कृष्णस्य प्रहारैः भग्नः, भग्नाङ्गः, क्षीणबलः, स्वेदोदकसिक्ततनुः, महदाश्चर्यं प्रपन्नः जाम्बवान् स तं भगवानं कृताञ्जलिः प्रणम्य उवाच— "त्वं सर्वभूतानां प्राणः तेजः बलं वीर्यं चासि; त्वं साक्षाद्विष्णुः, सनातनः पुरुषः, परेश्वरः, प्रभुः। सृष्टिकर्तॄणां त्वमेव कर्ता, सृष्टेषु च यदस्ति तत् त्वमेव; त्वं कालः, मापकानां नाथः, परात्मा, सर्वात्मनां चात्मा। यस्य केवलं कटाक्षेण, किंचित्कोपेनोन्नमितेन, सागरः कम्पितः, मार्गः दर्शितः, सेतुश्च निर्मितः, लङ्कायाः कीर्तिः प्रकाशिताऽभवत्, राक्षसानां शिरांसि च बाणैः भिन्नानि भूमौ पतितानि।" एवं भगवन्तमवगत्य, जाम्बवान् भल्लूकाधिपः, अच्युतं देवकीसुतं प्रणम्य स्थितवान्। तदा कमलनयनः श्रीकृष्णः, तं दयया परिष्वज्य, मेघगम्भीरया वाचा स्वभक्तं सम्बोध्य उवाच— "रत्नस्य हेतोः, हे भल्लूकराज, अहं तव गुहां प्राप्तः; मिथ्याभिशंसायाः निवारणाय, एतेनैव रत्नेन।" एवं भगवता उक्तः, स जाम्बवान् प्रमुदितः, आत्मनः कन्यां जाम्बवतीं रत्नं च कृष्णाय समर्प्य, तं सत्कृतवान्। तत्रान्तरे, ये जनाः शौरिं गुहां प्रविष्टं दृष्ट्वा बहिर्न निष्क्रान्तमपश्यन्, ते द्वादश दिनानि दुःखिताः तत्रैव स्थित्वा, पश्चात् नगरं प्रतिनिवृत्ताः। कृष्णस्य गुहायां न निष्क्रान्तिं श्रुत्वा, देवकी महाराज्ञी, रुक्मिण्या सह, वसुदेवेन, बन्धुभिः, मित्रैश्च, सर्वे शोकसन्तप्ताः अभवन्। दुःखिताः द्वारकावासिनः सत्राजितं शप्त्वा, कृष्णस्य वार्तां ज्ञातुम्, चन्द्रभागां दुर्गां देवीं शरणं जग्मुः। तेषां देवीपूजनस्य प्रसादात्, सा देवी तान् उपदिश्य, आशीर्वादं दत्त्वा, हरिः स्वकार्यसिद्धः, भार्यया सह प्रकटः अभवत्, सर्वे हृष्टाः। हरिं हृषीकेशं, रत्नेन भूषितं, भार्यया सहागतं, मृत्योरिव प्रतिनिवृत्तं दृष्ट्वा, सर्वे महोत्सवेन तुष्टाः। ततः सत्राजितं राजसभायां समाहूय, प्रभुः रत्नप्राप्तिं निवेद्य, रत्नं तस्मै दत्तवान्। लज्जया सत्राजित् रत्नं गृहीत्वा, शिरःकम्पितः, स्वगृहं गतः, पापकृत्येन संतप्तः। ततश्च, तीव्रशोकदुःखविह्वलः, स चिन्तयामास— "कथं पापात् शुद्धिं यास्यामि? कथं वा अच्युतः तुष्टो भवेत्? कथं जनाः मां धर्मिष्ठमिव मन्येरन्, न च मां लघु, मूढ, स्वार्थलोलुपमित्युपालिप्स्यन्ति?" स चिन्तयन्, "कन्यां रत्नसमा स्त्रीरत्नं, रत्नं च तस्मै दास्यामि; अनेनैव तस्य प्रीतिः स्याद्, अन्यथा न," इति निश्चित्य, सत्राजित् स्वकन्यां सत्यम् रत्नं च स्वयं गृहीत्वा कृष्णाय समर्पितवान्। प्रभुः तां सत्यम्, या गुणरूपशीलसम्पन्ना बहुभिः कामिता, विधिवत् परिणीतवान्। अथ प्रभुः सत्राजितं सम्बोध्य उवाच— "राजन्, रत्नं न स्वीकरोमि; त्वयि देवभक्ते तिष्ठतु, वयं तस्य लाभं भजामः।" एवं कृतकृत्यः श्रीकृष्णः, युयुधानादिभिः सेवितः, कदाचित् इन्द्रप्रस्थं पाण्डवान् द्रष्टुमगच्छत्। तत्र मुकुन्दं सर्वेश्वरं समागतं दृष्ट्वा, पाण्डुपुत्राः वीराः सहसा उत्थाय, जीवनमिव प्राप्नुवन्। अच्युतं परिष्वज्य, ते वीराः तस्याङ्गसंस्पर्शेन सर्वदुःखविमुक्ताः, तस्य प्रेमस्मितमुखं दृष्ट्वा प्रमुदिताः। युधिष्ठिरस्य भीमस्य च चरणौ वन्द्य, अर्जुनं परिष्वज्य, सहदेवनकुलौ च तेन सत्कृतौ। कृष्णा, नववधूः सती, किंचित्सत्री, कृष्णं मुख्यासने स्थितं विनयेन प्रणम्य अभ्यगच्छत्। तथा सत्यकिः पाण्डवैः सत्कृत्य, उपविष्टः, अन्येऽपि सत्कृताः समीपे उपविष्टाः। स श्रीकृष्णः कुन्त्याः समीपं गत्वा, प्रणिपत्य, तया स्नेहवर्षितलोचनया परिष्वज्य, तस्या आशां, स्नुषाणां, भगिन्याः, सर्वबान्धवानां च कुशलं पप्रच्छ। सा, अनुगतानां क्लेशानां, आत्मदर्शनस्य च स्मरणात्, स्नेहगद्गदया वाचा, अश्रुपूर्णलोचनया तमुवाच— "यदा रक्षकः प्राप्तः, तदा एव नः कल्याणं जातम्; बन्धून् चिन्तयित्वा, हे कृष्ण, भ्राता तव समीपं प्रेषितः।" "त्वं सर्वेषां बन्धुर्मित्रं चात्मा च, तव न 'अस्माकं' 'परस्य' इति भेदः; तथापि, हृदि स्थितः, स्मारकाणां दुःखानि सदा नाशयसि।" युधिष्ठिरः उवाच— "किं नः श्रेयः अकृतं? न जानामि, भगवन्; यः योगेश्वरैरपि दुर्लभः, स त्वं अल्पज्ञैः अस्माभिः दृष्टः।" एवं नृपेण प्रार्थितः, प्रभुः तत्र किञ्चित्कालं स्थित्वा, इन्द्रप्रस्थवासिनां नेत्राणि रमयामास। एकदा अर्जुनः, हनुमद्वजिन्या रथेन, गाण्डीवं धनुः, अक्षय्यतूणीं च गृहीत्वा, कृष्णेन सह, सम्यक् सज्जः, महावने प्रविष्टः, यत्र नानाव्यालमृगसंघः आसीत्, क्रीडार्थं शत्रुसैन्यविनाशकः। तत्र सः बाणैः व्याघ्रान्, वराहान्, महिषान्, ऋष्यान्, शरभान्, गवयान्, खरान्, मृगान्, शशान्, शल्यकान् च जघान। तान् पवित्रान् पशून् परिचारकाः महोत्सवाभिमुखं राज्ञे न्यवेदयन्; तदा तृषार्तः क्लान्तः अर्जुनः यमुनाम् उपययौ। तत्र स्नात्वा, शुद्धं जलं पीत्वा, कृष्णार्जुनौ वीरौ, समीपे विचरन्तीं रूपसम्पन्नां कन्यां अपश्यताम्। सौम्यरूपां, शुभलक्षणां तां कन्यां समीपं गत्वा, अर्जुनः मित्रेण प्रेरितः, तां स्त्रीश्रेष्ठां पप्रच्छ— "काऽसि त्वं सुकुमारि? कस्य कन्या? कुतः आगता? किं चिकीर्षसि? वधूं इच्छसि इति मे मन्ये; सर्वं मे कथय, सुश्रोणि।