सः कुन्तीं समीपमुपेत्य प्रणम्य तया स्नेहपूरितलोचनया सस्नेहमालिङ्गितः। तेन स्वजनन्याः, सूनुषाणां, भगिन्याः, सर्वबान्धवानां च कुशलं पृष्टम्। सा च दुःखान्यनुस्मृत्य, तदनन्तरं स्वात्मदर्शनं च, स्नेहेन गद्गदया वाचा, अश्रुपूर्णेक्षणया तमिदं प्राह— "यदा रक्षको लब्धः, तदा एव नः श्रेयः समुत्थितम्; स्वजनस्मरणात्, हे कृष्ण, भ्राता मम त्वत्समीपं प्रेषितः। त्वं हि सर्वमित्रं सर्वात्मा च, न ते कदापि स्वपरविवेकः; तथापि हृदि स्थितः स्मरन्तीनां दुःखं सदा नाशयसि।" ततः युधिष्ठिरः सप्रश्रयं प्रोवाच— "किं नु नः अवशिष्टं शुभं, न जानामि, भगवन्; त्वं हि योगैश्वर्यगम्यः, मन्दमतीनामपि अस्माकं साक्षात् प्रकटितः।" एवं नृपतेः प्रार्थितः भगवान् तत्र कतिपयान् मासान् स्थित्वा, इन्द्रप्रस्थवासिनां नेत्राणि प्रमुदितवान्। एकदा अर्जुनः विजयी, हनूमद्वाजिनं रथं समारुह्य, गाण्डीवं धनुः अक्षयशरकोशौ च गृहीत्वा, सखायं कृष्णमेकं समनुज्ञाय, सम्यक् सज्जीकृतः, महदरण्यं प्रविवेश, यत्र बहुव्यालमृगसंघः आसीत्। तत्र सः रिपुसूदनः, बाणैः व्याघ्रान्, वराहान्, महिषान्, ऋष्यान्, शरभान्, गवयांश्च, खरान्, मृगान्, शशान्, शल्यकांश्च तुदितवान्। तेषां पशूनां यथाविधि संस्कृतान् परिचारकाः उत्सवसमये नृपतये न्यवेदयन्। अर्जुनः तृषार्तः श्रान्तश्च यमुनातटमगच्छत्। तत्र शौचं कृत्वा, निर्मलं जलं पीत्वा, कृष्णार्जुनौ पराक्रमशालिनौ, समीपे विचरन्तीं कन्यां रूपसम्पन्नां दृष्टवन्तौ। तां पुण्यलक्षणां, शोभनवपुषं कन्यां समीपमुपेत्य, अर्जुनः सख्याः प्रेरणया, स्त्रियाः श्रेष्ठां पप्रच्छ। "काऽसि सुकेशिनी? कस्य कन्या? कुतः आगता? किं कर्तुमिच्छसि? पति-कामनां त्वां मन्ये, सर्वं मे कथय सुशोभने।" सा श्रीकालिन्दी प्राह— "सूर्यदेवस्य कन्या अहम्, पतिं वाञ्छन्ती, कठोरं तपः आस्थाय, वरदं विष्णुं पतिं वरयामि। अन्यं पतिं न वृषये, श्रियः पतिं केवलं वरये; स मे शरणागतानां शरणं, स मे मुदं ददातु। कालिन्दीति ख्याता, यमुनाजले पितृनिर्मिते प्रासादे वसामि, यावत् अच्युतं पश्यामि।" एवं अर्जुनेन उक्तं वासुदेवः ज्ञात्वा, ताम् रथारूढां कृत्वा, युधिष्ठिरराज्ञः समीपं निनयत्। ततः कृष्णः, यथाज्ञप्तं, पाण्डुपुत्राणां कृते अद्भुतां पुरीं विश्वकर्मणा निर्मितवन्। तत्र स्वजनानां प्रीत्यर्थं स्थित्वा, अर्जुनस्य सारथ्यं च कृत्वा, खाण्डवप्रस्थं अग्नये दत्तवान्। तदा अग्निना तुष्टेन अर्जुनाय धनुः, श्वेताश्वरथः, द्वौ अक्षय्यशरकोशौ, अजेयकवचं दिव्यास्त्राणि च दत्तानि। मयः च अग्निव्यसनात् उद्धृत्य, मैत्रीचिह्नरूपेण, महत् सभागृहं समर्पितवान्, यत्र दुर्योधनः जलं स्थलमिति मूढः अभवत्। अनुज्ञातः सखिभिश्च अनुमोदितः कृष्णः पुनः सत्यकिप्रमुखैः परिवृतः द्वारकां प्रत्यागच्छत्। ततः शुभे मुहूर्ते काले च कालिन्दीं विवाह्य, स्वजनानां परमं आनन्दं, परमान्नं च वितरन्। विंदः अनु विंदश्च अवन्त्याः कुमारौ, दुर्योधनानुचरौ, भगिन्याः कृष्णे स्निह्यन्त्याः स्वयम्वरे पतिस्वीकृतौ वारयामासताम्। तदा कृष्णः सर्वराजानां सम्मुखे, मुख्यपत्नीपुत्रीकां पितृष्वसुः कन्यां मित्रविन्दां बलात् अपाहरत्। कोसलराज्ये नाग्नजित् नाम राजा धर्मात्मा बभूव; तस्य कन्या सत्याख्या नाग्नजितीति च प्रसिद्धा। तस्याः पाणिग्रहणाय सप्त तीक्ष्णशृङ्गिणः दुर्धर्षाः वृषाः, येषां निग्रहेन राजानः विजिताः, तैः सह स्पर्धा विहिता। तद्वृषलाभसमाचारं श्रुत्वा, भगवान् सात्वतानां स्वामी, महासैन्येन उपवृतः, कोसलपुरीं जगाम। तत्र नाग्नजितेन राजा सस्नेहमुत्थानासनादिभिः सत्कारं कृत्वा, सम्यक् पूजितः। कन्या च, स्ववाञ्छितवरस्य आगमनं दृष्ट्वा, लक्ष्मीपतौ मनसा प्रार्थयामास— "यदि मम व्रतोऽयं सत्यः, स मे पतिः भवतु, सर्वकामान् पूरयतु।" सा चिन्तयामास— "यस्य पादरजः लक्ष्मीः ब्रह्मा रुद्राः लोकपालाश्च शिरसि वहन्ति, स्वलीलया सेतुं निर्मितवान्, स भगवान् मयि किं तृप्तिं लभेत?" पुनः पूजितः नारायणः, जगन्नाथः, अवदत्— "स्वसुखसम्पूर्णस्य मम किं लघुना प्रयोजनम्?" इति। शुक उवाच— भगवान्, तुष्टः, उपवेशनं स्वीकृत्य, मेघनिनादेन हास्यपूर्णया वाचा, कुरुनन्दनं सम्बोध्य उवाच। श्रीभगवानुवाच— "हे राजन्, स्वधर्मनिष्ठस्य क्षत्रियस्य भिक्षा मुनिभिः निषिद्धा; तथापि मैत्र्यर्थं तव कन्यां याचे, न तु मूल्याय, यतो नः मूल्यं न विद्यते।" राजा उवाच— "कः अन्यः तव समः वा वरेण्यः कन्यायाः पतिः, यस्याङ्के श्रीः नित्यं वसति, सर्वगुणनिवासः च त्वमेव।" "किन्तु, हे सात्वतश्रेष्ठ, पूर्वं वयं प्रतिज्ञां कृतवन्तः— वृषेषु विजयं प्राप्य कन्यादानं स्यात्।" "एते सप्त दुर्धर्षाः वृषाः, ये बहून् राजपुत्रान् जितवन्तः, तान् जेतुमर्हसि चेत्, तदा कन्यायाः पतिः भविष्यसि।" एवं प्रतिज्ञां श्रुत्वा, भगवान् वस्त्रं बद्ध्वा, स्वमात्मानं सप्तधा कृत्वा, लीलया तान् वृषान् निगृह्य, दामभिः बद्ध्वा, बलमदं भङ्क्त्वा, शैशवेन काष्ठयन्त्रवत् तान् प्रावर्तयत्।