यदा कृष्णस्य अन्तःपुरे स्थिताः महिलाः अद्भुतं तं वृत्तान्तं श्रुत्वा, तस्य बहुवर्षेभ्यः नष्टस्य पुनः प्राप्तिं मृतस्य जीवितस्य इव अनुभूतवन्त्यः, हर्षेण तं स्वागतं कृतवन्त्यः। देवकी च वसुदेवः, कृष्णः बलरामः तयोः पत्न्यः च, रुक्मिण्यपि, तं दम्पतीं आलिङ्ग्य, परमं हर्षं प्राप्नुवन्ति स्म। द्वारकायाः वासिनः अपि श्रुत्वा यः प्रद्युम्नः नष्टः आसीत् स पुनः आगतः, "अहो! बालकः मृतस्य जीवितस्य इव पुनः आगतः—सौभाग्येन!" इति उच्चैः घोषं कृतवन्तः। मातरः तं पुनः पुनः स्वस्वं स्वामिनं पितरं च इव पूजितवन्त्यः, तस्य स्नेहः प्रतिदिनं वर्धितः; किं तु, लक्ष्म्याः आवासस्य प्रतिबिम्बे, कामरूपे, अन्ये अधर्मिणः किं कर्तुं शक्ष्यन्ति इति, तत्र कौतुकं नास्ति। एवं दशमस्कन्धस्य द्वितीयभागे प्रद्युम्नजन्मवर्णनं नाम पंचपञ्चाशत्तमोऽध्यायः समाप्तः। ततः षट्षष्टितमः अध्यायः आरभ्यते। श्रीशुकः उवाच—सत्राजितः, किञ्चित् दोषं कृत्वा, स्वकन्यां कृष्णाय दत्त्वा, स्वयं स्यमन्तकं मणिं अपि दत्तवान्। राजा पप्रच्छ—सत्राजितः कृष्णे किम् अपराधं कृतवान्? स्यमन्तकं कुतः प्राप्तवान्? हरये कन्यां कुतः दत्तवान्? श्रीशुकः उवाच—सत्राजितः सूर्यदेवस्य महान् भक्तः मित्रं च आसीत्; तेन तुष्टः सूर्यः स्यमन्तकं मणिं तस्मै दत्तवान्। सत्राजितः तं मणिं कण्ठे धारयन् सूर्यवत् दीप्तिमान् द्वारकां प्रविष्टः, तस्य प्रभया जनाः तं न परिचितवन्तः। दूरात् तं दृष्ट्वा जनाः तस्य तेजसा विमूढाः, भगवतः समीपे क्रीडायां स्थिते, "सूर्यदेवः आगच्छति" इति सूचितवन्तः। ते ऊचुः—"नारायण, शङ्खचक्रगदापाणे, दामोदर, पद्माक्ष, गोविन्द, यादवप्रिय! सूर्यः आगच्छति, भुवननाथ, त्वां द्रष्टुम् इच्छन्, तस्य तीक्ष्णरश्मिभिः जनानां दृष्टिं हरति। नूनं देवश्रेष्ठाः त्रिलोक्यां तव मार्गं अन्वेषन्ति; त्वं यादवेषु गूढः, अद्य अजः त्वां द्रष्टुम् आगच्छति।" श्रीशुकः पुनः उवाच—बालानां वचनं श्रुत्वा, कमलनयनः भगवान् हसित्वा अवदत्—"सः सूर्यः नास्ति, सत्राजितः स्यमन्तकदीप्तिमान्।" सत्राजितः स्वगृहं शुभैः अलङ्कृतं प्रविष्टः, मणिं ब्राह्मणैः पूजिते देवगृहे स्थापयामास। प्रतिदिनं तस्मिन् मणौ अष्टभारं सुवर्णं उत्पद्यते; यत्र स्यमन्तकः पूज्यते, तत्र दुर्भिक्षं, आपदः, सर्पदोषः, व्याधयः, अनर्थः च न भवन्ति। यदुकुलेश्वरः शौरिः तं मणिं याचितवान्; सत्राजितः धनं न इच्छन्, तं न दत्तवान्। एकदा प्रसेनः स्यमन्तकं मणिं कण्ठे धारयन् अश्वं आरोह्य वनं शिकाराय गतः। सिंहः तं प्रसनं अश्वं च हत्वा, मणिं गृहीत्वा पर्वतगुहां प्रविष्टः; तत्र जाम्बवता तं सिंहं हत्वा, मणिं इच्छन्, स्वपुत्राय क्रीडनं कृतवान्। सत्राजितः भ्रातृदर्शनं न प्राप्य, अतीव शोकितः। जनाः ऊचुः—"मणिकण्ठः कृष्णेन हतः, वनं गतः; भ्राता मम"—इति, इदं वचनं गुप्तम् एकस्मात् अन्यस्मै श्रोतारं प्रेषितवन्तः। श्रीभगवान्, स्वनाम्नः कलङ्कं श्रुत्वा, नागरिकैः सह, प्रसनस्य पथं अनुसृत्य, आत्मनः निर्दोषतायै वनं गतवान्। तत्र जनाः प्रसनं हतम्, तस्य अश्वं सिंहेन हतम्, पर्वते सिंहं जाम्बवता हतम् अपि दृष्टवन्तः। भगवान् केवलः भीषणां गुहां जाम्बवतः प्रविष्टः, तमसा आवृतां, जनान् बहिः स्थापयित्वा। तत्र मणिं बालकस्य क्रीडनं दृष्ट्वा, तं गृहीतुं निश्चित्य, बालसमीपे स्थितवान्। अपरिचितं पुरुषं दृष्ट्वा, धायिका भयात् उच्चैः अकूजत्; तस्याः शब्दं श्रुत्वा, जाम्बवान् बलवत्तरः, क्रुद्धः, त्वरितं प्रविष्टः। सः भगवता सह, स्वस्वं स्वामिनं न ज्ञात्वा, साधारणं मनुष्यं इति मन्यन्, क्रोधात् युद्धं कृतवान्। तयोः उभयोः तीव्रं युद्धं अभवत्, विजयाय उत्सुकयोः, शस्त्रैः, पाषाणैः, वृक्षैः, बाहुभिः, गृध्रयोः मांसं यथा। अष्टाविंशतिदिनानि, अहर्निशं, विश्रामं विना, वज्रसमानैः मुष्टिभिः परस्परं ताडितवन्तः। कृष्णस्य प्रहारैः जाम्बवतः अंगानि भग्नानि, बलं क्षीणं, शरीरं स्वेदेन सिक्तम्, आश्चर्येण सः भगवन् प्रति उवाच—"त्वं सर्वजीवानां प्राणः, तेजः, बलम्, वीर्यं; विष्णुः, पुरातनः, परमेश्वरः, स्वामी च। त्वं सृजतां स्रष्टा, सृष्टेषु स्थितम्; कालः, मापकानां पति, परमात्मा, सर्वात्मा। तव केवलं कटाक्षेण, क्रोधेन, समुद्रः कम्पितः, मार्गः दर्शितः, सेतुर्निर्मितः, लङ्कायाः कीर्तिः दीप्तः, राक्षसानां शिरांसि बाणैः भूमौ पतितानि।" एवं भगवानं विज्ञाय, जाम्बवान् देवकीसुतं अच्युतं प्रति उवाच। कमलनयनः कृष्णः तं हस्तेन स्पृशन्, मेघगम्भीरया वाचा, भक्तं प्रति करुणया उवाच—"मणिं हेतोः, हे जाम्बवन्, तव गुहां आगतः, आत्मनः कलङ्कं निवारयितुं, अस्य मणिना।" एवं उक्तः, हर्षेण, जाम्बवान् स्वकन्यां जाम्बवतीं च मणिं च कृष्णाय दत्त्वा, तं पूजितवान्। यदा शौरिः गुहां प्रविष्टः, बहिः न आगतः, तदा जनाः द्वादशदिनानि दुःखेन प्रतीक्ष्य, नगरं प्रत्यागच्छन्। कृष्णस्य गुहायां न आगतः श्रुत्वा, देवकी, रुक्मिणी, वसुदेवः, मित्राणि, बान्धवाः च सर्वे शोकितवन्तः। द्वारकायाः दुःखिताः नागरिकाः सत्राजितं शप्तवन्तः, कृष्णस्य वार्तां ज्ञातुम् इच्छन्तः, चन्द्रभागां दुर्गां देवीं उपगच्छन्।