नरकासुरस्य मस्तकं, कुण्डलैः शोभितं सुशोभनमुकुटेन च विराजमानम्, पृथिव्यां पतितम्। तदा मुनयः सुरेश्वराश्च "हा धिक्! साधु!" इति शब्दं कृत्वा, मुकुन्दं स्तुत्वा, पुष्पवृष्टिं च कृतवन्तः। ततः पृथिवी भगवन्तं कृष्णं समीपमागत्य, सुवर्णरत्नमयैः कुण्डलैः, वैजयन्त्याः मालया, महारत्नेन च सह, राजछत्रं च आदाय, प्रचेतसः पुत्राय समर्पयत्। तदा सा देवी, येन देवानां श्रेष्ठैः पूजिता, जगन्नाथं समाहितचेतसा प्रेम्णा सञ्जाताञ्जलिः प्रशशंस। सा भूः उवाच— "देवेश! शङ्खचक्रगदाधर! भक्तानामनुरूपरूपधारिन्! परमात्मन्! ते नमः।" पुनः— "कमलनाभाय नमः, कमलमालाभरणाय नमः, कमललोचनाय नमः, कमलपादाय नमः।" "भगवन्! वासुदेव! विष्णो! पुरुषोत्तम! सर्वबीज! सर्वविज्ञानमय! ते नमः।" "अज! जगत्कर्तः! अनन्तवीर्य! सर्वात्मन्! पराय नमः।" "अज! जगत्सृष्टिकामः सन्, संहाराय उग्रं रूपं धारयसि; लोकस्थैर्यार्थं सत्त्वमसि; कालः, प्रकृतिः, पुरुषोत्तमः—सर्वमेतत् त्वमेव।" "पृथिव्यादयः पञ्च महाभूतानि, इन्द्रियाणि, देवा, मनः, महत्तत्त्वं, चराचरं च सर्वं त्वयि, अद्वितीये, माया नास्ति।" "एष ते पुत्रः भयभीतः, दुःखात् उद्धरणाय तव पदाब्जं शरणं गतः; तस्मात्, पापहरं तव कमलकरं तस्य मूर्ध्नि स्थापय, रक्षस्व।" एवं भूदेव्याः भक्तिनम्रवाक्यैः अभिहितः भगवान् तां सान्त्वयित्वा, भूमिजस्य सुमहान् गृहं प्रविवेश। तत्र हरिः षोडशसहस्राधिकान् राजकन्याः अपश्यत्, याः भूमिजेन गृहीताः, येन सः ताः राजभ्यः उद्धृतवान्। तं पुरुषश्रेष्ठं प्रविशन्तं दृष्ट्वा, ताः स्त्रियः मोहिताः, हृदि तम् पतिं ववाञ्छुः, दैवेन नीताः इव। "स एव मम पतिः स्यात्, विधाता च अनुमोदयेत्," इति प्रत्या एका एका कृष्णे हृदयं न्यधत्त। स ताः निर्मलवस्त्रधारिण्यः, सेवकैः, महाधनैः, रथैः, अश्वैः, विपुलवित्तेन च सह, द्वारकां प्रेषयामास। केशवः अपि चतुर्दन्तश्वेतगजाः, ऐरावतवंशसम्भवान्, चतुःषष्टिं शीघ्रगतीन् प्रेषयत्। ततः स्वर्गपतिलोकं गत्वा, कुण्डले अदितये दत्त्वा, इन्द्रेण प्रियतमा इन्द्राण्या च सहितः, तेन पूजितः। भार्यया प्रेरितः, पारिजातं वृक्षं उद्धृत्य, गरुडोपविष्टः, इन्द्रादिभिः सुरैः पराजित्य, स्वपुरीं निन्ये। सः तं वृक्षं सत्यभामायै न्यधात्, यस्य गृहवाटिकायाः शोभा ववृद्धे; दिव्यानां मधुपानां समूहः तस्य गन्धलुब्धः, स्वर्गात् अन्वयात्। सा सत्यभामा, अच्युतस्य पादौ मुकुटाग्रैः स्पृशन्ती, इच्छितार्थं याचितवती; एवं महात्मनः सिद्धिः—किं दुःखं देवेषु गर्वान्धकारस्य! ततः स भगवान्, एकेनैव क्षणेन, स्वेच्छया अनेकस्वरूपधारी, तासां स्त्रियाणां गृहेषु ताः सर्वाः विवाहं कृतवान्। सः स्वस्वगृहेषु, सर्वविलक्षणः, सर्वोपमातीतः, स्वपत्नीभिः सह रममाणः, स्वेच्छया स्थितवान्, यथा सामान्यः गृहस्थः। एवं लक्ष्मीपतेः पतित्वं प्राप्य, यं ब्रह्मादयः अपि न जानन्ति, ताः स्त्रियः प्रमुदिताः, स्नेहसमृद्ध्या, हासैः, वीक्षैः, संगमैः, वाक्चेष्टितैः, लज्जया च, तं सम्यक् सेवाम् अकरोत्। शतान्यपि दास्यः, तस्य भगवतः सेवायै, उपगमनासनार्चनपादप्रक्षालनताम्बूलशयनवात्यनुलेपनमाल्यकुन्तलशयनस्नानदानादिकान्यपि कृतवन्त्यः। एवं दशमस्कन्धस्य, 'पारिजाताहरणनरकवधः' इत्याख्यायाः, एकोनषष्टितमः अध्यायः समाप्तः। श्रीबादरायण उवाच— कदाचित्, रुक्मिणी भगवन्तं जगद्गुरुम्, स्वशय्यायां सुखासीनम्, सखीजनैः सह चामरं वहन्ती, सेवामकरोत्। सः, लीलया सृष्टिसंहारपालनकर्ता, स्वजनगोपाय यदुवंशे जातः। तस्य अन्तःपुरे, मुक्ताहारलताभिः शोभिते, छत्रेण रत्नदीपैः विभूषिते, मल्लिकाकुसुममाल्यैः, भ्रमररवैः, शुद्धचन्द्रांशुविभासिते, पारिजातवातिकागन्धैः, उद्यानसमृद्धे, अगुरुधूपगन्धैः वातायनमुखेभ्यः निःसरत्, श्वेतधौतशय्यायाम्, रुक्मिणी स्वपत्न्या सह भगवानं सुखोपविष्टं सेवते स्म। सा देवी, सखीहस्तात् मणिचामरगृहीत्वा, भगवन्तं सेवते स्म। रत्नमणिनूपुरध्वनिना, कुण्डलवलयचामरधारिण्या, वस्त्रान्तर्निहितस्तनकुङ्कुमरागारुणहारया, अनर्घ्यकाञ्चनमेखलया च, सा अच्युतस्यान्तिके शोभाम् अवहत्। तां सौन्दर्यश्रीसम्पन्नां, अन्याश्रयानवस्थां, स्वयमेव स्वरूपसमां, विलोक्य, हरिः प्रसन्नः, सस्मितः, कुटिलकुन्तलः, कुण्डलहारदीप्तिमान्, अमृतस्मितवदनः, ताम् इदं वाक्यमुवाच— "राजकन्ये! त्वां लोकेश्वराः राजानः, महाबलधनसौन्दर्यदानवीर्ययुक्ताः, वाञ्छितवन्तः। तान् त्यक्त्वा, शिशुपालादीन् गर्वितान् नृपतीन् अवज्ञाय, भ्रात्रा पित्रा च दत्ता, त्वया समसमानं न किं न वृतम्? सुन्दरभ्रु! नृपभीतेन त्वया, बलिनः द्वेष्टॄन् कृत्वा, राजासनं त्यक्त्वा, सागरे शरणं प्राप्तम्। स्त्रियः, येषां मार्गो न दृश्यते, ये च लोकात् पतिताः, ताः साधारणतः दुःखं प्राप्नुवन्ति। वयं सदा दरिद्राः, दरिद्रेषु प्रियाः; अतः धनवन्त्यः स्त्रियः मां न विन्दन्ति। विवाहः सख्यम् च, येषां धनजातिवीर्यरूपैश्वर्याणि तुल्यानि, तेषां युक्तम्; न कदापि श्रेष्ठाधमयोः।" एवं श्रीकृष्णरुक्मिण्योः मधुरं संवादं तत्र प्रवृत्तम्।