यदा तु प्रद्युम्नः कश्चिद् नष्टः पुनर् आगतः इति द्वारकावासिनः श्रुत्वा, "हा! बालकः मृत्योर् इव पुनर् प्राप्तः, सुभगेन!" इति सन्तोषेन व्याहरन्। स एव बालकः, यं मातरः पुनः पुनः स्वस्वामीपितृभावेन पूजयामासुः, यस्य स्नेहः प्रतिदिनम् अधिकतरः जातः, तत्र लक्ष्मी-सदनस्य प्रतिबिम्बे, कामरागक्षेत्रे, अन्ये गुणहीनाः किम् अत्र कर्तुं शक्ष्यन्ति? एवं दशमस्कन्धस्य द्वितीयभागे प्रद्युम्नजन्मकथायाः पञ्चपञ्चाशत्तमोऽध्यायः समाप्तः। अथ षट्षष्टितमः अध्यायः आरभ्यते। श्रीशुक उवाच—सत्राजित् स्वकृतदोषात् आत्मदुहितरं श्रीकृष्णाय दत्तवान्, स्यamantकं च स्वयम् उपन्यस्य। राजा पप्रच्छ—किं सत्राजिता कः दोषः कृतः कृष्णे? स्यamantकं कुतः लब्धम्? किमर्थं कन्यां हरये दत्तवान्? श्रीशुक उवाच—सत्राजित् सूर्यदेवतायाः परमभक्तः सन्न् मित्रं चासीत्। तेन तुष्टः सूर्यः तस्मै स्यamantकं रत्नं दत्तवान्। सत्राजित् तद्रत्नं कण्ठे धारयन्, सूर्यसमप्रभः द्वारकां प्रविष्टः। तस्य प्रभया जनाः तं नाविजानन्। दूरात् तं दृष्ट्वा, जनाः तस्य तेजसा विमोहिताः, भगवन्तम् उद्दिश्य यद्यपि द्यूतं क्रीडन्तम्, "सूर्यः अयम् आगच्छति" इति न्यवेदयन्। "नारायण, शङ्खचक्रगदाधर, दामोदर, पद्मनयन, गोविन्द, यदुवंशविभूषण! नमस्ते। सूर्यः एष भगवान्, लोकनाथ, त्वां द्रष्टुम् इच्छन्, तिव्ररश्मिभिः जनानां दृष्टिं हरन् आगच्छति। नूनं देवश्रेष्ठाः त्रिषु लोकेषु तव मार्गं विचिन्वन्ति; यदूनां मध्ये त्वं गुह्यः सन्, अजातशत्रुः अद्य त्वां द्रष्टुम् आगतः।" श्रीशुक उवाच—बालानां वचनं श्रुत्वा, पद्मनयनः सस्मितम् अवदत्—"न स सूर्यः, सत्राजित् सः, रत्नतेजसा दीप्तः।" सत्राजित् स्वगृहं शुभोपस्कृतं प्रविश्य, रत्नं ब्राह्मणैः संस्कृतं देवगृहे न्यवेशयत्। तद्रत्नं प्रतिदिनम् अष्टभारं सुवर्णं उत्पादयति; यत्र तद् पूज्यते तत्र न दुर्भिक्षं, न आपदः, न सर्पव्यथा, न रोगः, न अमङ्गलम्। यदुकुलेश्वरः शौरिः रत्नं याचितः, सत्राजित् धनम् अनिच्छन् न दत्तवान्, तदनादृत्य। कदाचित् प्रसैनः कण्ठे रत्नं धारयन्, हयमारुह्य, वनं मृगयां गतः। तत्र सिंहः प्रसैनं तस्याश्वं च हत्वा रत्नमादाय गुहां प्रविष्टः, तत्र जाम्बवत् तं हत्वा रत्नमिच्छन् अपि। स च तद्रत्नं स्वपुत्रस्य क्रीडनकम् अकरोत्। भ्रातरं दृष्ट्वा अलभमानः सत्राजित् महद् दुःखमुपागमत्। "रत्नकण्ठः कृष्णेन हतः स्यात्, वनं गतः, भ्राता मम," इति जनाः कर्णात्कर्णं शशंसुः। श्रीभगवान् स्वनामदूषणं श्रुत्वा, स्वस्मिन् कलङ्कं क्षालयितुम्, नगरवासिभिः सह प्रसैनस्य पन्थानं अन्वगच्छत्। ते च वनान्ते प्रसैनं हतम्, तस्याश्वं सिंहेन निहतम् अपश्यन्; गिरीशृङ्गे सिंहं च जाम्बवता हतम् अपि। भगवान् एव एकः तस्य भल्लूकाधिपतेः भीषणां गुहां घोरतमसि व्यापन्नां प्रविश्य, जनान् बहिः स्थापयामास। तत्र बालकक्रीडनकं रत्नं दृष्ट्वा, तद् ग्रहीतुं निश्चित्य, बालस्यान्तिके तस्थौ। तं अपरिचितं पुरुषं दृष्ट्वा, धात्री भीतया रुरोद; तस्या रवं श्रुत्वा, जाम्बवान् बलिनां श्रेष्ठः, क्रुद्धः प्रविवेश। स भगवति स्वामिनि अपि, सामान्यपुरुषमिव सञ्ज्ञया, क्रोधात् न तद्वीर्यम् अज्ञाय, युद्धाय समुपचक्रमे। तयोः महान् युद्धः अभवत्, विजयं इच्छन्तोः, शस्त्रैः, शिलाभिः, द्रुमैः, बाहुभिः च, गृध्रयोर् इव मांसार्थिनोः। अष्टाविंशतिदिनानि, अहर्निशम् अविरामम्, वज्रसारैः मुष्टिभिः अन्योन्यं ताडयन्तौ। कृष्णस्य प्रहारैः भग्नाङ्गः, बद्धबलः, श्रान्तः, स्वेदसिक्ततनुः, जाम्बवान् विस्मितः, तम् इदं उवाच। "त्वं सर्वभूतानां प्राणबलवीर्यशक्तिः—विष्णुः, सनातनः पुरुषः, परं प्रभुः। त्वम् एव स्रष्टृणां स्रष्टा, सृष्टेषु विद्यमानः; त्वं कालः, मापकानां पतिः, परात्मा, सर्वात्मनां आत्मा। यस्य केवलं कटाक्षे, क्रोधोन्नते, सागरः कम्पितः, पन्था दर्शितः, सेतुर्निर्मितः, लङ्कायाः कीर्तिः प्रकटिता, राक्षसानां शिरांसि बाणैः भूमौ पतितानि।" एवं भगवान् ज्ञात्वा, भल्लूकाधिपः अच्युतं देवकीसुतम् इदं उवाच। पद्मनयनः कृष्णः, तम् अङ्केन स्पृशन्, घनस्वरेण, भक्तवत्सलः, तम् उवाच— "रत्नहेतोः, भल्लूकराज, तव गुहां प्राप्तवान्, स्वनामदूषणं निवारयितुम्, एतद्रत्नेन सह।" एवं उक्तः स हृष्टः, स्वकन्यां जाम्बवतीं रत्नं च श्रीकृष्णाय दत्तवान्, सत्कारार्थम्। जनाः श्रीशौरिं गुहां प्रविष्टं न निष्क्रान्तम् अपश्यन्, द्वादशदिनानि शोकाकुलाः तिष्ठन्तः, नगरं प्रत्यागच्छन्। कृष्णस्य गुहात् अनिर्गमनं श्रुत्वा, देवकी, रुक्मिण्या सह, वसुदेवः, सख्यः, बन्धवः च, सर्वे शोकमग्नाः अभवन्। द्वारकावासिनः दुःखार्ताः सत्राजितम् अपशप्य, कृष्णस्य वार्तां प्रार्थयन्तः, चन्द्रभागां दुर्गां देवीम् उपाजग्मुः। तस्याः पूजां कृत्वा, देवी तान् अनुगृह्य, हरिः स्वकार्यसिद्ध्यर्थम्, स्वपत्नीसमेतः, प्रहर्षं जनयन्, प्रादुरभवत्। हृषीकेशं रत्नेन भूषितं, भार्यया सह प्रत्यागतम्, मृत्योर् इव पुनरुत्थितम्, दृष्ट्वा सर्वे महोत्सवेन प्रमोदिता अभवन्।