अनुक्रमेण ताः स्त्रियः स्वल्पलज्जया संवीक्ष्य, हर्षवशाद् विस्मिताः सन्तः, सुमहत् रत्नमिव मध्ये प्राप्तं पुरुषरत्नं समीपमुपजग्मुः। तत्र वैदर्भी कृष्णलोचना मधुरभाषिणी च, स्वं नष्टपुत्रं स्मृत्वा, स्नेहसिक्तस्तन्या, मनसि चिन्तयामास। सा विचारयन्ती, “कः अयं पुरुषरत्नः पद्मलोचनः? कस्य पुत्रः? कस्य गर्भे धृतः? का सा स्त्री या एनं लब्धवती, किम् अन्यया प्राप्तः?” इति पृच्छन्ती स्वान्तरे समुपजगाम। पुनः, “मम अपि पुत्रः प्रसवगृहात् नीतः नष्टः। अयं तु तद्वयसः तद्वदनः च—यदि स जीवति, कुत्र स्यात्?” इति शङ्कमाना, “कथं अयं शार्ङ्गधन्विनः सदृशः जातः—रूपे, अङ्गेषु, गत्यां, वाणीं, स्मिते, वीक्षणे च?” इत्यादि सन्देहं चकार। अन्ते सा निश्चितवती—“नूनम् एष एव स पुत्रो यं मया गर्भे धारितः। अयं मे स्नेहात् वामभुजः स्पन्दते, अनुरागश्च प्रवर्धते।” एवं वैदर्भ्यां चिन्तयन्त्यां देवकीपुत्रः श्रीकृष्णः देवक्या वसुदेवेन सह तत्र समुपजातः। सर्वज्ञः जनार्दनः तु मौनं समास्थाय स्थितः, नारदः सर्वं वृत्तान्तं, शम्बरवधं च, तत्र निवेदयामास। तदाश्चर्यकथां श्रुत्वा कृष्णस्य अन्तःपुरस्त्रियः प्रमोदवत्यः, दीर्घकालनष्टं तमिव मृत्योरपि पराङ्मुखं प्राप्तमिव, सस्नेहमुपाजग्मुः। देवकी वसुदेवश्च, कृष्णबलरामौ स्वपत्नीभिः सह, तं दम्पती, रुक्मिणीं च, आलिङ्ग्य हर्षमवापुः। यदा प्रद्युम्नो नष्टः पुनः प्राप्त इति द्वारकावासिनः श्रुत्वा, “हा! स बालः मृत्योरिव पुनरागतः—सौभग्येन!” इति हर्षेण व्याहरन्। यं मातरः स्वपतिस्वपितृभावेन पुनः पुनः सम्पूजयन्ति, यस्य च स्नेहः प्रतिदिनं वर्धते—तत्र किं आश्चर्यं, लक्ष्म्याः प्रतिबिम्बे, कामरतेः क्षेत्रे, पुण्यहीनाः अन्ये किं कुर्वन्ति? एवं दशमस्कन्धस्य द्वितीयभागे प्रद्युम्नजन्मवर्णनं नाम पञ्चपञ्चाशत्तमोऽध्यायः समाप्तः। अथ षट्षष्टितमः अध्यायः आरभ्यते। श्रीशुक उवाच—सत्राजित् स्वदोषं विज्ञाय, आत्मनः पुत्रीं कृष्णाय दत्त्वा, स्यामन्तकं मणिं स्वहस्तेन समर्पयामास। राजा उवाच—“किं दोषं सत्राजित् केशवे कृतवान्? स्यामन्तकः कुतः प्राप्तः? किं कारणं सुतां हरये दत्तवान्?” इति पप्रच्छ। श्रीशुक उवाच—सत्राजित् सूर्यदेवतायाः परमभक्तः सखैव चासीत्। तेन तुष्टः सूर्यः तस्मै स्यामन्तकमणिं ददौ। स तु मणिं ग्रीवायाम् धारयन् सूर्यवत् दीप्तिमान् द्वारकां प्रविवेश। तस्य तेजसा जनाः तं न निन्युः, सत्राजितं न जानन्तः। दूरतः तमवलोक्य, जनाः तस्य दीप्त्या चकिताः, कृष्णं द्यूतं क्रीडन्तं समुपेत्य, “सूर्यः एष आगतः” इति न्यवेदयन्। ते च ब्रुवन्ति—“नमस्ते नारायण, शङ्खचक्रगदाधर, दामोदर, पद्मलोचन, गोविन्द, यादवप्रमोद!” “सूर्यः एष, भुवनपति, त्वां द्रष्टुमिच्छन्, तिव्ररश्मिभिः जनानां दृष्टिं हरन् आगच्छति।” “नूनं सुरश्रेष्ठाः त्रिभुवनेषु तव मार्गं विचिन्वन्ति; यादवेषु गूढं त्वां ज्ञात्वा, अद्याजन्मा प्रभुः त्वां द्रष्टुमागच्छति।” श्रीशुक उवाच—बालानां वचनं श्रुत्वा, पद्मलोचनः स भगवान् सस्मितम् उक्तवान्—“न स सूर्यः, सत्राजित् एष मणिद्युत्या दीप्तिमान्।” सत्राजित् तु स्वगृहं शुभैः अलङ्कृतं प्रविश्य, मणिं ब्राह्मणैः संस्कृतं देवगृहे न्यवेशयत्। स मणिः प्रतिदिनं अष्टभार्यः सुवर्णं जनयति; यत्र स पूज्यते, तत्र दुर्भिक्षं, आपदः, सर्पदोषाः, व्याधयः, अमंगलानि च न भवन्ति। एकदा यदुनृपतेः शौरिणः याच्यमानः, सत्राजित् अर्थालुब्धः सन्, मणिं न ददौ, निवेदितमप्यवज्ञाय। कदाचित् प्रसैनः मणिं ग्रीवायाम् धारयन्, अश्वमारुह्य, वनं मृगयां गतः। तत्र सिंहः प्रसैनं तस्याश्वं च हत्वा, मणिं गृह्य, गुहां प्रविश्य, तत्र जाम्बवता मणिकाङ्क्षिणा निहतः। स जाम्बवान् अपि तं मणिं स्वपुत्रस्य क्रीडनकम् अकरोत्। अपश्यन् भ्रातरं, सत्राजित् महता शोकान्वितः। ततः जनाः वदन्ति—“मणिग्रीवः कृष्णेन निहतः स्यात्, स वनं गतः, भ्राता मम” इति। इदं कर्णे कर्णे जनाः शंसन्ति स्म। भगवान् श्रीकृष्णः स्वनामकलेङ्कारेण दुःखितः, तं दोषं निवर्तयितुम्, नगरजनैः सह प्रसैनस्य पन्थानं अन्वगच्छत्। तत्र प्रसैनं हतं, अश्वं सिंहेन हतं च ददर्शुः; सिंहं च गिरिशृङ्गे जाम्बवता निहतम् अपश्यन्। भगवान् एकाकी, जनान् बहिः स्थाप्य, भीषणां जाम्बवान्नृपस्य गुहां तमसि आच्छन्नां प्रविवेश। तत्र बालस्य क्रीडनकं मणिं दृष्ट्वा, तं ग्रहीतुं निश्चित्य, बालसमीपे स्थितवान्। तं अपरिचितं पुरुषं दृष्ट्वा, धात्री भयात् आक्रन्दयामास। तस्याः शब्दं श्रुत्वा, बलिनां श्रेष्ठः जाम्बवान् क्रुद्धः प्रविश्य, तं स्वामिनं सामान्यपुरुषमिव मन्यमानः, शक्तिं न जञात्वा, युद्धाय सज्जः अभवत्। तयोः महान् समरः अभवत्—शस्त्रैः, पाषाणैः, द्रुमैः, बाहुभिः च, मांसग्राहिणौ गृध्राविव। अष्टाविंशतिदिनानि, अहर्निशं, तौ परस्परं वज्रनिभैः मुष्टिभिः ताडयन्तौ न विश्रान्तिमापतुः। श्रीकृष्णस्य मुष्टिभिः भग्नः, अङ्गानि बध्नन्, शक्तिहीनः, स्वेदसिक्ततनुः, जाम्बवान् विस्मितः सन्, तमुवाच—“त्वं सर्वभूतानां जीवनं, तेजः, बलं, वीर्यं, शक्तिश्च; त्वं विष्णुः, सनातनः पुरुषः, परमेश्वरः, स्वामी च। त्वमेव सर्गकर्तॄणां स्रष्टा, सृष्टेषु च स्थितः; त्वं कालः, परिमातॄणां स्वामी, परात्मा, सर्वात्मनां आत्मा च” इति। एवं श्रीमद्भागवते महापुराणे दशमस्कन्धे द्वितीयभागे प्रद्युम्नजन्मवर्णनं नाम पञ्चपञ्चाशत्तमोऽध्यायः समाप्तः, षट्षष्टितमोऽध्यायः आरभ्यते।