नमस्कृत्य तं जगदुत्पत्तिकर्तारं, अजं, अनन्तवीर्यमात्मानं सर्वस्य, परमं व्याप्तं च, भूमिर्देवमिदं प्रार्थयत्—“त्वमविकारी सृष्टिकामः संहृत्यर्थं घोरं रूपमधत्ते; लोकस्थैर्याय त्वं सत्त्वं, कालः, प्रकृतिः, परमात्मा च सर्वं त्वमेव। पृथिव्यादीनि पञ्च महाभूतानि, इन्द्रियाणि, देवाः, मनः, महत्तत्त्वं, चराचरं च यत्सर्वं, त्वय्यद्वये, हे भगवन्, नास्ति मोहः। एष ते पुत्रः, भयभीतः, दुःखात् शरणं ते पादकमलं प्रपन्नः; तस्मात्, तं रक्ष, पापापहं तव कमलकरं तस्य मूर्ध्नि स्थापय।” एवं भक्त्या विनयेन चोक्तः भूम्या भगवान् तामाश्वास्य, पृथिवीपुत्रस्य श्रीमद्गृहं प्रविवेश। तत्र हरिः षोडशसहस्राधिकान् राजकन्याः, ये भूमिपुत्रेण नृपतिभ्यः उद्धृताः, अपश्यत्। तं पुरुषश्रेष्ठं प्रविशन्तं दृष्ट्वा, ताः स्त्रियः मोहिताः, हृदि तमेकं पतिं ववाञ्छुः, विधिना समुपनीतमिव। “एष मे पतिरस्तु, सृष्टिकर्ता च अनुमोदयेत्”—इत्येवं प्रतियथा स्वचित्तेन कृष्णाय हृदयं न्यवेदयन्। स ताः शुद्धवस्त्रपरिधानाः, सेवकसहिताः, महाधनैः, रथैः, अश्वैः, वित्तैश्च सहिताः द्वारकां प्रेषयामास। केशवः चतुर्षदष्टतुष्टिप्रवरान्, श्वेतान्, ऐरावतवंशसमुत्थान्, शीघ्रगामिनः हस्तिनः प्रेषयामास। ततः देवानामधिपतेर्गृहं गत्वा, अदितये कुण्डले दत्वा, स इन्द्रेण शचीसहितेन सत्कृतः। पत्न्या प्रेरितः स पारिजाततरुं छित्त्वा, गरुडारूढं कृत्वा, देवेन्द्रादीन् जित्वा, स्वनगरे निजायाः समीपं प्रापयामास। स तं सत्यभामायाः गृहवाटिकायां स्थापयामास, तस्य सुरभिगन्धलुब्धाः मधुपाः स्वर्गादनुययुः। सा तं अच्युतं मुकुटाग्रैः पादस्पर्शं कृत्वा, अभिलषितार्थप्रार्थनां चकार; तेन महात्मा सिद्धः स्मृतः—हा, सुरेषु गर्वान्धतामिस्रं कियद्गभीरम्! ततः स भगवान्, एकक्षणे, स्वेच्छया बहुधा रूपाणि धारयन्, तासां गृहेषु ताः सर्वाः परिणिन्ये। स तासां गृहेषु, सर्वभेदातिरिक्तः, आत्मरतिरेव, स्वपत्नीभिः सह रममाणः, गृहस्थवत् निवसन् बभूव। एवं लक्ष्म्याः पतिं प्राप्ताः, यस्य मार्गं ब्रह्मादयोऽपि न जानन्ति, ताः स्त्रियः प्रमुदिताः, स्नेहेन सदा वर्धमानेन, स्मितैः, कटाक्षैः, सङ्गमेन, विहारवाक्यैः, लज्जया च तं सेवामासुः। शतशः दास्यः अपि तं भगवन्तं उपगमनासनार्चनपादप्रक्षालनताम्बूलविश्रामवात्यानुलेपनमाल्यकुन्तलशयनस्नानदानादिभिः सेवामकुर्वन्। इति दशमस्कन्धे, 'पारिजाताहरणं नरकवधश्च' इत्येतत् एकोनषष्टितमं अध्यायं समाप्तम्। श्रीबादरायण उवाच—एकदा भीष्मी स्वपतिं जगद्गुरुं, स्वशय्यायां सुखासीनं, सखीजनैः सह चामरमार्जनं कृत्वा, सेवामकरोत्। स भगवान्, येन लीलया विश्वस्य सृष्टिस्थितिसंहारः क्रियते, यदुवंशे गवां स्वजनरक्षणाय जातः। तस्य अन्तरगृहम् मुक्ताहारविलम्बितं, छत्ररत्नदीपैः शोभितं, मल्लिकामाल्यपुष्पसमूहैः, भ्रमररवैः, शुद्धचन्द्रांशुबद्धं, पारिजातवनगन्धवहवायुभिः, उद्यानसमृद्धं, अगुरुधूपधूपितं, शयनं क्षीरफेननिर्मलं, तत्र स जगन्नाथः सुखोपविष्टः, तस्याः सेवां प्राप। सा देव्या, सखीहस्तात् मणिचामरं गृहीत्वा, भगवन्तं सन्दध्रे। तस्याः पदनूपुरध्वनिभिः, हस्तेषु मुद्राङ्गदचामरैः, गूढस्तनकस्तूरिकालिप्तहारैः, अनर्घमेखलया कटिसु, साऽच्युतस्य पार्श्वे विराजमानासीत्। तां सौन्दर्यश्रीसम्पन्नां, अन्याश्रयहीनां, स्वलीलया तद्रूपधारिणीं विलोक्य, हरिः प्रसन्नः, मुक्तकुन्तलकुण्डलमणिहारशोभितः, स्मितामृतोष्ठः, तामिदं वचः प्रोवाच— “राजकुमारी, त्वां भूमिपालाः, महाबलसम्पन्ना, धन्याः, रूपिणः, दातारः, वीर्यवन्तश्च कामयन्ते स्म। तान् सर्वान् उत्सृज्य, शिशुपालादीन् गर्वितान् नृपतीन् अवज्ञाय, भ्रात्रा पित्रा च प्रदत्ता—किं त्वं स्वसमं न वृतवत्यसि? सुश्रोणि, राज्ञां भीत्या त्वं समुद्रं शरणं गता, महाबलान् शत्रून् कृत्वा, राजासनं विहाय। सौम्ये, या स्त्रियः अस्मद्विधं पुरुषं, मार्गं न जानन्ति, अनार्यचरितं अनुगच्छन्ति, ताः साधारणं दुःखं प्राप्नुवन्ति। वयं सदा दरिद्राः, दरिद्रेषु प्रियः; अतः, श्रीमन्त्यः स्त्रियः मां न व्रजन्ति। विवाहः सख्यं च तुल्यधनजातिवीर्यरूपशीलसम्पन्नयोः एव युक्तं; न तु उच्चावचयोः। हे विदर्भकुमारी, एतन्न जञात्वा, त्वं मां निर्गुणं, यदृच्छया यतीनां स्तुतं, वृतवती। अतः, त्वं समवीरं क्षत्रं पतिं व्रज, यस्मात् तव लोकेऽमुत्र च श्रेयः स्यात्। शिशुपालः, शाल्वः, जरासन्धः, दन्तवक्त्रः, अन्ये च नृपाः, सुश्रोणि, मयि द्वेष्टारः, भ्राता च तव वृद्धो रुक्मी तेष्वन्तर्गतः। साध्वी, त्वं मया समानीय, तेषां नृपाणां गर्वं मर्दयितुं, धर्मिणां च हिताय, बलमदविह्वलानां दुर्विनीतिं क्षपयितुं। न खलु अहं कामयामि पत्नीं, पुत्रान्, सुखं वा; आत्मन्येव पूर्णः, गृहं च मे निष्फलयज्ञवत्। एवं भगवान् उक्त्वा, तामात्मनः प्रियां, अविभक्तां दृष्ट्वा, तस्याः गर्वं निवार्य, तूष्णीं बभूव।” इति कथा सम्यगनुसृत्य, श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे, पारिजाताहरणनरकवधवर्णनं, तथा रुक्मिणीसंवादं च संकीर्तितम्।