सत्राजितः अपि तं मणिं गुहायां पुत्रस्य क्रीडनकं कृत्वा तत्र निवसति स्म। किन्तु भ्रातृदर्शनं न प्राप्य, सत्राजितः अत्यन्तं विषण्णः अभवत्। जनाः च, "मणि-कण्ठी सत्राजितः कृष्णेन हतः, अरण्यं गतः; भ्राता तु मम," इति वदन्तः, कान्तारं कान्तारं, कर्णे कर्णे, एकस्मात् अन्यं प्रति उक्तवाक्यं रहस्यं इव प्रसारयामासुः। भगवान् कृष्णः, स्वनाम्नः कलङ्कं श्रुत्वा, तं प्रसेनस्य मार्गं अनुगम्य, नगरवासिभिः सह, आत्मनं निर्दोषं कर्तुं यायौ। तत्र, अरण्ये, प्रसेनं निहतं, अश्वं च सिंहेन हतं दृष्ट्वा, जनाः सिंहं अपि गिरिपृष्ठे ऋक्षेण हतं दृष्टवन्तः। भगवान् तु केवलः, भीषणायां ऋक्षराजस्य गुहायां, घनतमस्यायाम्, नगरवासीन् बहिः स्थापयित्वा, प्रविष्टः। तत्र, तं मणिं बालस्य क्रीडनकं कृत्वा दृष्ट्वा, कृष्णः तं गृह्तुम् उद्युक्तः, तस्य शिशोः समीपे स्थितः। तत्र अपरिचितं पुरुषं दृष्ट्वा, धात्री भीता, उच्चैः क्रन्दितवती। तस्याः शब्दं श्रुत्वा, जाम्बवान्, बलिनां श्रेष्ठः, क्रुद्धः, गुहायां प्रविश्य, कृष्णं साधारणं मनुष्यं मन्ये, तेन युध्यन्तः, तस्य दिव्यशक्तिं न अज्ञातवान्। तयोः मध्ये तीव्रं युद्धम् अभवत्। शस्त्रैः, शिलाभिः, वृक्षैः, बाहुभिः, उभौ विजयं कामयन्तौ, मांसस्य कृते गृध्रयोः यथा, परस्परं समग्रं युद्धम् अकुर्वताम्। अष्टाविंशतिं दिनानि, अहनि रात्रौ च, विश्रान्तिं विना, वज्रसमानैः मुष्टिभिः, परस्परं ताडयन्तौ। कृष्णस्य प्रहारैः जाम्बवानस्य अङ्गानि भग्नानि, बलं क्षीणं, शरीरं स्वेदेन सिक्तं, सः विस्मितः, कृष्णं सम्बोधितवान्—"त्वं सर्वभूतानां जीवनं, तेजः, बलं, वीर्यं; त्वं विष्णुः, पुरातनः पुरुषः, परमेश्वरः, स्वामी च।" "त्वं स्रष्टृणां स्रष्टा, सृष्टेषु सत्तत्त्वं; त्वं कालः, मापकानां नाथः, परमात्मा, आत्मनां आत्मा च।" "यस्य केवलं कटाक्षेण, क्रोधेन उन्नतं, समुद्रः स्पन्दितः, पुलं निर्मितं, लङ्कायाः कीर्तिः प्रकाशितं, राक्षसाः शिरांसि भूमौ पतितानि, बाणैः भग्नानि।" एवं भगवन्तं जाम्बवान् अज्ञाय, देवकीपुत्रः अच्युतः तं सम्यक् सम्बोधितवान्। भगवतः कृष्णस्य कमलाक्षस्य हस्तस्पर्शेन, मेघगम्भीरया वाचा, भक्तं प्रति परमकारुण्येन उक्तम्—"मणेः कृते, हे ऋक्षराज, तव गुहायां आगतः अस्मि, मिथ्या आरोपस्य निवारणाय, अस्यैव मणिना।" एवं उक्तः, जाम्बवान् हर्षेण, स्वदुहितरं जाम्बवतीं च मणिं च कृष्णाय समर्पितवान्। नगरवासिनः तु शौरिं गुहायां प्रविष्टं दृष्ट्वा, बहिर्न निष्क्रान्तं न दृष्ट्वा, द्वादशदिनानि दुःखेन प्रतीक्ष्य, नगरं प्रत्यागच्छन्। कृष्णं गुहायां न निष्क्रान्तं श्रुत्वा, देवकी, रुक्मिण्या सह, वसुदेवः, मित्राणि, बान्धवाः च, सर्वे दुःखिताः अभवन्। द्वारकावासिनः दुःखिताः सत्राजितं शप्तवन्तः, कृष्णस्य वार्तां प्राप्तुं, चन्द्रभागां दुर्गां देवीं उपसृत्य, प्रार्थनां अकुर्वन्। देव्याः पूजार्थं, सा तान् अनुगृहीत्वा, आशीर्वादेन उपदिश्य, हरिः, स्वकार्यं सिद्ध्य, पत्न्या सह, प्रकटितः, सर्वे हर्षेण पूर्णाः अभवन्। हृषीकेशं मणिना भूषितं, पत्नीया सह आगतम्, मृत्युतः इव प्रत्यागतम्, दृष्ट्वा, सर्वे महोत्सवे निमग्नाः। राजसभायां सत्राजितं आह्वयित्वा, भगवन् तस्य मणिप्राप्तिं कथयित्वा, तं मणिं तस्मै दत्तवान्। सत्राजितः लज्जया मुखं नमयित्वा, मणिं गृह्य, गृहं प्रत्यागच्छन्, आत्मदोषेण संतप्तः। तीव्रशोकविप्रतिपत्त्या व्याकुलः, सः मनसि चिन्तयामास—"कथं पापात् विमुच्ये? कथं अच्युतः मे प्रसन्नः स्यात्?" "किं करिष्यामि, यथा जनाः मां धर्मिष्ठं मन्यन्ते, न च अल्पदर्शिनं, मूढं, लोभिनं शपन्ति?" "दुहितरं मणिनां मणिं, मणिं च, कृष्णाय दास्यामि; एषः तस्य प्रसादनस्य उचितः उपायः, अन्यः नास्ति।" इत्येव निश्चित्य, सत्राजितः स्वदुहितरं सत्यम्भामां च मणिं च, कृष्णाय स्वहस्तेन समर्पितवान्। भगवान् सत्यम्भामां, गुणैः, रूपेण, चरित्रेण, सर्वैः वाञ्छितां, विधिवत् परिणीतवान्। सः उक्तवान्—"मणिं न ग्राह्मः, हे राजन्; तव भक्तस्य देवस्य तव समीपे अस्तु, वयं तस्य लाभं अनुभवामः।" शुकः उवाच—एकदा, परमपुरुषः कृष्णः, युयुधानादिभिः सेवितः, इन्द्रप्रस्थं पाण्डवान् द्रष्टुं ययौ। मुकुन्दं सर्वेश्वरं आगतम् दृष्ट्वा, पाण्डुपुत्राः वीराः, सर्वे एकत्र, जीवनमिव प्राप्तम्, उत्थाय, अच्युतं आलिङ्ग्य, तस्याङ्गस्पर्शेन सर्वदुःखात् विमुक्ताः, तस्य स्नेहपूर्णं स्मितमुखं दृष्ट्वा, हर्षेण पूर्णाः अभवन्। युधिष्ठिरस्य, भीमस्य चरणयोः प्रणम्य, अर्जुनं आलिङ्ग्य, तौ जुडौ तेन सम्मानितौ। कृष्णा, नववधूः, लज्जायुक्ता, कृष्णं मुख्ये आसने स्थितं, विनयेन प्रणम्य, अभिवादितवती। सत्यकिः अपि, पाण्डवैः सम्मानितः, विनयेन उपविष्टः, अन्ये अपि सम्मानिताः समीपे उपविष्टाः। कृष्णः कुन्त्याः समीपं गत्वा, ताम् अभिवाद्य, सा स्नेहपूर्णं नेत्रैः तं आलिङ्ग्य, तस्य कुशलं, पुत्रवधूनां, भगिन्याः, सर्वबान्धवानां च, पृच्छितवान्। सा, अतीतानां क्लेशानां स्मरणं कृत्वा, दुःखानन्तरं आत्मदर्शनं प्राप्तवती, स्नेहेन कण्ठः अवरुद्धः, नेत्रे अश्रुपूर्णे, तं सम्बोधितवती—"तदा एव अस्माकं कल्याणं अभवत्, यदा रक्षकम् प्राप्तवामः; स्वजनं स्मृत्वा, हे कृष्ण, भ्राता मम तव समीपं प्रेषितः।" एवं भगवतः लीला, भक्तस्य रक्षणं, आत्मनः शुद्धिः, भगवद्भक्तानां प्रेम, सर्वे शास्त्रवाक्येभ्यः सुसम्बद्धं, एकस्मिन्नेव प्रवाहे, सुस्पष्टं, सुस्नेहम्, संस्कृतभाषायां उपनिबद्धम्।