कामिनीनां वचनानि मधुरमृतसमानि सुखवृद्ध्यर्थम् भवन्ति, किन्तु तेषां हृदयानि तीक्ष्णरजकसमानि सन्ति—न कश्चन पुरुषः तासां प्रियः इति निश्चितं वदितुं शक्नोति। ताः बहुपत्नीका: स्त्रियः धनं हृत्वा तं परित्यज्य यत्र तत्र गताः; तदा धुन्धुकारी पापकृत्यैः पीडितः महाभूतः अभवत्। सः वातरूपं धारणं कृत्वा सर्वदिशासु शीतेन चोष्णेन च क्लिश्यमानः, अन्नविहीनः, तृषार्तः, निरन्तरं धावति स्म। सः सर्वत्र आश्रयम् न प्राप्तवान्, पुनः पुनः 'हाय विधिः!' इति विलपन्। कालेन गोकर्णः तस्य मृत्युः लोकात् ज्ञातवान्। सः गोकर्णः तं अनाथं ज्ञात्वा गयायाः पिण्डदानं विधिवत् अकरोत्; यत्र यत्र तीर्थं गच्छति, तत्र तत्र तस्य पिण्डदानं अकरोत्। एवं विचरन् गोकर्णः स्वनगरं प्रत्यागच्छत्; रात्रौ सः स्वगृहस्य प्राङ्गणे अन्यमन्येन शय्यायाम् शयनं अकरोत्। तत्र गोकर्णं निद्रायाम् अवलोक्य, धुन्धुकारी मध्यरात्रे स्वजनस्य समीपे अति भीषणं रूपं दर्शयन् प्रकटितवान्। सः क्रमशः मेषः, गजः, महिषः, इन्द्रः, अग्निः, पुनः मनुष्यः च अभवत्—एकैकं रूपं केवलं एकवारम्। एतद् विपर्ययं दृष्ट्वा, गोकर्णः धैर्ययुक्तः, निश्चितवांश्च—एषः तु दुःखितः कश्चन इति, ततः तं सम्बोधितवान्। गोकर्णः उवाच—'कः त्वं रात्रौ भीषणः? कुतः आगतः इदं दुःखदं स्थितिं प्राप्तः? भूतः वा, प्रेतः वा, राक्षसः वा? वद स्वम्।' सुतः उवाच—एवं पृष्टः सः पुनः पुनः उच्चैः रुदन्, शब्दं कर्तुं न अशकत्, केवलं चेतनासूचकं संकेतं अकरोत्। ततः गोकर्णः हस्ते जलं गृहित्वा तं उत्थापितवान्; तेनैव कर्मणा मुक्तः पापात्मा वक्तुं प्रारब्धवान्। भूतः उवाच—'अहं तव भ्राता धुन्धुकारी नाम्ना; स्वदोषेण मानवजन्म नष्टवान्। मम कर्मणां गणना नास्ति, महान् अज्ञानः तया परिवर्तितः, लोकान् उपद्रुत्य स्त्रीभिः दुःखेन हतः। अतः भूतः अभवम्, दुःखितं स्थितिं धारयामि; वायुमात्रं जीवामि, यथायोग्यं कर्मफलं लभे। हे मित्र, करुणासिन्धो, भ्रातः, शीघ्रं मां विमोचय! तस्य वचनं श्रुत्वा गोकर्णः तं पुनः सम्बोधितवान्। गोकर्णः उवाच—'तेन तव निमित्तं गयायाः श्राद्धं विधिवत् अकरम्; किं तव मोक्षः न प्राप्तः? एषः आश्चर्यः मे। यदि गयाश्राद्धात् मोक्षः न लभ्यते, तर्हि अन्यः उपायः नास्ति। किं ते कर्तव्यम्? सत्यम् विस्तरेण वद।' प्रेतः उवाच—'शतशः गयाश्राद्धैः अपि मोक्षः न स्याद्; अन्यं उपायं चिन्तय मोक्षार्थम्।' तस्य वचनं श्रुत्वा गोकर्णः विस्मितः अभवत्—'यदि शतशः श्राद्धैः अपि मोक्षः न लभ्यते, तव विमोचनं कठिनं।' 'इदानीं स्वस्थाने तिष्ठ, प्रेतः, निर्भयः भव। अहं चिन्तयामि, किमपि कर्म करिष्यामि यत् तव मोक्षाय भविष्यति।' गोकर्णस्य उपदेशेन धुन्धुकारी स्वस्थाने गतः। गोकर्णः तां रात्रिं चिन्तायाम् यापयन् न निद्रितवान्। प्रभाते तं आगतम् दृष्ट्वा जनाः हर्षेण संगतम्; सः सर्वं यद् रात्रौ अभवत् तेषां निवेदितवान्। तदा योगनिष्ठाः, विद्वांसः, ब्रह्मवादिनः, शास्त्रसंग्रहान् समीक्ष्य अपि, तस्य मोक्षाय उपायः न दृष्टः। ततः सर्वैः सूर्यस्य वचनं तस्य मोक्षे परमं स्थापितम्। तस्मिन्नेव समये गोकर्णः सूर्यगतिं निरोद्धुम् आरब्धवान्। 'हे जगत्साक्षिन्, नमः ते। मोक्षस्य कारणं वद।' इति दूरात् श्रुत्वा सूर्यः स्पष्टं उक्तवान्—'सप्ताहं श्रीमद्भागवतं पठ—एतत् मोक्षं ददाति।' इति सूर्यस्य वचनं सर्वैः धर्मरूपं स्वीकृतम्। सर्वे ऊचुः—'एतत् कर्तव्यम्, यः सुलभः।' गोकर्णः निश्चित्य भागवतपाठं आरब्धवान्। तस्य श्रवणार्थं ग्रामात् प्रदेशात् जनाः आगच्छन्—पङ्गवः, अन्धः, वृद्धः, मंदः अपि पापक्षयाय आगच्छन्। महती सभा अभवत्, देवेषु अपि आश्चर्यं जनयन्ती, यत्र गोकर्णः आसनं आस्थाय कथा आरब्धवान्। तस्मिन्नेव समये प्रेतः अपि आगच्छत्, स्थानं अन्वेषयन्। तत्र सप्तनाडिकं वंशं दृष्ट्वा, तस्य अधः छिद्रं प्रविश्य तत्र स्थितः। वायुरूपे स्थातुं अशक्तः, वंशं प्रविष्टवान्। मुख्यवैष्णवब्राह्मणं श्रोत्रं अग्रगण्यं कृत्वा, धेनुपुत्रः स्पष्टं भागवतं प्रथमस्कन्धादारब्धवान्। दिनान्ते श्लोकं पठिते आश्चर्यं जातम्—वंशस्य एकं ग्रन्थिं शब्देन विद्वद्भिः साक्षात् विदारितम्। द्वितीयदिनस्य सायं द्वितीयग्रन्थिः विदारितम्; तृतीयदिनस्य तृतीयग्रन्थिः। एवं सप्तदिनानि सप्तग्रन्थयः विदारिताः; द्वादशस्कन्धं श्रुत्वा, प्रेतावस्था त्यक्तवान्। सः दिव्यं रूपं धारयन्, तुलसीमालया भूषितः, पीतवस्त्रधारी, मेघश्यामः, किरीटी, कुण्डलयुक्तः अभवत्। सः त्वरितं भ्रातरं गोकर्णं प्रणम्य उवाच—'तव करुणया, बन्धनात् अपि, प्रेतत्वदोषात् अपि मुक्तः अभवम्।' 'धन्यं भागवतकथनं, यद् प्रेतक्लेशहरम्; धन्यं सप्ताहश्रवणं, यद् कृष्णलोकप्राप्तिफलम्।' 'सप्ताहश्रवणे सर्वे पापाः कम्पन्ति; एषा कथा शीघ्रं मोक्षं दास्यति।