यदुकुलपतिः शौरिः क्रीडारत्नं याचितः सत्राजितेन, धनलाभं न इच्छन्, तस्य याचनां अवमान्य रत्नं न ददौ। एकदा प्रसैनः, तद्विराजितरत्नं कण्ठे धारयन्, अश्वमारुह्य वनं शिकारार्थं प्रविष्टः। तत्र सिंहः प्रसैनं तस्य च अश्वं हत्वा रत्नं गृहीत्वा पर्वतगुहां प्रविष्टः। तत्र जाम्बवता, रत्नाकाङ्क्षिणा, सिंहः हतः, रत्नं च गृहीतम्। सः अपि तद्रत्नं स्वपुत्रस्य क्रीडासारं कृत्वा गुहायां स्थापयामास। सत्राजितः भ्रातृदर्शनं न प्राप्य, महद्व्यथितः अभवत्। तदानीं जनाः 'रत्नकण्ठः कृष्णेन हतः स्यात्, वनं गतः, भ्राता मम' इति वदन्तः, कर्णात्कर्णं गूढं वार्तां वितरन्ति स्म। भगवतः नाम दुश्चरितेन कलुषितं श्रुत्वा, श्रीकृष्णः स्वशुद्ध्यर्थं नगरवासिभिः सह प्रसैनस्य पथं अनुसरन् निर्गतः। ते वनं गत्वा प्रसैनं हतं, तस्य अश्वं सिंहेन हतं दृष्ट्वा, पर्वतशिखरे सिंहं जाम्बवता हतमपि अपश्यन्। भगवान् तु तेषां बहिः स्थापयित्वा, भयानकां गुहां, घनतमसाच्छन्नां, राजर्षेः जाम्बवतः प्रविष्टः। तत्र बालस्य क्रीडासारं रत्नं दृष्ट्वा, तद्ग्रहणाय समीपे स्थित्वा प्रतीक्षाम् अकरोत्। तत्र अपरिचितं पुरुषं दृष्ट्वा, धात्री भयात् क्रन्दितुम् आरब्धा; तस्याः शब्दं श्रुत्वा, बलानां श्रेष्ठः जाम्बवान् कोपितः, वेगेन प्रविष्टः। सः भगवन्तं, स्वस्वामिनं, सामान्यं पुरुषं मन्यमानः, कोपात् तस्य शक्तिं न अवगच्छत्। तयोः उभयोः विजयस्पर्धया, शस्त्रैः, शिलाभिः, वृक्षैः, बाहुभिः, मांसग्राहिणोः गृध्रयोः इव, तीव्रं युद्धं अभवत्। चतुर्विंशतिः अष्ट दिवसानि, अहर्निशं, विश्रामं विना, वज्रसमानैः मुश्तिभिः परस्परं ताडयन्ति स्म। कृष्णस्य प्रहारैः जाम्बवान् भग्नाङ्गः, शक्तिहीनः, स्वेदाक्लिन्नः, विस्मितः, भगवन्तं उवाच— 'त्वं सर्वभूतानां प्राणः, बलम्, शक्तिः, तेजः; विष्णुः, पुरातनः पुरुषः, परमेश्वरः, स्वामी च। त्वं सृष्टिकर्तृणां कर्ता, सृष्टेषु स्थितः; कालः, मापकाधिपः, परात्मा, सर्वात्मानां आत्मा च। यस्य कोपोत्क्षिप्तया कटाक्षेण समुद्रः कम्पितः, पथः प्रदर्शितः, सेतुश्च निर्मितः, लङ्कायाः कीर्तिः प्रकाशिता, राक्षसाणां शिरांसि बाणैः भूमौ पतितानि।' एवं भगवन्तं ज्ञात्वा, भल्लूकराजः जाम्बवान् देवकीसुतं अच्युतं प्रणम्य उवाच। कृष्णः, कमललोचनः, तं हस्तेन स्पृष्ट्वा, मेघगम्भीरया वाचा, भक्तं करुणया सम्बोधितवान्— 'रत्नस्यार्थं, हे भल्लूकराज, अहं तव गुहां आगतः, मिथ्यापवादस्य निवारणाय, एतद्रत्नेन।' एवं भगवता उक्तः, जाम्बवान् हर्षपूर्णः, स्वां कन्यां जाम्बवतीं रत्नं च कृष्णाय सम्मानार्थं दत्त्वा। नगरवासिनः शौरिं गुहायां प्रविष्टं दृष्ट्वा, तं बाहिर्न आगतम्, द्वादश दिनानि विषण्णाः प्रतीक्ष्य, पश्चात् नगरं प्रत्यागच्छन्। कृष्णस्य गुहात् न निष्क्रान्तं श्रुत्वा, देवकी, रुक्मिणी, वसुदेवः, मित्रगणः, बान्धवाः, सर्वे शोकग्रस्ताः अभवन्। द्वारकावासिनः दुःखिताः सत्राजितं शप्त्वा, कृष्णस्य वार्तां ज्ञातुं, चन्द्रभागां दुर्गां देवीं उपसंगत्य उपासितवन्तः। देवीपूजया तया अनुग्रहः प्रदत्तः, ततः हरिः, स्वकार्यसिद्धः, पत्न्या सह, प्रकटितः, हर्षं वितरन्। हृषीकेशं रत्नेन भूषितं, पत्नीया सह, मृत्योरिव पुनरागतं दृष्ट्वा, सर्वे महोत्सवेन पूर्णाः अभवन्। भगवान्, सभायां सत्राजितं राज्ञः सन्निधौ आहूय, रत्नप्राप्तिं विस्तरं कथयित्वा, रत्नं तस्मै प्रदत्तवान्। सत्राजितः लज्जितः, रत्नं गृहीत्वा, शोकाकुलः, गृहं प्रत्यगच्छत्। तेन तीव्रपश्चात्तापेन क्लिष्टः, चिन्तयामास— 'कथं पापं शुद्ध्येत? कथं अच्युतः प्रसाद्येत?' 'किं कर्तव्यं यत् जनाः मां धर्मिष्ठं मन्येरन्, न च मां लघु, मूढ, लोभिनं शपेरन्?' 'स्वकन्यां रत्नस्त्रियां रत्नं च तस्मै दास्यामि; एष एव तस्य प्रशमः; अन्यः नास्ति।' एवं निश्चित्य, सत्राजितः स्वां सद्गुणां कन्यां रत्नं च कृष्णाय स्वहस्तेन समर्पितवान्। भगवान्, सत्यभामां, यः गुणैः, रूपेण, कुलैः सर्वैः वरणीयां, यथाविधि विवाहं कृतवान्। तु भगवान् उवाच— 'रत्नं न स्वीकरोमि, हे राजन्; तव देवभक्तस्य तिष्ठतु, वयं तस्य लाभं भजेम।' शुकः उवाच— एकदा परमात्मा, युयुधानाद्युपचरितः, इन्द्रप्रस्थं पाण्डवान् द्रष्टुं अगच्छत्। मुकुन्दं सर्वेश्वरं आगतम् दृष्ट्वा, पाण्डुपुत्राः वीराः, जीवनमिव प्राप्तम्, सर्वे समुत्तस्थुः। अच्युतं आलिङ्ग्य, तस्यांगस्पर्शेन सर्वदुःखमुक्ताः, तस्य स्नेहस्मितमुखं दृष्ट्वा हृष्टाः अभवन्। युधिष्ठिरस्य, भीमस्य पादौ नमस्कृत्य, अर्जुनं आलिङ्ग्य, अनयोर्युग्मयोः सत्कारं प्राप्तवान्। कृष्णा, नवविवाहिता, किंचित् लज्जिता, कृष्णं मुख्यासने स्थितं, विनयपूर्वकं प्रणम्य, अभिवादितवती। तथैव सत्यकिः, पाण्डवैः सत्कृतः, सम्मानितः, आसनं गृहीत्वा, अन्ये अपि सत्कृताः समीपस्थं आसनं उपविविशुः। एवं श्रीकृष्णस्य चरितं, रत्नप्राप्तिः, दोषनिवारणं, विवाहः, पाण्डवदर्शनं च, भक्तिपूर्वं कथितम्।