त्रिषु लोकेषु देवश्रेष्ठाः सदा तव मार्गं विचिन्वन्ति, यतो हि त्वं यदुषु गुह्यः स्थितः, अद्य तु अजः प्रभुः त्वां द्रष्टुम् आगतः इति बालानां वचः श्रुत्वा, पद्मनयनः श्रीकृष्णः सस्मितम् अवदत्—"स न सूर्यः, किं तु सत्राजित् रत्नप्रभया दीप्तिमान् दृश्यते।" सत्राजित् तु स्वगृहं शुभलक्षणैः विभूषितं प्रविश्य, तन्मणिं ब्राह्मणैः सम्पूजिते देवगृहे न्यवेशयत्। तत्र प्रतिदिनम् अष्टौ भारान् सुवर्णस्य स मणिः सृजति स्म; यत्र तु स रत्नं पूज्यते, तत्र न कदापि दुर्भिक्षं, आपदः, सर्पदोषाः, व्याधयः, दारिद्र्यं वा जातु जायन्ते। यदुकुलेश्वरः शौरिः तं मणिं याचितवान्, किन्तु सत्राजित् धनलिप्सां विना तद् दानं न कृतवान्, तं याचनाम् अवज्ञाय। कदाचित् प्रसैनः, स्फुरद्रत्नमालां ग्रीवायाम् धारयन्, अश्वमारोहणं कृत्वा वने मृगयां गतः। तत्र सिंहः तम् अश्वं च हत्वा मणिं गृहीत्वा गुहां प्रविवेश; तत्र तु जाम्बवता, रत्नकामेन, सिहं हत्वा मणिः स्वीकृतः। स जाम्बवान् तं मणिं स्वपुत्रस्य क्रीडनकम् अकरोत्। भ्रातरं अदृष्ट्वा सत्राजित् परमशोकाकुलः अभवत्। तदा जनाः, "यः रत्नमालाभृत् सः कृष्णेन हतः स्यात्, वनं गतः, भ्राता तु मम" इति वदन्तः, इदं कर्णात् कर्णं प्रापयन्ति स्म। भगवान् श्रीकृष्णः, स्वनाम कलुषितं श्रुत्वा, स्वस्यान्घः अपवादनिवारणाय, पुरवासिभिः सह प्रसैनस्य पन्थानं अन्वगच्छत्। ते वने प्रसैनं हतं, तस्य अश्वं च सिंहेन निपातितं दृष्ट्वा, गिरीशिखरे सिंहं भल्लूकेन हतं अपि अपश्यन्। भगवान् एव एकः तं भीमगुहं जाम्बवत्प्रभोः प्रविवेश, तमिस्रया आच्छादिते, जनान् बहिः स्थाप्य। तत्र बालकस्य क्रीडनकम् भूत्वा रत्नमणिं दृष्ट्वा, तद् गृहणाय समीपे स्थित्वा प्रतीक्षां चकार। अतिथिं अदृष्टपूर्वं दृष्ट्वा धात्री भयात् आक्रोशत्; तस्याः शब्दं श्रुत्वा, बलिनां श्रेष्ठः जाम्बवान्, क्रुद्धः त्वरया प्रविवेश। सः भगवतः स्वस्वामिनः, तं सामान्यपुरुषं मन्यमानः, तद्वीर्यं न ज्ञात्वा, युद्धाय समभवत्। तयोः उभयोः जयाकाङ्क्षिणोः, शस्त्रैः, शिलाभिः, दारुभिः, बाहुभिश्च, मांसशकुनिवत् घोरयुद्धं समजायत्। अष्टाविंशतिं दिनानि, अहर्निशं, विश्रान्तिं विना, वज्रसारैः पाणिभिः अन्योन्यं ताडयन्तौ। कृष्णवज्राघातैः भग्नाङ्गः, श्रमक्लान्तः, स्वेदसिक्तदेहः जाम्बवान्, विस्मितः, तम् एवमुवाच—"त्वं सर्वभूतानां जीवः, तेजः, बलं, वीर्यं, त्वं साक्षात् विष्णुः, सनातनः, परेश्वरः। त्वमेव सृष्टिकर्तॄणां कर्ता, सृष्टेषु स्थितः, त्वं कालः, नियन्ता, परात्मा, आत्मनां आत्मा च। यस्य केवलं कोपपार्श्वविक्षेपेण सागरो विक्षुब्धः, पन्थानं दर्शितवान्, सेतुश्च निर्मितः, लङ्कायाः कीर्तिः प्रकाशिताऽभूत्, राक्षसानां शीर्षाणि बाणैः भूमौ पतितानि।" एवं भगवतः स्वरूपं विज्ञाय, भल्लूकनृपः जाम्बवान् अच्युतं देवकीसुतं प्रणम्य प्रोवाच। पद्मनयनः कृष्णः, तम् अङ्गेन स्पृशन्, मेघगम्भीरया वाचा, भक्तवत्सलः स्नेहेन प्राह—"रत्नमणेः हेतोः, हे भल्लूकनृप, अहं तव गुहां प्राप्तः, स्वनाम दोषविमोचनाय, अस्यैव मणिना।" एवमुक्तः, प्रमुदितः जाम्बवान् स्वकन्यां जाम्बवतीं रत्नमणिं च श्रीकृष्णाय अर्पितवान्। जनाः तु शौरिं गुहं प्रविश्य, न बहिर्निर्गच्छन्तं दृष्ट्वा, द्वादशदिनानि शोकसन्तप्ताः स्वपुरीं प्रतिनिवृत्ताः। कृष्णस्य गुहात् अनिर्गमनं श्रुत्वा, देवकी, रुक्मिण्या सह, वसुदेवः, बन्धवः, सर्वे च शोकसमन्विताः अभवन्। द्वारकावासिनः दुःखिता, सत्राजितं शप्त्वा, कृष्णस्य वार्तां ज्ञातुम्, चन्द्रभागां दुर्गां देवीम् उपजग्मुः। तस्याः पूजनात् देवी तान् आशीर्वचनेन उपदिशत्; ततः स्वकार्यसिद्धः हरिः, पत्नीया सहितः, प्रकटितः, सर्वान् प्रमुदितवान्। हृषीकेशं रत्नमणिना भूषितं, पत्नीया सहितं मृत्योरिव पुनरागतं दृष्ट्वा, सर्वे महोत्सवे निमग्नाः। भगवान् सत्राजितं राजसभायाम् आमन्त्र्य, सर्वेषां सन्निधौ, रत्नमणेः प्राप्तिं निवेद्य, तं मणिं तस्मै प्रददौ। सत्राजित् लज्जितः, शिरः नतं कृत्वा, रत्नमणिं गृहं नीत्वा, आत्मदोषदाहेन संतप्तः। दुःखक्लेशविमूढः, चिन्तयामास—"कथं पापात् विमोचये? कथं अच्युतः सन्तुष्टः स्यात्? किं कुर्याम् यथा जनाः मां धर्मिष्ठं मन्येरन्, न च मां लघु, मूढं, स्वार्थलोलुपं शपेयुः?" "स्वकन्यां रत्नस्त्रियं रत्नमणिना सह तस्मै दास्यामि; एष एव तस्य तुष्ट्युपायः, अन्यो नास्ति।" एवं निश्चित्य, सत्राजित् स्वकन्यां सतीं रत्नमणिं च स्वयम् आदाय कृष्णाय न्यवेदयत्। भगवान् सतीस्वरूपा, रूपगुणशीलैः सर्वैः वाञ्छिता, सत्यभामां यथाविधि विवाहयामास। भगवान् उवाच—"रत्नमणिं न वयम् गृह्णीमः, राजन्। तव समीपे, देवभक्तस्य, सः स्यात्; वयं तस्य लाभे भागिनः स्मः।" शुक उवाच—कदाचित् परमेष्ठी भगवान् कृष्णः, युयुधानादिभिः सेवितः, पाण्डवान् द्रष्टुम् इन्द्रप्रस्थं जगाम। तत्र मुकुन्दं सर्वेश्वरं समागतं दृष्ट्वा, पाण्डुपुत्राः वीराः, जीवितमिव पुनः प्राप्तमिव, एकत्रोत्तस्थुः।