रुक्मिणी देवी मनसि चिन्तयन्ती, “मम स्वयम् पुत्रः प्रसूतिगृहात् नष्टः, यः चायं तस्य समकालः समरूपः च—यदि स जीवति, कः तस्य स्थानम्? कथम् स शार्ङ्गधारिणः श्रीकृष्णस्य सदृशत्वं प्राप्तः—रूपे, अङ्गेषु, गत्यां, स्वरः, स्मिते, दृष्टौ च?” इति। पुनः साऽवदत्, “नूनम् एष एव मम गर्भे स्थितः पुत्रः। स्नेहेन वामभुजः कम्पते, प्रेम च तस्मिन् अतिवर्धते।” एवम् वैदर्भी विचारयन्ती, तत्र देवकीपुत्रः श्रीकृष्णः स्वजननी देवकीं पितरं वसुदेवम् च सह आगच्छत्। सर्वं ज्ञात्वाऽपि भगवन् जनार्दनः मौनम् आस्थाय स्थितः; नारदः तत्र शम्भरवधादि सर्वं वृत्तान्तम् श्रावयामास। आश्चर्यकथा श्रुत्वा, कृष्णस्य अन्तःपुरन्यस्त्रिया: हर्षिताः, दीर्घकालनष्टं पुत्रं मृतात् पुनः प्राप्तम् इव स्वागतं कृतवन्त्यः। देवकी वसुदेवः कृष्णः बलरामः तयोः पत्न्यः च, रुक्मिणी अपि, तं दम्पतीं सस्नेहं आलिङ्ग्य हर्षम् अकरोत्। प्रद्युम्नः नष्टः पुनः प्राप्तः इति श्रुत्वा, द्वारकावासिनः विस्मयेन “अहो! बालः मृतात् पुनः प्राप्तः—सौभाग्येन!” इति घोषयन्ति। यं मातरः पुनः पुनः स्वपत्युः पितुः भावेन पूजयन्ति, तस्य प्रेम प्रतिदिनं वर्धते; न हि आश्चर्यं—लक्ष्मीनिवासस्य प्रतिबिम्बे, कामरूपे, अन्ये गुणहीनाः किं कर्तुं शक्नुवन्ति? एवं दशमस्कन्धस्य द्वितीयभागे, श्रीमद्भागवते परमहंससंहितायां, ‘प्रद्युम्नजन्मवर्णनम्’ नाम पंचपञ्चाशत्तमोऽध्यायः समाप्तः। ततः षट्षष्टितमः अध्यायः आरभ्यते। श्रीशुकः उवाच—सत्राजितः अपराधं कृत्वा, स्वकन्यां कृष्णाय दत्त्वा, स्यामन्तकं मणिं स्वहस्तेन समर्पयामास। राजा पृष्टवान्—“सत्राजितः कृष्णे कं दोषं अकरोत्? स्यामन्तकं कुतः प्राप्तवान्? कन्यां हरये किमर्थं दत्तवान्?” श्रीशुकः उवाच—सत्राजितः सूर्यदेवस्य भक्तः सखा च; तेन तुष्टः सूर्यः तस्मै स्यामन्तकं मणिं दत्तवान्। सत्राजितः मणिं ग्रीवायां धारयन् सूर्यवत् दीप्तिमान् द्वारकायाम् प्रविष्टः, तस्य प्रभया जनाः तं न अविज्ञायन्त। दूरात् तं दृष्ट्वा, जनाः तस्य तेजसा विस्मिताः, भगवन्तम् द्यूतक्रीडायाम् स्थितम् सूचयन्ति—“नारायण, शङ्खचक्रगदाधर, दामोदर, पद्मनयन, गोविन्द, यादवप्रिय! सूर्यः आगच्छति, लोकनाथ, त्वां द्रष्टुम् इच्छन्, तस्य प्रखररश्मिभिः जनानां दृष्टिं हरति। नूनं सुरश्रेष्ठाः त्रिलोक्यां तव मार्गम् अन्विष्यन्ति; यादवेषु गूढं तव अस्तित्वं ज्ञात्वा, अजः आज तव दर्शनम् इच्छति।” श्रीशुकः उवाच—बालानां वचनम् श्रुत्वा, पद्मनयनः कृष्णः हसन् अवदत्—“स सूर्यः न, सत्राजितः स्यामन्तकदीप्तिमान्।” सत्राजितः स्वसौम्यगृहे प्रविश्य, शुभायै अलङ्कृत्य, मणिं ब्राह्मणैः पूजिते देवगृहे न्यस्य। प्रतिदिनं स मणिः अष्टसुवर्णभारम् उत्पादयति; यत्र स पूज्यते, तत्र दुर्भिक्षं, आपदः, सर्पदोषः, रोगः, अनिष्टं च न भवति। यदुकुलेश्वरः शौरिः मणिं याचितवान्, सत्राजितः धनम् इच्छन् न, तं न दत्तवान्, याचनम् अवमान्य। एकदा प्रसैनः मणिं ग्रीवायां धारयन् अश्वारूढः वनं शिकाराय गतः। तत्र सिंहः प्रसैनम् अश्वं च हत्वा, मणिं गृह्य, गिरिगुहायाम् प्रविश्य, तत्र जाम्बवत् तं हत्वा, मणिं इच्छन्, गृह्य। स अपि मणिं पुत्रस्य क्रीडने अर्पितवान्; भ्रातरं न दृष्ट्वा, सत्राजितः शोकाकुलः अभवत्। जनाः अचिरेण उक्तवन्तः—“मणिग्रीवः कृष्णेन हतः, वनं गतः; भ्राता मम” इति; इदं श्रुत्वा, जनाः कर्णे कर्णे गूढम् उक्तवन्तः। भगवान्, स्वनामदूषणे श्रुत्वा, नगरवासिभिः सह, प्रसैनस्य पथम् अनुगम्य, आत्मनः दोषपरिमार्जनाय निर्गतः। तत्र प्रसैनं हतम्, अश्वं सिंहेन हतम् वनमध्ये दृष्ट्वा, सिंहं च पर्वतशिखरे जाम्बवता हतम् अपि जनाः अपश्यन्। भगवान् एकाकी, भीषणगुहायां जाम्बवतस्य, घनान्धकारे, जनान् बहिः स्थापयित्वा प्रविश्य। तत्र मणिं बालकस्य क्रीडनरूपेण दृष्ट्वा, तं गृहीतुं निश्चित्य, बालस्य समीपे स्थितः। अपरिचितं पुरुषं दृष्ट्वा, धात्री भयात् आक्रन्दति; तस्य श्रवणे, जाम्बवत्, बलश्रेष्ठः, क्रुद्धः, तत्रागतः। स भगवन्तं स्वस्वामिनम् अपि सामान्यपुरुषम् मन्यन्, कोपात् तस्य शक्तिं न अविज्ञाय। तयोः उभयोः विजयं इच्छन्तयोः, शस्त्रैः, शिलाभिः, वृक्षैः, बाहुभिः, मांसस्य गृध्रयोः इव, तीव्रयुद्धम् अभवत्। अष्टाविंशतिदिनानि, अहर्निशम्, विश्रान्तिहीनम्, वज्रसमानैः मुष्टिभिः परस्परम् आघातयन्तौ। कृष्णस्य प्रहारैः जाम्बवतस्य अङ्गानि भग्नानि, बलम् क्षीणम्, शरीरः स्वेदसिक्तः, स विस्मयाकुलः भगवन्तम् उवाच— “त्वम् सर्वभूतानां जीवनम्, तेजः, बलम्, शक्तिः—विश्णुः, पुरातनः पुरुषः, परमेश्वरः, स्वामी च। त्वम् स्रष्टारः स्रष्टारः, सृष्टेषु सत्तत्त्वम्; त्वम् कालः, मापकः, परमात्मा, आत्मनां आत्मा। तव केवलं क्रोधोत्क्षिप्तया कटाक्षेण, समुद्रः चलितः, मार्गः दर्शितः, सेतुश्च निर्मितः, लङ्कायाः कीर्ति प्रकाशितः, राक्षसाणां शिरांसि भूमौ बाणैः पतितानि।” एवं भगवन्तं ज्ञात्वा, भूतानां राजा जाम्बवत्, अच्युतं देवकीसुतम्, तं उवाच। पद्मनयनः कृष्णः, तं हस्तेन स्पृशन्, मेघगम्भीरया वाचा, भक्तवत्सलः, स्नेहेन तं सम्बोधितवान्। इति कथा श्रीमद्भागवते प्रस्तुताः।