहस्थ्ये परमं लाभः। शुकः उवाच— एवं भगवता सान्त्विता, हे राजन्, रुक्मिणी भगवान् वाक्यं हास्यरूपं विज्ञाय, भ्रंशभयम् त्यक्तवती। भगवान् मुखं दृष्ट्वा, स्नेहस्मितं, लज्जायुक्तं, कोमलकटाक्षं कृत्वा, भरतवंशजं उत्तमं पुरुषं सम्बोधितवती। रुक्मिण्युवाच— सत्यं, हे कमलनयन, यद् उक्तं तव। अहं गुणहीना, अज्ञा, कथं तव योग्या, सर्वसम्पदां स्वामी, आत्मसुखे रममाणः? हे महाबाहो, त्वं सर्वगुणेषु स्थितः, तैः अप्राकृतः; यथा समुद्रः तरङ्गाणामधः स्थितः। नित्यं इन्द्रियातीतः, भक्तानां कृते रूपं धारयन्, राज्ञां हृदयात् घनतमः अपसारयन्। तव पदकमलं, योगिभिः सेवितम्, मनुष्यानां पशूनां च दुर्बोधम्; तव कृत्यं लोकातीतम्; तव अनुवर्तिनः एव तव मार्गं गृणन्ति, हे महात्मन्। एवं श्रीमद्भागवते भगवतः गृहस्थ्यलीला, रुक्मिण्याः प्रेमविलापः, कृष्णस्य हास्यसान्त्वनं, तस्याः भक्तिसंवेदनं च, एकस्मिन् सुगन्धिते, सौम्ये, दिव्ये गृहे, रम्यतया, भक्त्याः, प्रेम्णः, लीलायाः च महिम्ना, विस्तारयन्ति।