तदा सत्राजितः श्रीकृष्णेन सम्यक् उपवर्णितः सन्तुष्टः स्वकन्यां जाम्बवतीं स्यमन्तकमणिं च श्रीकृष्णाय आदरपूर्वकं समर्पयामास। यदा जनाः शौरिं गुहां प्रविष्टं दृष्ट्वा बहिर्न निष्क्रान्तमपश्यन्, दुःखिताः द्वादश दिवसान् तत्रैव प्रतीक्ष्य, अनुत्तमशोकवशात् स्वनगरं प्रतिनिवृत्ताः। श्रीकृष्णस्य गुहायां बहिर्न निष्क्रान्तस्य श्रवणेन देवकी महाराज्ञी, रुक्मिण्या सह, वसुदेवः, सखयः, बान्धवाश्च सर्वे शोकसन्तप्ताः अभवन्। द्वारकावासिनः दुःखाकुलाः सत्राजितं शशापुः, श्रीकृष्णस्य वार्तां विज्ञातुम् चन्द्रभागां दुर्गां देवीम् उपसस्रुः। तेषां देवीपूजनस्य प्रसादेन सा भगवती तान् उपदिश्य, ततो हरिः स्वकार्यसिद्ध्यर्थं भार्यया सह प्रकटितः, सर्वानन्दं जनयन्। तं हरिं हृषीकेशं मणिना भूषितं भार्यया सह मृत्योरिव प्रतिनिवृत्तं दृष्ट्वा सर्वे महोत्सवेन परिपूर्णाः। ततः प्रभुः राज्ञः सभायां सत्राजितं आहूय, स्यमन्तकमणेः प्राप्तिं सर्वेषां साक्षात् निवेद्य, मणिं तस्मै प्रत्यर्पयत्। सत्राजितस्तु महतीं लज्जां प्राप्य, मणिं गृहित्वा, शिरःकम्पितः, स्वगृहं अगच्छत्, आत्मदोषेण संतप्तः। स तीव्रेण शोकविषादेन किल्बिषग्रस्तः चिन्तयामास—"कथं पापात् विमुच्येय? कथं चाच्युतः प्रसादं करिष्यति?" पुनश्च—"किं कुर्वेयं येन जनाः मां धर्मिष्ठं मन्येरन्, न च मां क्षुद्रं मूर्खं धनलोभिनं शपेयुः?" अन्ते निश्चित्य—"स्वकन्यां गुणशालिनीं मणिं च श्रीकृष्णाय दास्यामि; एष एव तस्य प्रीतये युक्तः उपायः, अन्यो नास्ति।" इति निश्चयेन सत्राजितः स्वकन्यां सतीं मणिं च स्वयम् आदाय कृष्णाय समर्पयत्। प्रभुः सत्यम्, या स्वगुणरूपशौचैः सर्वैः वाञ्छिता, विधिवत् परिणयामास। तदा प्रभुः—"वयं मणिं न स्वीकरोमि, राजन्; स त्वयि देवभक्ते स्थातुं युक्तः, वयं तस्य लाभं भजेमहि" इति सान्त्वयामास। अथ शुक उवाच—एकदा श्रीभगवान् युयुधानादिभिः परिवृतः, पाण्डवान् द्रष्टुम् इन्द्रप्रस्थं जगाम। तं मुकुन्दं सर्वेश्वरं समुपेत्य, पाण्डुपुत्राः वीराः सम्यक् उत्थाय, जीवनमिव प्राप्ताः। अच्युतं परिष्वज्य, तदङ्गस्पर्शान् मुक्तसर्वदुःखाः, तस्य स्नेहस्मितमुखं निरीक्ष्य, प्रमोदं प्रापुर्य। ततः स युधिष्ठिरस्य भीमस्य च चरणयोः प्रणम्य, अर्जुनं परिष्वज्य, नकुलसहदेवाभ्यां सत्कृतः। कृष्णा अपि, नववधूः, लज्जासंयुक्ता, श्रीकृष्णं मुख्ये आसने उपविष्टं विनयेन प्रणम्य, सत्कृत्योपविवेश। एवं सत्यकिः अपि पाण्डवैः सत्कृत्य, अन्ये च तत्र उपविविशुः। स भगवान् कुन्तीं सस्नेहमुपेत्य, प्रणम्य, तया स्नेहवर्षदृष्ट्या आलिङ्गितः, तस्याः कुशलं, सूनुषीणां, भगिन्याः, सर्वबान्धवानां च पप्रच्छ। सा कुन्ती, बहून् क्लेशान् स्मृत्वा, आत्मदर्शनं च दुःखानन्तरं प्राप्य, स्नेहगद्गदया वाचा, अश्रुपूर्णलोचनया तमुवाच—"यदा रक्षकः प्राप्तः, तदा एव कुशलं प्राप्तम्; स्वजनान् स्मृत्वा, हे कृष्ण, भ्राता मम त्वत्कृते प्रेषितः।" "त्वं हि सर्वमित्रात्मा, न ते 'अस्मद्-पर' भेदः; हृदि स्थित्वा, स्मारकाणां दुःखं सदा अपाकरोषि।" युधिष्ठिरः अपि—"किं पुण्यं न कृतम्? न वेद्मि, भगवन्, यं योगेश्वरैः दुर्लभं दृष्टुं, तं त्वां मन्दधीभिः दृष्टवन्तः स्मः" इति। एवं राज्ञा प्रार्थितः, स भगवान् तत्र कतिपयमासान् स्थित्वा, इन्द्रप्रस्थवासिनां नेत्राणि प्रमोदितवान्। एकदा अर्जुनः, विजयी, हनूमद्वाजिने रथं आरोह्य, गाण्डीवं धनुः, अक्षय्यतुणीरौ च गृहीत्वा, श्रीकृष्णेन सह, सम्यक् सज्जः, महावने प्रविष्टः, यत्र बहुव्यालमृगसंघः आसीत्, क्रीडायै। तत्र तिग्रद्विपवराहमृगमहिषरुशृंगगवयगवयरुरुशशकशल्यकादीन् बाणैः ताडयामास। तान् पावितान् पशून् परिचारकाः उत्सवस्य समीपे राज्ञे प्रायच्छन्। ततोऽर्जुनः तृषार्तः श्रान्तश्च यमुनातीरं गत्वा, शुद्धोदकं पीत्वा, सख्युः सह स्नात्वा, तत्र सुमधुररूपां कन्यां विचरन्तीं अपश्यत्। सौम्यां शुभलक्षणां तां कन्यां समीपमुपेत्य, अर्जुनः सखिना प्रेरितः, ताम् अपृच्छत्—"काऽसि त्वं सुकेशे! कस्य कन्याऽसि? कुत्र वससि? किं चिकीर्षसि? वरं वाञ्छसि इति मे मन्ये। सर्वं शंस, शुभे!" ततो श्रीकालिन्द्युवाच—"अहं सूर्यदेवस्य कन्या, पतिं वाञ्छन्ती, कठोरतपः कृतवती, विष्णुं वरदं वरयामि। अन्यं न वरये, स एव श्रीनिवासः मे पतिरस्तु; स मे मुक्ता, अनाथशरणः मुकुन्दः प्रसन्नो भवतु।" "कालिन्दी नाम्ना यमुनाजले वसामि, पित्रा निर्मिते दिव्ये भवन उपवेशयन्ती, यावदच्युतं न पश्यामि।" इत्युक्त्वा अर्जुनः वासुदेवाय तद्वृत्तान्तं निवेद्य, स तां रथे स्थाप्य, युधिष्ठिरराज्ञे उपानयत्। ततः श्रीकृष्णः पाण्डुपुत्राणां आज्ञया, विश्वकर्मणा दिव्यां पुरीं निर्मापितवान्। स भगवाँस्तत्र स्वजनानां प्रीतये निवसन्, अर्जुनस्य सारथ्यं कृत्वा, खाण्डववनं अग्नये दत्तवान्। तस्मिन् सन्तुष्टः अग्निः अर्जुनाय धनुः, श्वेताश्वरथं, द्वौ अक्षय्यतुणीरौ, दृढकवचं, दिव्यास्त्राणि च अददात्। एवं श्रीभगवतः श्रीकृष्णस्य दिव्या लीलाः, भक्तजनानां सुखकारिण्यः, सततं प्रवहन्ति।