विन्दः अनुर्विन्दश्च, अवन्तिदेशस्य राजपुत्रौ, दुर्योधनस्य अनुचरौ, स्वस्रियं कृष्णे अनुरक्तां स्वयम्वरे स्वेच्छया पतिं वरयितुं निवारयामासताम्। तत्र सर्वेषां राज्ञां समक्षं, कृष्णः राज्ञ्याः प्रधानपत्नीपुत्रीं पितुः स्वसुः कन्यां मित्राविन्दां बलात् प्रगृह्य निनाय। ततः कोसलाधिपः नाग्नजित् नाम राजा धर्मनिष्ठः बभूव, तस्य कन्या सत्येति प्रसिद्धा, नाग्नजितीति च कथ्यते। तस्या वरप्राप्तये सप्त तीक्ष्णशृङ्गिणः दुर्धर्षाः अभिमानिनः वृषभाः संयम्य जयितव्याः आसन्, यः तान् जेष्यति स एव तां कन्यां लप्स्यते इति। एवं वृषभलाभस्य सम्भावनां श्रुत्वा, सत्स्वतानां स्वामिन् श्रीकृष्णः महता सैन्येन सहितः कोसलपुर्यां प्रविवेश। कोसलराजा सन्तुष्टः समुत्थानासनादिभिः सादरं तं सत्कृत्य, यथोचितं पूजां चकार। यदा सा राजकन्या स्वेच्छितवरः श्रीपतिः आगतः इति दृष्ट्वा, सुष्ठु तं कामयमाना, मनसा प्रार्थयामास—"यदि मम व्रतम् सत्यमस्ति, स एष एव मे पतिः स्यात्, सर्वान् मे कामान् पूरयेत्।" या लक्ष्म्या ब्रह्मणा शङ्करेण लोकपालैश्च शिरसि धृतपादरजः, स्वक्रीडया स्वार्थसिद्धये सेतुं निर्मितवान्, स भगवान् मां कथं तुष्टिं प्राप्नुयात्? पुनः पूजितः नारायणः, विश्वेश्वरः, अवदत्—"मया, आत्मतृप्तेन, किं लघुना किञ्चिदपि कार्यम्?" शुक उवाच—भगवान् तत्र आसनं स्वीकृत्य, मेघगम्भीरया वाचा स्मितपूर्वकं कुरुवंशजं सम्बोधितवान्। भगवानुवाच—"राजन्, क्षत्रियस्य स्वधर्मानुसारं याचनां मुनयः गर्हयन्ति; तथापि तव सौहृदकाम्यया तव कन्यां याचे, न तु मूल्येन, न हि वयं दत्त्वा कन्यां गृह्णीमः।" राजा प्रत्युवाच—"भगवन्, यत्र तवाङ्गे नित्यं लक्ष्मीः वसति, सर्वगुणनिलयः त्वमेव, तत्र मम कन्यायाः वरः कोऽन्योऽस्ति?" "किन्तु, सत्स्वतेन्द्र, पूर्वं वयं प्रतिज्ञां कृतवन्तः—सामर्थ्यपरीक्षार्थं कन्यादानं स्पर्धया भविष्यति।" "एते सप्त दुर्धर्षाः वृषभाः, अनेकान् राजपुत्रान् विजित्य तान् आहतवन्तः।" "यदि त्वं, यदुकुलानन्द, तान् केवलं जेष्यसि, तर्हि त्वमेव मम कन्यायाः पतिः स्यात्, श्रीनिवास!" एवं प्रतिज्ञां श्रुत्वा, भगवान् वस्त्रं बद्ध्वा, सप्तात्मानं कृत्वा, लीलया तान् वृषभान् विजित्य निगृह्य चकार। शौरिः तेषां वृषभाणां गर्वं बलं च भित्वा, रज्जुभिः बद्ध्वा, बालकः काष्ठक्रीडनकानि यथा, एवं तान् आकर्षयामास। तदा राजा हृष्टः विस्मितश्च, कन्यां कृष्णाय ददौ; श्रीकृष्णः अपि यथाविधि तां स्वपत्नीं प्रतिगृह्य, सम्यक् विवाहं चकार। राज्ञ्यः श्रीकृष्णं सुहृदं जामातरं प्राप्य परमानन्दं जग्मुः; तत्र महोत्सवः अभवत्। शङ्खदुन्दुभिनिनादः, तुर्यघोषः, गीतवाद्यध्वनयः, ब्राह्मणानां मङ्गलाशिषः, नरनार्यः सुशोभनवस्त्राभरणमाल्यभूषिताः प्रमुदिताः। भगवान् दायद्रव्यरूपेण दशसहस्रगवः, त्रिसहस्रयुवतयः हारवस्त्रालङ्कृताः च अददात्। नवसहस्रगजाः, गजशतगुणा रथाः, रथशतगुणा अश्वाः, अश्वशतगुणा नराः च दत्ताः। ततः राजा कोसलाधिपः, तौ दम्पती रथारूढौ, महता सैन्येन परिवृत्य, स्नेहस्निग्धहृदयः, प्रेषयामास। एवं कृत्वा, ये राजानः यदुभिः वृषभैश्च बलं भग्नाः, ते असहमानाः, कन्याप्रेषणे विघ्नं कर्तुं समाययुः। तत्र अर्जुनः गाण्डीवधन्वा, कृष्णस्य प्रियः सुहृद्रक्षकश्च, तेषां बाणवर्षाणि व्यधुनोत्, सिंह इव लघुवनमृगान्। एवं दायं गृह्य, यदुकुलश्रेष्ठः देवकीपुत्रः श्रीकृष्णः, द्वारकायां सत्यया सह सुखं उपभोगं चकार। ततः कृष्णः श्रुतकीर्तेः पुत्रीं, कैकेयकन्यां, पितृष्वसुः कन्यां, भ्रातृभिः सन्तर्दनादिभिः प्रदत्तां भद्रां विवाह्य स्वीकृतवान्। स एव मद्रराजस्य कन्यां लक्ष्मणां, शुभलक्षणां, स्वयम्वरे, गरुडः अमृतं यथा, बलात् प्रगृह्य निनाय। एवं, सहस्रशः रूपवतीः पत्न्यः, कृष्णस्य अभवन्, यः भौमं हत्वा ताः बन्धनात् मोचयामास। एतस्मिन्नन्तरे राजा पप्रच्छ—"भगवन्, कथं भौमः भगवता हतः? कथं ताः स्त्रियः बन्धनात् मोचिता इति विस्तरेण कथय।" शुक उवाच—इन्द्रेण छत्रकुण्डलसखीनां हरणं, स्वस्थानस्य अमरगिरौ अपहृतिं, भूमिजकृत्यस्य च श्रवणं लब्ध्वा, श्रीकृष्णः स्वपत्नीं समादाय, गरुडमारुह्य, प्राग्ज्योतिषपुरं गतवान्। तत् पुरं सर्वतः दुर्गगिरिप्राकारैः, शस्त्रदुर्गैः, जलवह्निवायुप्रतिरोधनैः, मुरबन्धनैः च दुर्धर्षं बभूव। भगवान् गदया गिरिप्राकारान् भित्त्वा, शरैः शस्त्रदुर्गानि, चक्रेण वह्निजलवायून्, खड्गेन मुरबन्धनानि च भित्त्वा प्रविष्टवान्। शङ्खनादेन यन्त्राणि, अहङ्कारिणां मनांसि च विदार्य, गदया महाप्राकारं चूर्णितवान्। तदा पाञ्चजन्यस्य निनादं, कल्पान्तमेघनिस्वनसदृशं, श्रुत्वा, मुरो नाम दैत्यः, पञ्चशिराः, जलात् उद्धृत्य, कृष्णं प्रति प्रधावितवान्। स त्रिशूलं प्रज्वलन्तं, सूर्याग्निसमप्रभं, गरुडं प्रति वेगेन क्षिप्त्वा, पञ्चमुखैः गर्जनं कृत्वा, तेन शब्देन दिवं दिशश्च व्याप्ताः, ब्रह्माण्डमपि आवृतम्। त्रिशूलः गरुडं प्रति पतितः, हरिः तं त्रिशूलं द्वाभ्यां त्रिशक्तिबाणाभ्यां विदार्य, मुरस्य मुखेषु बाणान् क्षिप्तवान्; मुरः कोपात् गदां क्षिप्तवान्। सा गदा यदा पतिता, तदा गदाग्रणीः स्वगदया तां सहस्रधा कृत्वा विदार्य, मुरः हस्तौ उत्तोल्य, अजयः सुदर्शनचक्रेण लीलया तस्य शिरांसि छित्त्वा पातितवान्। शिरोच्छिन्नः स मुरो जलमगात्, इन्द्रवज्रभिन्नशिखरः पर्वत इव; तस्य सप्त पुत्राः, पितुः वधात् कोपिताः, प्रतिकाराय समुत्तिष्ठन्।