सः दुःखितः, "हाय दैव!" इति पुनः पुनः क्रन्दन्, सर्वत्र शरणं न प्राप्नोति स्म। किञ्चित्कालानन्तरं गोकर्णः लोकात् तस्य मृत्युवृत्तान्तं ज्ञातवान्। तं निरुपायं विज्ञाय, गोकर्णः गयायां तस्य पितृकर्म सम्यक् अकरोत्; यत्र यत्र सः तीर्थेषु ययौ, तत्र तत्र तस्य पिण्डदानादिकं चकार। एवं तीर्थयात्रां कृत्वा, सः स्वपुरं प्रत्यागच्छत्। रात्रौ, अन्यैः अज्ञातः, स्वगृहस्य प्राङ्गणे शयनाय समुपविवेश। तत्र, गोकर्णं सुप्तं दृष्ट्वा, धुन्धुकारी तस्मै बान्धवाय, गहनरात्रे, भयंकरतमं रूपं दर्शयन्, स्वयम् प्रकटितवान्। सः क्रमशः मेषः, गजः, महिषः, इन्द्रः, अग्निः, पुनरपि मानवः च जातः, प्रत्येकं रूपं केवलं एकवारं धारयन्। एतादृशं विपर्यासं दृष्ट्वा, गोकर्णः धैर्येण स्थितः, निश्चित्य—"एषः कश्चन दुःखितः प्राणी"—इति तम् संबोधितवान्। सः उवाच—"कोऽसि त्वं, या रात्रौ भीषणः दृश्यसे? कुतः एतां दशां प्राप्तः? किं भूतः, प्रेतः, किं वा राक्षसः? सत्यम् आख्याहि।" एवं पृष्टः, सः पुनः पुनः उच्चैः क्रन्दन्, वाचं न शशाक्त उच्चारयितुं, केवलं चैतन्यचिह्नैः संकेतं दत्तवान्। तदा गोकर्णः हस्तयोः जलं गृहीत्वा तं उत्तोल्य, तेनैव कृत्येन तं पापिनं मोचितवान्; ततः सः भाषितुम् आरब्धवान्। प्रेतः उवाच—"अहं तव भ्राता धुन्धुकारी नाम, स्वकृतदोषात् मानुषजन्म विनष्टवान्। मम कर्मणां गणना नास्ति, महतमोहपरिवर्तितः, लोकान् हिंसितवान्, स्त्रीभिः दुःखेन हतः। अतः प्रेतत्वं प्राप्तवान्, दुःखमिदं वहामि; वायुभोजनः, यथायोग्यं कर्मफलं प्राप्नोमि।" "भो मित्र, करुणासिन्धो, भ्रातः, शीघ्रं मां मोचय! इति वचः श्रुत्वा, गोकर्णः तम् इदं प्रत्युवाच।" गोकर्णः उवाच—"तव हेतोः अहं गयायां सम्यक् पिण्डदानं कृतवान्। कथं त्वं न मुच्यसे? इदं खलु आश्चर्यम्। यदि गयाश्राद्धेन अपि न मुच्यसे, तर्हि अन्यः कोऽपि उपायः नास्ति। किं तव कर्तव्यं, प्रेत, विस्तरेण सत्यम् आख्याहि।" प्रेतः उवाच—"शतगयाश्राद्धैः अपि न मम मोक्षः सम्भवति। अन्यं कञ्चन उपायं चिन्तय, यः मोचयेत्।" एवं श्रुत्वा, गोकर्णः विस्मितः अभवत्—"यदि शतश्राद्धैः अपि न मोक्षः, तर्हि तव विमोचनं अत्यन्तं कठिनम्।" "अद्य त्वं स्वस्थाने स्थित्वा, निर्भयः भव। अहं चिन्तयिष्यामि, यत् किञ्चित् उपक्रमं कृत्वा तव मोक्षं करिष्यामि।" एवं निर्दिष्टः, धुन्धुकारी स्वस्थानं गतः। गोकर्णः तां रात्रिं चिन्तयन्, न निद्रां लेभे। प्रभाते, तं आगतम् दृष्ट्वा, जनाः हर्षेण समागताः। गोकर्णः तेषां मध्ये, रात्रौ घटितं सर्वं वृत्तान्तं निवेदितवान्। तत्र, पण्डिताः, योगनिष्ठाः, ज्ञानीनः, ब्रह्मवादिनः च, शास्त्रसङ्ग्रहान् निरीक्ष्य अपि, तस्य मोक्षस्य उपायं न दृष्टवन्तः। ततः सर्वैः, सूर्यवचनं तस्य मोक्षार्थं परमं निश्चितम्। तस्मिन् काले, गोकर्णः सूर्यस्य गतिं निगृह्य, "हे विश्वसाक्षिन्, नमोऽस्तु ते। मोक्षकारणं ब्रूहि," इति प्रार्थितवान्। दूरात् तद्वचनं श्रुत्वा, सूर्यः स्पष्टं प्रोवाच— "सप्ताहं श्रीमद्भागवतश्रवणं कुर्याः; तेन मोक्षः सुलभः।" इति सूर्यवचनं श्रुत्वा, सर्वे तदेतद् धर्मरूपं स्वीकृतवन्तः। सर्वे ऊचुः—"एतत् प्रयत्नेन कर्तव्यम्, यतः सुलभमेव।" इति निश्चित्य, गोकर्णः भागवतश्रवणं आरब्धवान्। तस्य श्रवणार्थं, ग्रामेभ्यः, जनपदेभ्यः च, पङ्गवः, अन्धः, वृद्धः, मन्दगः च, पापक्षयाय समागताः। तत्र महती सभा सञ्जाता, या देवतानामपि विस्मयं जनयति स्म। गोकर्णः आसने उपविश्य, भागवतकथां प्रवृत्तवान्। तस्मिन्नपि काले, प्रेतः अपि आगतः, स्थानस्य अन्वेषणाय इह तत्र वीक्ष्य। तत्र सप्तनोडकयुक्तं वेणुं स्थितं दृष्ट्वा, तस्य मूलछिद्रे प्रविश्य, श्रवणाय तत्र स्थितवान्। वायुरूपे स्थातुं अशक्तः, सः वेणुमेव प्रविष्टवान्। मुख्यवैष्णवब्राह्मणं श्रोतारं मन्यमानः, धेनुपुत्रः गोकर्णः, आद्यस्कन्धात् स्पष्टकथनं प्रारब्धवान्। प्रतिदिनस्य अन्ते, श्लोकपाठे कृतमात्रे, अद्भुतं दृष्यं जातम्—बांबूको नोडः शब्देन विदीर्णः, पुण्यजनैः दृष्टः। द्वितीयदिने सायं द्वितीयनोडः, तृतीयदिने तृतीयः च विदीर्णः। एवं सप्तमे दिने सप्तनोडाः विदीर्णाः; द्वादशस्कन्धश्रवणानन्तरं, प्रेतभावं त्यक्त्वा, दिव्यं रूपं धारयामास। सः तुळसीमाल्येन भूषितः, पीताम्बरधरः, मेघश्यामलः, मुकुटकुण्डलधारी च जातः। सः त्वरितं भ्रातरं गोकर्णं प्रणम्य, उवाच—"तव करुणया, बन्धनात् प्रेतत्वपङ्काच्च विमुक्तः अस्मि।" "धन्यं भागवतकथामृतं, या प्रेतदुःखं नाशयति; धन्यं सप्ताहश्रवणं, येन कृष्णधाम सुलभं भवति।" "पापानि सर्वाणि कम्पन्ते सप्ताहश्रवणसम्प्राप्तौ; इयं कथा शीघ्रं नः मोक्षं करिष्यति।" "स्निग्धं वा शुष्कं, लघु वा गुरु, वाचा, मनसा, कर्मणा वा कृतं, श्रवणमात्रेण पापं दहति, यथा वह्निः इन्धनं।" "भारते भूमौ, पण्डितेषु, सुरसभायां च, ये शुककथां न शृण्वन्ति, तेषां जन्म निष्फलं इति निगद्यते।" "संपुष्टं स्थूलं शरीरं रक्षितुं किमर्थम्, यत् चञ्चलं, यदि शुकशास्त्रं न शृणोति?" इति। एवं गोकर्णधुन्धुकारीयोः पावनं भागवतश्रवणं, सर्वपापविनाशकं, मोक्षप्रदं च अभवत्।