राजा उवाच— हे ब्राह्मण, सतराजितः कृष्णे किं दोषं अकरोत्? स्यमन्तकं कुतः प्राप्तवान्? हरये कन्यां किमर्थं दत्तवान्? श्रीशुक उवाच— सतराजितः सूर्यदेवस्य महान् भक्तः सन् सख्यं अकरोत्। तेन तुष्टः सूर्यः तस्मै स्यमन्तकं रत्नं दत्तवान्। सतराजितः तद् रत्नं कण्ठे धारयन्, सूर्यवत् दीप्तिमान् द्वारकां प्रविष्टः। तस्य तेजसा जनाः तं न अभिज्ञायन्। दूरात् तं विलोक्य, जनाः तस्य दीप्त्याः आविष्टाः भगवन्तं द्यूतं क्रीडन्तं सूचयामासुः— "सूर्यः एषः आगच्छति।" ते भगवतः स्तुतिं कृतवन्तः— "नारायण! शङ्खचक्रगदापाणे! दामोदर! कमलनयन! गोविन्द! यदूनां हर्षदायक!" ते पुनः ऊचुः— "सूर्यः, लोकनाथ, त्वां द्रष्टुं आगच्छति, तस्य तीक्ष्णरश्मिभिः जनानां दृष्टि हरति। नूनं देवश्रेष्ठाः त्रिलोक्यां तव मार्गं अन्वेष्यन्ति। यदूनां मध्ये त्वं गुह्यः, तस्मात् अजः प्रभुः त्वां द्रष्टुं आगच्छति।" श्रीशुकः पुनः उवाच— बालानां वचनं श्रुत्वा, कमलनयनः भगवान् हसन् अब्रवीत्— "सूर्यः न, सतराजितः एषः, रत्नदीप्त्या चमत्ते।" सतराजितः शुभगृहे प्रविश्य, ब्राह्मणैः पूजिते देवगृहे रत्नं स्थापयामास। प्रतिदिनं तद् रत्नं अष्टभारं सुवर्णं उत्पादयति। यत्र रत्नं पूज्यते, तत्र दुर्भिक्षं, आपदः, सर्पदोषः, रोगाः, दारिद्र्यं च न भवति। यदुकुलेश्वरः शौरिः रत्नं याचितवान्, सतराजितः धनं न इच्छन्, तं न दत्तवान्, याचनां अवमान्य। एकदा प्रसैनः, रत्नदीप्त्या कण्ठे धारयन्, अश्वं आरोह्य वनं शिकारार्थं गतः। सिंहः प्रसैनं अश्वं च हत्वा रत्नं गृहीत्वा गिरिगुहां प्रविष्टः। तत्र जाम्बवान् तं सिंहं हत्वा रत्नं इच्छन् प्राप्तवान्। जाम्बवान् तद् रत्नं पुत्रस्य क्रीडनकं कृतवान्। सतराजितः भ्रातृं न दृष्ट्वा, महान् शोकाविष्टः अभवत्। जनाः ऊचुः— "रत्नकण्ठः कृष्णेन वने हतः स्यात्, भ्राता मम।" इति जनाः कर्णे कर्णे कथयन्तः। भगवान्, स्वनाम्नः कलंकं श्रुत्वा, नगरवासिभिः सह प्रसैनस्य पथं अनुगम्य, आत्मनः दोषं शुद्ध्यर्थं वनं गतः। जनाः प्रसैनं सिंहेन हतम्, अश्वं च मृतम्, गिरिशिखरे सिंहं भल्लेन हतम् अपश्यन्। भगवान् एकाकी भीषणां भल्लराजस्य गुहां घोरतमां प्रविश्य, जनान् बहिः स्थापयामास। तत्र, रत्नं बालकस्य क्रीडनकं दृष्ट्वा, तद् गृहीतुं निश्चित्य, बालस्य समीपे स्थितवान्। अतिथिं दृष्ट्वा, बालपालिका भयात् आक्रन्दत्। तस्याः शब्दं श्रुत्वा, जाम्बवान्, बलिनां श्रेष्ठः, क्रुद्धः प्रविश्य, तं सामान्यं मनुष्यं मन्यन्, भगवन्तं न अवगच्छत्। तयोः उभयोः, जयाकाङ्क्षयोः, शस्त्रैः, शिलाभिः, वृक्षैः, बाहुभिः, मांसस्य गृध्रयोः इव, तीव्रं युद्धं अभवत्। अष्टाविंशतिदिनानि, अहर्निशं, विश्रान्तिं विना, वज्रसमा मुश्तिभिः परस्परं ताडितवन्तः। कृष्णस्य प्रहारैः, जाम्बवान् अंगानि भग्नानि, बलं क्षीणं, शरीरं स्वेदसिक्तं, चकितः अभवत्। स भगवान्तं सम्बोधयामास— "त्वं सर्वजीवानां जीवनं, बलं, वीर्यं, शक्ति च, विष्णुः, पुराणः पुरुषः, परमेश्वरः, स्वामी च।" "त्वं सृजतां स्रष्टा, सृष्टेषु स्थितः, कालः, मापकाधिपः, परमात्मा, सर्वात्मा च।" "यस्य क्रोधेन किंचित् कटाक्षेण, समुद्रः कम्पितः, सेतुं निर्मितं, लङ्कायाः कीर्तिः उज्ज्वला, राक्षसानां शिरांसि भूमौ पतितानि।" एवं भगवन्तं ज्ञात्वा, भल्लराजः, अच्युतं देवकीसुतं, समभाषत्। कमलनयनः कृष्णः, तं हस्तेन स्पृशन्, मेघगम्भीरया वाचा, भक्तं करुणया सम्बोधयामास— "रत्नस्य हेतोः, हे भल्लराज, गुहां आगतः अस्मि, आत्मनः कलंकं शुद्ध्यर्थं, एतत् रत्नं गृहीत्वा।" एवं उक्तः, जाम्बवान् हर्षेण, स्वां कन्यां जाम्बवतीं रत्नं च कृष्णाय दत्तवान्, तस्य पूजार्थम्। जनाः शौरिं गुहां प्रविश्य, बहिर्न निःसृतं न दृष्ट्वा, द्वादशदिनानि विषण्णाः स्थित्वा, नगरं प्रत्यागच्छन्। कृष्णस्य गुहात् न निष्क्रान्तं श्रुत्वा, देवकी, रुक्मिण्या, वसुदेवेन, मित्रैः, बन्धुभिः सह, शोकाविष्टाः अभवत्। द्वारकावासिनः दुःखिता सतराजितं शापितवन्तः, कृष्णस्य वार्तां ज्ञातुं चन्द्रभागा दुर्गां देवीं उपगच्छन्। ते देवीं पूज्य, तस्याः अनुग्रहं लब्ध्वा, हरिः स्वकार्यं साधयित्वा, पत्नीसमेतः, हर्षं जनयन्, प्रकटितः। हृषीकेशं रत्नभूषितं, पत्नीसमेतं मृत्योरिव पुनः आगतम् दृष्ट्वा, सर्वे महोत्सवेन पूर्णाः अभवत्। भगवान् सतराजितं सभायां राज्ञः सन्निधौ आह्वयित्वा, रत्नस्य प्राप्तिं कथयित्वा, रत्नं तस्मै प्रदत्तवान्। सतराजितः लज्जितः, रत्नं गृहीत्वा, शिरः नमत्, गृहं प्रत्यागच्छत्, आत्मदोषेण क्लिष्टः। ततः, तिव्रशोकविक्षिप्तः, चिन्तयामास— "कथं पापं शुद्ध्येत? कथं अच्युतः प्रसन्नः स्यात्?" "किं कर्तव्यं, यथा जनाः मां धर्मिष्ठं मन्यन्ते, मां मूढं, लघु, लोभिनं न शपन्ति?