स एव शुभलक्षणाभिरलङ्कृतां मद्रराजतनयां लक्ष्मणां स्वयमेव स्वयम्वरमण्डपात् गरुड इव सुधाम् अपाहरत्। एवं भगवता भूमिपुत्रस्य वधेन तासां सहस्रशो रूपसंपन्नानां पत्नीनां बन्धनादुद्धरणेन ताः सर्वाः कृष्णस्य पत्न्यः अभवन्। ततः राजा उवाच— हे मुने, भगवता भूमपुत्रो यथावधि हतः, तथा ताः स्त्रियः शार्ङ्गधन्वना यथोद्धृताः, तन्मे विस्तरेण कथय। शुक उवाच— इन्द्रेण छत्रकुण्डलसख्यादीनां हरणेन, स्वर्गगिरौ स्वस्थानस्य अपहृत्य, भूमिजकृत्यश्रवणेन, भगवान् स्वपत्नीमादाय गरुडमारुह्य प्राग्ज्योतिषपुरं जगाम। स तु महद्भिरपि पर्वतदुर्गैः, शस्त्रदुर्गैः, जलाग्निवायुदुर्गैः, तथा मुरस्य भीषणारुणबन्धैः सर्वतोऽभिसंवृतः आसीत्। स भगवान् गदया पर्वतान् विदार्य, शरैः शस्त्रदुर्गाणि भित्त्वा, चक्रेण जलाग्निवायून् विजित्य, खड्गेन मुरबन्धान् छित्त्वा अग्रे प्रस्थितः। शङ्खनादेन यन्त्राणि दर्पयुक्तानां च हृदयानि विदार्य, गदया गदाधरः प्राकारमपि विदारयत्। तस्मिन्ननन्तरं पाञ्चजन्यनिनादं युगान्तमेघगर्जनसदृशं श्रुत्वा, पञ्चशिरसमुरो जलात् उत्थाय, त्रिशूलं दीप्तमिव सूर्याग्निवल्लभं विकृतमालोक्य, तक्षक इव तक्षकात्मजं तर्क्ष्यसुतं प्रति प्रधावितवान्। स त्रिशूलं त्वरितं गरुडाय क्षिपन्, पञ्चमुखैः भीमं निनादं कृत्वा, तेन शब्देन स्वर्गं दिशः अन्तरिक्षं चाण्डंण्डम् आवृतम्। ततोऽस्य त्रिशूलं गरुडमुपपत्य, हरिः त्रिशक्तियुक्ताभ्यां बाणाभ्यां तद्व्यापाद्य, मुरस्य मुखेषु शरान् क्षिपन्, मुरः क्रुद्धः स्वद्विष्णवे गदां प्राक्षिपत्। सा गदा युधि पतन्ती गदाधरः स्वगदया सहस्रधा विदार्य, अस्य शिरांसि चक्रेण लीलया छित्त्वा, अजातशत्रुः उद्यतबाहुः प्रधावितवान्। मुरः शिरोविहीनः, प्राणैर्वियुक्तः, इन्द्रवज्रच्छिन्नशिखरः गिरिरिव, जलमधि पतितः। तस्य सप्त पुत्राः, पितुर्वधेन क्रुद्धाः, प्रतिकाराय समुत्थिताः— ताम्रः, अन्तरिक्षः, श्रवणः, विभावसुः, वसुः, नभस्वान्, अरुणः सप्तमः, पीठं सेनापतिं पुरस्कृत्य, भूमिजेन प्रेषिताः, संग्रामाय सज्जाः अभवन्। तेऽजितं प्राप्ताः, कोपेन बाणखड्गगदाशक्तिशूलादीन् प्रक्षिप्य, भगवता स्वबाणैः तेषां शस्त्राणि विदारितानि। तान् सेनापतिपूर्वकान् भगवाँश्चक्रशरैः शिरोबाहुपादसंयुतानि छित्त्वा यमालयं प्रापयामास। एवं भूमिपुत्रो नारकः पराजितः। तदनन्तरं दुरमर्षणः, गर्वात् पूर्णः, समुद्रसम्भूतैः गजेन्द्रैः सहाक्रम्य, कृष्णं स्वपत्नीसमेतं गरुडारूढं, विद्युद्गणयुतमेघस्थं सूर्यं इव दृष्ट्वा, शतघ्नीं प्रक्षिप्य, सर्वे योधाः सममभिपेतुः। तदा भगवान् गदाधरः भूमिपुत्रबलं, दिव्यैः तुरगैः, तीक्ष्णैः शरैः, बाहूर्वक्षःशिरःकायानि छित्त्वा, तुरगगजौ च तदा निहत्य, समन्तात् प्रहारमकरोत्। कुरुनन्दन, यानि यानि शस्त्रास्त्राणि योधैः प्रक्षिप्तानि, तानि तानि हरिः तीक्ष्णैः शरैः, खड्गयुक्तैः बाणैः, छित्त्वा नाशयामास। सुपर्णेन वाह्यमानः, गरुडः स्वपक्षाभ्यां गजेन्द्रान् ताडयन्, तान् च चञ्चुपक्षनखैः निहत्य, गजेन्द्रान् नाशयामास। नरकः व्यथितः, स्वबलं गरुडप्रपीडितं दृष्ट्वा, युध्यमानः नगरं प्रविष्टः। स भूमिजः स्वशस्त्रेण कृष्णं ताडयामास, किं तु तद्वज्रं प्रत्याघातितम्; तेन विदारितोऽपि स न कम्पितः, पुष्पमालया गज इव। भूमिजः तु व्यर्थप्रयत्नः, शूलं गृह्य, अच्युतं हन्तुमुद्यतः, किं तु तदपि अप्रसृत्य, हरिणा तीक्ष्णचक्रेण गजेन्द्रारूढस्य शिरश्छेदं कृतम्। तस्य शिरः, कुण्डलमुकुटमालिनं, भूमौ पतित्वा, दीप्तिमान् बभौ। ऋषयः, देवपतयः च "हाहात्! साधु!" इति वदन्तः, मुकुन्दं स्तुत्वा, पुष्पवृष्टिं च कृत्वा, तं सस्मुः। ततो भूमिः कृष्णमुपेत्य, सुवर्णरत्नमणिमयकुण्डलयुग्मं, वैजयन्तीमालां, महारत्नं, राजच्छत्रं च, प्रचेतसः पुत्राय समर्पयामास। तदा सा देवी, सुरश्रेष्ठैः पूजिता, भक्तिप्रणतचित्ता, अञ्जलिं कृत्वा, जगन्नाथं स्तोतुमुपचक्रमे। सा भूमिरुवाच— "देवेशाय, शङ्खचक्रगदाधराय, भक्तानुरूपरूपधारिणे, परात्मने नमः। पद्मनाभाय, पद्ममालिने, पद्माक्षाय, पद्मपादाय, नमः। भगवते, वासुदेवाय, विष्णवे, पुरुषोत्तमाय, बीजाय, पूर्णविद्याय, नमः। अजोऽसि, जगदुत्पत्तिकर्ता, अनन्तशक्ते, सर्वात्मन्, पराय, अन्तर्यामी, नमो नमः। सर्गेच्छया, अजोऽपि, घोररूपं विधाय, संहारमाचरिष्यसि; लोकस्थित्यर्थं सत्त्वं, कालः, द्रव्यं, पुरुषः—सर्वं त्वमेव। पृथिव्यादिपञ्चभूतानि, इन्द्रियाणि, देवाः, मनः, महत्, चराचरं च, त्वयि, अद्वितीये, माया नास्ति। एष ते पुत्रः, भीतः, तव पद्मपदाभ्यां शरणं गतः, दुःखात् मोक्षं याचते; तस्मात्, पापविनाशिनीं पद्महस्तां तव करुणां तस्य मूर्ध्नि स्थापय।" शुक उवाच— एवं भूम्या भक्तिपूर्वकं विनयेन च उक्तः, भगवान् तामाश्वास्य, भूमिपुत्रस्य विशालगृहं प्रविवेश। तत्र हरिः षोडशसहस्राधिकराजकन्याः, भूमिपुत्रेण बन्धनस्थाः, राजभ्यः उद्धृताः, अद्राक्षीत्। तं पुरुषश्रेष्ठं प्रविशन्तं दृष्ट्वा, ताः स्त्रियः विमूढचेतसः, भाग्ययोगेन, हृदयेन तं पतिं ववाञ्छुः। "एष मे पतिरस्तु, विधाता च अनुमोदयेत्"— इति, प्रत्या एका स्वचित्तेन कृष्णाय हृदयं दत्तवत्यः। स ताः निर्मलवस्त्रधारिण्यः, सेवक्यः, महर्धनानि, रथाश्वान्, बहुधनं च दद्यात्, द्वारकां प्रेषयामास। केशवः अपि चतुर्षड् विंशतिं श्वेतगजाः, चतुःस्रिंशद् वेल्लितदन्तिनः, ऐरावतवंशसम्भूतान्, प्रेषयामास। ततः स देवेशालयं गत्वा, कुण्डलयुग्मं अदितये दत्त्वा, शक्रेण, प्रियया शचेयुतः, पूजितः।